የሕይወት እንጀራ አገልግሎት

"በዚያ ቀን በፈረሶች ሻኩራ ላይ፡— ለእግዚአብሔር የተቀደሰ፡ የሚል ይጻፋል፤ በእግዚአብሔርም ቤት ውስጥ ያሉት ምንቸቶች በመሠዊያው ፊት እንዳሉት ጽዋዎች ይሆናሉ" (ዘካ 14፥20)። ይህ የመጽሐፉ መዝጊያ ክፍል እጅግ ድንቅ የሆነውን የመጨረሻውን ዘመን የመንፈሳዊ ተሃድሶ ስዕል ያሳያል። "ለእግዚአብሔር የተቀደሰ" ማለት ለአንድ ዓላማ የተለየ፣ ከርኩሰት የነጻና ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር አገልግሎት የዋለ ማለት ነው። ይህ ሐረግ በመጨረሻው ዘመን ሁሉም ነገር በእግዚአብሔር ክብር ሥር እንደሚጠቅለልና ዓለም አዲስ መንፈሳዊ ሥርዓት እንደሚኖራት አበክሮ ይገልጻል። በብሉይ ኪዳን የሕግና የባህል አውድ መሠረት፣ "ለእግዚአብሔር የተቀደሰ" የሚለው ጽሑፍ የሚገኘው በሊቀ ካህናቱ ግንባር ላይ በሚታሰረው ንጹሕ የወርቅ ጌጥ ላይ ብቻ ነበር (ዘፀ 28፥36)። ይህ ጽሑፍ ሊቀ ካህናቱ ሕዝቡን ወክሎ ወደ ቅድስተ ቅዱሳን ሲገባ የሚለብሰው እጅግ የተቀደሰ መለዮ ነው። ነገር ግን ነቢዩ ዘካርያስ ይህ ልዩ የሆነ የቅድስና ማህተም፣ በዕለት ተዕለት የሥራ እንስሳት ላይ ማለትም "በፈረሶች ሻኩራ" ወይም ቃጭል ላይ እንደሚጻፍ ይተነብያል። ይህ የሚያሳየው የቅድስና ደረጃ ከቤተ መቅደስ አልፎ ወደ መንገድና ወደ ተራው የኅብረተሰብ ሕይወት እንደሚስፋፋ ነው። በዚህ ትንቢት ውስጥ ያለው ትልቁ ሥነ-መለኮታዊ እውነት፣ በ"ቅዱስ" እና በ"ዓለማዊ" መካከል ያለው የግድግዳ መፍረስ ነው። በብሉይ ኪዳን ዘመን ልዩ የሆኑ ቀናት፣ ሥፍራዎችና ዕቃዎች ብቻ የተቀደሱ ተብለው ይለዩ ነበር። በመጨረሻው የመሲሑ መንግሥት ግን፣ የዕለት ተዕለት ኑሮ፣ የቤት ውስጥ ዕቃዎች (ምንቸቶች) እና የሥራ መሣሪያዎች ሁሉ ልክ በመሠዊያው ፊት እንዳሉ የከበሩ ጽዋዎች ቅዱስ ይሆናሉ። እግዚአብሔር ሲነግሥ፣ ርኩስ ወይም ተራ የሚባል ነገር አይኖርም፤ ሁሉም የሕይወት ክፍል በአምልኮና በቅድስና ይሞላል። ይህ የእግዚአብሔር ዓላማ ክርስቶስ ዳግም መጥቶ ሺህ ዓመት በሚነግሥበትና አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር በሚመሰረትበት ጊዜ ፍጻሜውን የሚያገኝ ነው። የኃጢአት እርግማን ሙሉ በሙሉ ከምድር ላይ ሲወገድ፣ በሰው ልጆች ልብ ውስጥ ብቻ ሳይሆን በተፈጥሮና ቁሳቁስ ላይ ሁሉ የእግዚአብሔር ክብር ያርፋል። ጦርነትና ግጭት ያበቃል፤ የጦር ፈረሶችም ሳይቀሩ ለእግዚአብሔር ክብር ብቻ ያገለግላሉ። ይህ የሚያሳየው የጌታ ቤዛነት አጠቃላይ የሆነ ፍጥረትን ሁሉ የሚያጠቃልል መሆኑን ነው። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች የዕለት ተዕለት ሕይወታችንን እንዴት መምራት እንዳለብን ታላቅ መርህ ይሰጠናል። እኛ ሕይወታችንን መንፈሳዊ (የቤተ ክርስቲያን) እና ዓለማዊ (የሥራ ወይም የትምህርት) ብለን ልንከፍለው አይገባንም። የምንሠራው ሥራ፣ የምንጠቀመው ንብረትና የምንኖረው የትዳር ሕይወት ሁሉ በእግዚአብሔር ፊት ቅዱስ አምልኮ ነው። በምናደርገው ነገር ሁሉ ላይ "ለእግዚአብሔር የተቀደሰ" የሚለውን መለኮታዊ ማህተም ልንቀርጽ ይገባል፤ ምክንያቱም ሕይወታችን ሙሉ በሙሉ የእርሱ ነውና። በማጠቃለያው፣ "ለእግዚአብሔር የተቀደሰ" የሚለው ሐረግ የሚያመለክተው፣ የእግዚአብሔር ክብር መላውን የሰው ልጅ ሕይወትና ፍጥረትን የሚሸፍንበትን የዘላለም ዓላማ ነው። ከዚህ ቃል የምንማረው ውድ እውነት ይህ ነው፤ "እውነተኛ ቅድስና በቤተ መቅደስ ውስጥ ብቻ የሚወሰን ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ የዕለት ተዕለት ኑሮ የሚያበራ መለኮታዊ ማህተም ነው።"

"እኔም፦ በዓይናችሁ መልካም ቢሆን ዋጋዬን ስጡኝ፤ አለዚያም ተዉት አልኋቸው። ዋጋዬንም ሠላሳ ብር መዝነው ሰጡኝ። እግዚአብሔርም፦ የተገመትሁበትን ታላቁን ዋጋ ወደ ሸክላ ሠሪው ጣለው አለኝ" (ዘካርያስ 11፥12-13)። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል በግልጽ የመሲሑን መከራ እና ክህደት የሚያሳይ እጅግ ትክክለኛና ዝርዝር ትንቢት ነው። ዘካርያስ በመንፈስ ቅዱስ ተመርቶ የተናገረው ይህ ቃል፣ መሲሑ በእስራኤል ሕዝብ መሪዎች ዘንድ እንዴት እንደሚገመት፣ እንደሚናቅ እና በመጨረሻም በክህደት ተሽጦ ገንዘቡ ምን ላይ እንደሚውል በግልጽ አስቀምጦታል። ታሪካዊውን እና ባህላዊውን ዳራ ስንመለከት፣ በብሉይ ኪዳን ሕግ መሠረት ሰላሳ ጥሬ ብር የአንድ ባሪያ የካሳ ዋጋ ነበር (ዘጸአት 21፥32)። አንድ በሬ የአንድን ሰው ባሪያ ቢወጋ፣ የበሬው ባለቤት ለባሪያው ጌታ ሰላሳ ብር ይከፍል ነበር። ዘካርያስ መልካም እረኛ ሆኖ ሳለ ዋጋውን ሲጠይቅ ሕዝቡ የሰጡት ይህንን የባሪያ ዋጋ ነበር። ይህ ድርጊት ሕዝቡ እና መሪዎቻቸው ለእግዚአብሔር እና ለመለኮታዊው እረኛ ያላቸውን ጥልቅ ንቀት ያሳያል። "የተገመትሁበትን ታላቁን ዋጋ" የሚለው አገላለጽም፣ ሕዝቡ የሰጡትን እጅግ አነስተኛ ዋጋ በምፀት የሚገልጽ ነው። በሥነ መለኮት እና በሐዲስ ኪዳን አውድ፣ ይህ ትንቢት በቀጥታ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ላይ ቃል በቃል ተፈጽሟል። ይሁዳ የአስቆሮቱ ክርስቶስን አሳልፎ ለመስጠት ከካህናት አለቆች ጋር የተዋዋለው በዚሁ በሰላሳ ጥሬ ብር ነበር (ማቴዎስ 26፥15)። ይሁዳ ቆየት ብሎ በተጸጸተ ጊዜ ብሩን በቤተ መቅደስ ውስጥ ወረወረው፤ ካህናቱም ያ ብር የደም ዋጋ ስለሆነ ብለው የሸክላ ሠሪውን መሬት ለባዕዳን መቃብር ገዙበት (ማቴዎስ 27፥3-10)። ይህ ትክክለኛ የትንቢት ፍጻሜ፣ ዘካርያስ ያየው ራእይ የኢየሱስን ሞት እና መሸጥ በመለኮታዊ ሕግ ያረጋገጠ መሆኑን ያሳያል። በዚህ ትንቢት ውስጥ ያለው መንፈሳዊ ውጥረት የዓለምን አዳኝ ዋጋ ማሳነስ ነው። እግዚአብሔር ልጁን ለዓለም ቤዛ አድርጎ ሲልክ፣ የሰው ልጅ ግን ፈጣሪውን እንደ አንድ ተራ ባሪያ ዋጋ ገመተው። እውነተኛው እረኛ ሊያድናቸው የመጣ ቢሆንም፣ የገዛ ወገኖቹ ግን አልተቀበሉትም (ዮሐንስ 1፥11)። ውጥረቱ የሚገለጠው መሲሑ ራሱን ለከዳተኛው እጅ አሳልፎ በመስጠቱ እና የሰውን ልጅ የኃጢአት ዕዳ በገዛ ደሙ በመክፈሉ ላይ ነው። የተናቀው እረኛ፣ በመጨረሻ የዓለም አዳኝ ሆነ። በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ክህደት እጅግ የሚያሳምም ገጠመኝ ነው። የገዛ ወዳጅ፣ አብሮ የነበረ ደቀ መዝሙር ፈጣሪውን በሰላሳ ብር መሸጡ የሰውን ልጅ ልብ ክፋት እና ራስ ወዳድነት ያሳያል። ነገር ግን እግዚአብሔር ይህንን የክፋት ሥራ እንኳ ለራሱ የማዳን ዓላማ ተጠቅሞበታል። የሰው ልጅ በክፋቱ የሰጠው የባሪያ ዋጋ፣ እግዚአብሔር ግን ያንን ለዓለም መቤዣ ታላቅ መሥዋዕት አደረገው። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች ለክርስቶስ የምንሰጠውን የልብ ዋጋ እንድንመረምር ያሳስበናል። ክርስቶስን ለምድራዊ ጥቅም ወይም ለኃጢአት ስንል ወደ ጎን ስንገፋ፣ እንደ ይሁዳ እያወረድነው መሆኑን መገንዘብ አለብን። "ኢየሱስ ክርስቶስ ዋጋው በብር እና በወርቅ የማይተመን የሕይወት ጌታ ነው፤ እኛም በልባችን ዙፋን ላይ ሙሉ ሥልጣን ልንሰጠው ይገባል" እንደሚባለው፣ ፈጣሪያችንን ከምንም ነገር በላይ ልናከብረው ይገባል።

"በዳዊት ቤትና በኢየሩሳሌም በሚኖሩት ላይ የሞገስንና የልመናን መንፈስ አፈሳለሁ፤ ወደ እኔም ወደ ወጉት ይመለከታሉ፤ ሰውም ለአንድያ ልጁ እንደሚያለቅስ ያለቅሱለታል፣ ሰውም ለበኵር ልጁ እንደሚያዝን መራራ ሐዘን ያዝኑለታል" (ዘካርያስ 12፥10)። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ቃል ጥልቅ የሆነ የመሲሑን መከራ እና የሕዝቡን የንስሐ ጊዜ የሚያመለክት የማያሻማ የትንቢት ቃል ነው። በዕብራይስጥ "ወጉት" የሚለው ቃል በአካላዊ መሣሪያ (እንደ ጦር ወይም ሰይፍ) መውጋትን እና መበሳትን የሚያመለክት ነው። ይህ ቃል በቀጥታ መሲሑ ስለ ሕዝቡ ኃጢአት ሲል በአካል የሚቀበለውን ከባድ ሥቃይ እና ሞት ያመለክታል። ታሪካዊውን እና ሥነ ጽሑፋዊውን አውድ ስንመለከት፣ ይህ ትንቢት በእግዚአብሔር እና በእስራኤል መካከል የሚኖረውን የመጨረሻውን የዕርቅ ጊዜ ያሳያል። ሕዝቡ ራሳቸው የእግዚአብሔርን ተወካይ እንደወጉትና እንደገደሉት በመገንዘብ ወደ ጥልቅ ንስሐ እንደሚገቡ ይገልጻል። ሐዘናቸው እንደ ተራ ሞት ሳይሆን፣ ለአንድያ ልጅ ወይም ለበኩር ልጅ እንደሚደረግ እጅግ መራራ እና ልብን የሚሰብር ሐዘን ነው። የልመና እና የሞገስ መንፈስ (መንፈስ ቅዱስ) በሕዝቡ ላይ መፍሰሱ፣ ይህ ንስሐ በሰው ጥረት ሳይሆን በመለኮታዊ መነቃቃት የሚመጣ መሆኑን ያረጋግጣል። በሥነ መለኮት እና በሐዲስ ኪዳን ትምህርት መሠረት፣ ይህ ቃል የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስን የዕለተ አርብ ስቅለት በቀጥታ ይፈጽማል። ሐዋርያው ዮሐንስ በወንጌሉ ላይ ክርስቶስ በመስቀል ላይ በሞተ ጊዜ፣ የሮም ወታደር ጎኑን በጦር እንደወጋው እና ደምና ውኃ እንደፈሰሰ መስክሯል። ዮሐንስም ይህ ክስተት የዘካርያስን ትንቢት ለመፈጸም መሆኑን ሲያረጋግጥ "ወደ ወጉት ይመለከታሉ የሚለው ሌላው መጽሐፍ ደግሞ ይላል" (ዮሐንስ 19፥37) በማለት ጽፏል። ስለዚህ መወጋቱ የክርስቶስን መስቀል ሲያመለክት፣ ወደ እርሱ መመልከቱ ደግሞ በእምነት የሚገኘውን መዳን ያሳያል። በዚህ ትንቢት ውስጥ ያለው መንፈሳዊ ውጥረት፣ አዳኙን መውጋት እና በእርሱ መዳን መካከል ያለው ተቃርኖ ነው። የሰው ልጅ በኃጢአቱ የዓለምን ፈጣሪ ወጋው፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ያንን የተወጋ ቁስል ለሰው ልጅ መፈወሻ አደረገው። ሕዝቡ ወደ ወጉት አዳኝ ሲመለከቱ የሚያለቅሱት በጸጸት ብቻ ሳይሆን፣ እርሱ ስለ እነርሱ ሲል የተቀበለውን ፍቅር በመረዳትም ጭምር ነው። ውጥረቱ የሚፈታው፣ ፍርድ ሊሰጥ የሚገባው አምላክ የሞገስንና የልመናን መንፈስ በማፍሰሱ ነው። ይህ ትንቢት የሰውን ልጅ ልብ ጥልቀት የሚነካ ነው። መስቀል ላይ የተወጋው ክርስቶስ የአይሁድ ብቻ ሳይሆን የዓለም ሁሉ ኃጢአት ውጤት ነው። እያንዳንዳችን በበደላችን ጌታን ወግተነዋል፤ ሆኖም እርሱ የፈሰሰውን ደሙን የይቅርታ ምንጭ አደረገልን። እውነተኛ መንፈሳዊ ሕይወት የሚጀምረው የክርስቶስን ቁስል በመመልከትና የገዛ ኃጢአታችንን በማልቀስ ነው። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች የመስቀሉን ሥራ እና የክርስቶስን መሥዋዕትነት ዘወትር እንድናስብ ያስተምረናል። "የእውነተኛ ንስሐ ዕንባ የሚፈሰው፣ ስለ እኛ ሲል የተወጋውን የክርስቶስን ፍቅር በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን ስንመለከት ብቻ ነው" እንደሚባለው፣ የተወጋውን አዳኛችንን በእምነት በመመልከት የጸጋው ተካፋዮች ልንሆን ይገባናል።

"ሰይፍ ሆይ፣ በእረኛዬና ባልንጀራዬ በሆነው ሰው ላይ ንቃ፣ ይላል የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር፤ እረኛውን ምታ በጎቹም ይበተናሉ" (ዘካ 13፥7)። ይህ ኃይለኛና ጥልቅ ምስጢር ያዘለ የትንቢት ቃል፣ ስለ መሲሑ መከራና ስለ ተከታዮቹ ሁኔታ በግልጽ የሚያሳይ መለኮታዊ አዋጅ ነው። "እረኛው" የሚለው ቃል እግዚአብሔር የሾመውንና ከእርሱ ጋር የጠበቀ ኅብረት ያለውን መሪ ሲያመለክት፣ "በጎቹ" ደግሞ በእረኛው ሥር ያሉትን ተከታዮች ወይም ሕዝብ ይወክላል። እግዚአብሔር እረኛውን ለመምታት ሰይፍን ሲያዝዝ፣ መለኮታዊው የድነት ዕቅድ በመከራ ውስጥ እንደሚያልፍ ያሳያል። በጥንቱ የዕብራውያን ባህል መሠረት፣ እረኛ ለመንጋው የሕይወት ዋስትና፣ ጥበቃና መመሪያ ነበር። መንጋው ያለ እረኛ መቅረት ለተኩላዎችና ለአራዊት እንደሚጋለጥ፣ እንዲሁም አቅጣጫውን ስቶ እንደሚበተን ይታወቃል። ይህንን ታሪካዊና ባህላዊ አውድ በመጠቀም ነቢዩ ዘካርያስ የሚያስተላልፈው መልእክት፣ የእስራኤል እውነተኛ እረኛ በሚመታበት ጊዜ፣ ተከታዮቹ ከፍተኛ የሆነ መደናገጥ፣ ፍርሃትና መበታተን እንደሚደርስባቸው ነው። የዚህ ጥቃት ምንጭ ግን የሰው ቁጣ ብቻ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ዘንድ የተፈቀደና የተመደበ ፍርድ መሆኑን ጥቅሱ በግልጽ ያሳያል። በዚህ የትንቢት ቃል ውስጥ ያለው ትልቁ ውጥረት፣ እግዚአብሔር "ባልንጀራዬ" ወይም የቅርብ ወዳጄ ብሎ የጠራውን እረኛ ራሱ እንዲመታ ማዘዙ ነው። ይህ የፍትሕና የፍቅር ግጭት ነው። ጻድቅ የሆነው እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ኃጢአት ለመቅጣት ሲል፣ ንጹሕ የሆነውን የራሱን ልጅ በሞት ሰይፍ እንዲመታ አደረገ። መሲሑ የኃጢአት ካሳ ለመሆን መመታትና መሞት ነበረበት። ይህ መለኮታዊ ምት ዓለምን ለማዳን ሲባል በእግዚአብሔር ልጅ ላይ የወረደ ከባድ የፍርድ በትር መሆኑን ሥነ-መለኮታዊው ዳራ በስፋት ያብራራል። ይህ ትንቢት ፍጻሜውን ያገኘው በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ መከራና ስቅለት ወቅት ነው። ኢየሱስ ራሱ ይህንን ቃል ጠቅሶ ለደቀ መዛሙርቱ፣ "እረኛውን እመታለሁ የመንጋውም በጎች ይበተናሉ ተብሎ ተጽፎአልና በዚች ሌሊት ሁላችሁ በእኔ ትሰናከላላችሁ" (ማቴ 26፥31) በማለት ተናግሯል። ኢየሱስ በተያዘበት ሌሊት ደቀ መዛሙርቱ ሁሉ ትተውት መሸሻቸው፣ ይህ የዘካርያስ ትንቢት ቃል በቃል የተፈጸመ መሆኑን ያረጋግጣል። መበታተኑ ጊዜያዊ ቢሆንም፣ ለእረኛው መመታት የተሰጠው ምላሽ ግን የሰውን ልጅ ድካምና ፍርሃት በጉልህ የሚያሳይ ነበር። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች እጅግ ጥልቅ የሆነ የሕይወት ትግበራ አለው። አንዳንድ ጊዜ በሕይወታችን ውስጥ እግዚአብሔር ፈቅዶ የሚያመጣቸው ከባድ ፈተናዎች፣ መበታተንና መደናገጦች ሊገጥሙን ይችላሉ። በእነዚህ ጊዜያት ተስፋ ልንቆርጥ አይገባም፤ ምክንያቱም ከእረኛው መመታትና ከበጎቹ መበታተን ጀርባ ዓለምን የሚያድን ታላቅ የእግዚአብሔር ዕቅድ አለ። የተበተኑት ደቀ መዛሙርት ክርስቶስ ከሞት ከተነሳ በኋላ ዳግም ተሰብስበው የዓለም ብርሃን እንደሆኑ ሁሉ፣ የኛም ጊዜያዊ መበታተን ወደ ታላቅ ክብር የሚመራን የእግዚአብሔር መንገድ ሊሆን ይችላል። በማጠቃለያው፣ ይህ የትንቢት ቃል የክርስቶስን መስዋዕትነትና የደቀ መዛሙርቱን የጊዜው ፍርሃት የሚያሳይ ታላቅ መስተዋት ነው። ከዚህ እውነት የምንወስደው ታላቅ ትምህርት ይህ ነው፤ "እረኛው የተመታው እኛን ለማዳን ነው፣ በጎችም ቢበተኑ እግዚአብሔር በትንሣኤው ኃይል ዳግም ይሰበስባቸዋል።"

"በዚያም ቀን እግሮቹ በኢየሩሳሌም ትይዩ በምሥራቅ በኩል ባለው በደብረ ዘይት ተራራ ላይ ይቆማሉ፤ የደብረ ዘይትም ተራራ… ለሁለት ይከፈላል" (ዘካ 14፥4)። ይህ አስገራሚ የመጽሐፍ ቅዱስ ቃል የሚያሳየው መለኮታዊ ክብርንና ኃይልን የተላበሰውን የጌታን መምጣት ነው። የትንቢት ቃሉ በግልጽ እንደሚናገረው፣ እግዚአብሔር ራሱ በታላቅ ግርማ ወደ ምድር የሚወርድበትንና ተራሮች ከፊቱ የሚናወጡበትን ቀን ያመለክታል። አብዛኞቹ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን ይህ ቃል ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በክብር ዳግመኛ የሚመጣበትን ሁለተኛ ምጽአት የሚያሳይ ፍጹም ትንቢት መሆኑን ይስማማሉ። በታሪካዊና መልክዓ ምድራዊ አውድ ስንመለከተው፣ የደብረ ዘይት ተራራ ለኢየሩሳሌም ከተማ ልዩ ትርጉም ያለው ሥፍራ ነው። ይህ ተራራ በምሥራቅ በኩል የሚገኝ ሲሆን፣ ዳዊት ከልጁ ከአቤሴሎም ሲሸሽ ያለቀሰበት፣ እንዲሁም የኢየሱስ ክርስቶስ የአገልግሎት ዘመን ዋነኛ ማዕከል የነበረ ስፍራ ነው። ጌታ በዚህ ተራራ ላይ መቆሙ፣ የጠላትን ኃይል ደምስሶ ሕዝቡን በነጻነት የሚመራበትን የመጨረሻውን የድል አዋጅ ያሳያል። ተራራው ለሁለት መሰንጠቁ ደግሞ፣ እግዚአብሔር ለሕዝቡ ልዩ የሆነ የማምለጫ መንገድ እንደሚያዘጋጅ የሚያሳይ ታላቅ የተፈጥሮ ተአምር ነው። በዚህ ትንቢት ውስጥ የምንመለከተው ትልቁ ሥነ-መለኮታዊ ውጥረት፣ ጌታ በመጀመሪያው ምጽአቱ ባሳየው ትሕትናና በሁለተኛው ምጽአቱ በሚያሳየው ግርማ መካከል ያለው ልዩነት ነው። ኢየሱስ ለመጀመሪያ ጊዜ ሲመጣ በአህያ ውርንጭላ ላይ ተቀምጦ በትሕትና ወደ ኢየሩሳሌም ገባ። አሁን ግን ነቢዩ ዘካርያስ የሚያሳየን፣ እግሮቹ ተራራን እስኪሰነጥቁ ድረስ በታላቅ ሥልጣንና በኃይል የሚመጣውን አሸናፊ አምላክ ነው። ይህ ትንቢት የሚናገረው መሲሑ ኃጢአትን ሊያስተሰርይ ስለመጣበት ጊዜ ሳይሆን፣ ዓለምን ሊፈርድና ዘላለማዊ መንግሥቱን ሊያቋቁም ስለሚመጣበት የመጨረሻ ዘመን ነው። ይህ የዘካርያስ ትንቢት በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከተጻፉት እውነታዎች ጋር ፍጹም መስተጋብር አለው። ጌታ ኢየሱስ ከሙታን ከተነሳ በኋላ ወደ ሰማይ ያረገው ከዚሁ ከደብረ ዘይት ተራራ ላይ ነው። በዚያን ጊዜ መላእክት ለደቀ መዛሙርቱ፣ "ወደ ሰማይ ሲወጣ እንዳያችሁት፣ እንዲሁ ይመጣል" (የሐዋ 1፥11) በማለት አረጋግጠውላቸዋል። ይህ ማለት ክርስቶስ ተመልሶ ሲመጣ፣ እግሮቹ የሚያርፉት ልክ ዘካርያስ እንደተነበየው በደብረ ዘይት ተራራ ላይ ነው። በመሆኑም የብሉይና የአዲስ ኪዳን ቃላት በአንድነት የክርስቶስን ሁለተኛ መምጣት ያውጃሉ። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች ታላቅ ተስፋንና መጽናናትን የሚሰጥ መለኮታዊ እውነት ነው። ዛሬ የምንኖርበት ዓለም በጦርነት፣ በግፍና በመከራ የተሞላ ሊሆን ይችላል፤ ጠላቶቻችንም የበረቱብን ሊመስል ይችላል። ነገር ግን ታሪካችን በዚህ አያበቃም። እግሮቹ ተራሮችን የሚያናውጡት ጌታ፣ በክብር ተመልሶ የሚመጣበትና ፍትሕን የሚያሰፍንበት ቀን በእርግጥ ይመጣል። እኛም ይህንን የከበረ ተስፋ በመጠባበቅ በቅድስናና በትጋት ልንመላለስ ይገባል። በማጠቃለያው፣ ዘካርያስ 14፥4 የክርስቶስን ሁለተኛ ምጽአት ቁልጭ አድርጎ የሚያሳይ ደማቅ የትንቢት ቃል ነው። ከዚህ ተስፋ የምንወስደው ታላቅ የሕይወት መርህ አለ፤ "በትሕትና መጥቶ ያዳነን ጌታ፣ በግርማ መጥቶ የሚፈርድበትና የሚያነግሠን የድል ቀን በፍጥነት እየመጣ ነው።"

"እግዚአብሔር አምላክም እባቡን አለው… በአንተና በሴቲቱ መካከል፣ በዘርህና በዘርዋም መካከል ጠላትነትን አደርጋለሁ፤ እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል፣ አንተም ሰኮናውን ትቀጠቅጣለህ" (ዘፍ 3፥15)። ይህ የመጀመሪያው ወንጌል በመባል የሚታወቀውና በመላው ብሉይ ኪዳን ውስጥ ስለ ክርስቶስ መምጣት ከተነገሩት በሺዎች የሚቆጠሩ ትንቢቶች አንዱና ዋነኛው ነው። ብሉይ ኪዳን በታሪክ፣ በሕግ፣ በመዝሙርና በነቢያት መጻሕፍት ውስጥ ስለ መሲሑ መምጣት፣ ሕይወት፣ መከራ፣ ሞት፣ ትንሣኤና ክብራማ ንግሥና በስፋትና በጥልቀት ይተነብያል። በሕግ መጻሕፍት (በኦሪት) እና በታሪክ መጻሕፍት ውስጥ፣ ክርስቶስ ከማን ዘር እንደሚመጣ በግልጽ ተቀምጧል። ከአብርሃም ዘር ዓለም ሁሉ እንደሚባረክ (ዘፍ 12፥3)፣ ከይሁዳ ነገድ የገዥነት በትር እንደማይጠፋ (ዘፍ 49፥10)፣ እና የዳዊት ዙፋን ለዘላለም እንደሚጸና (2ኛ ሳሙ 7፥16) የተነገሩት ተስፋዎች በቀጥታ የሚያመለክቱት ኢየሱስ ክርስቶስን ነው። በሌላ በኩል ደግሞ የፋሲካው በግና የመቅደሱ የደም መስዋዕቶች ሁሉ፣ ስለ ኃጢአታችን የሚሰዋውን የክርስቶስን ፍጹም መስዋዕትነት የሚያሳዩ ሕጋዊና ባህላዊ ጥላዎች ነበሩ። በነቢያትና በመዝሙራት መጻሕፍት ውስጥ ያለው ትንቢት ደግሞ ይበልጥ ዝርዝርና ጥልቅ ነው። ነቢዩ ኢሳይያስ መሲሑ ከድንግል እንደሚወለድ (ኢሳ 7፥14)፣ አስገራሚ አማካሪ፣ ኃያል አምላክ ተብሎ እንደሚጠራ (ኢሳ 9፥6)፣ እና ስለ ኃጢአታችን መከራን ተቀብሎ እንደሚሞት (ኢሳ 53) ተንብዮአል። ነቢዩ ሚክያስ ክርስቶስ በቤተልሔም እንደሚወለድ ሲናገር (ሚክ 5፥2)፣ ዘካርያስ በአህያ ላይ ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም እንደሚገባ፣ በሠላሳ ብር እንደሚሸጥና እንደሚወጋ አስቀድሞ ተመልክቷል። መዝሙረ ዳዊትም እርሱ በእንጨት ላይ ተሰቅሎ እንደሚሞትና (መዝ 22)፣ ሳይበሰብስ ከሙታን እንደሚነሳ (መዝ 16) በግልጽ ያስረዳል። በእነዚህ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ውስጥ ትልቅ ሥነ-መለኮታዊ ውጥረት ይታይ ነበር። የአይሁድ ሕዝብ የሚጠብቀው ወታደራዊና ፖለቲካዊ ኃይል ያለው፣ የሮምን መንግሥት አሸንፎ እስራኤልን ነጻ የሚያወጣ ምድራዊ ንጉሥን ነበር። ነገር ግን ትንቢቶቹ የሚያሳዩት በኃጢአት ላይ ድልን የሚቀዳጀውን የተሰቃየ አገልጋይና የሰላም ንጉሥ ነው። ይህ ግጭት፣ የሰው ልጅ የሚጠብቀው ድነትና እግዚአብሔር ያዘጋጀው የዘላለም መዳን የተለያየ መሆኑን ያሳያል። እግዚአብሔር የላከው መሲሕ የፖለቲካ ችግርን ሳይሆን፣ የሰው ልጅ ዋነኛ ችግር የሆነውን ኃጢአትን በመስቀል ላይ ለመፍታት ነው። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች የእግዚአብሔርን ቃል ታማኝነትና አምላካዊ ጥበብ በሚገባ ያስተምረናል። በሺህዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት በልዩ ልዩ ሰዎች፣ በተለያየ ዘመንና ሥፍራ የተጻፉት የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች፣ በአንድ ሰው በኢየሱስ ክርስቶስ ላይ ቃል በቃል ሲፈጸሙ ማየት፣ መጽሐፍ ቅዱስ ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል መሆኑን ያረጋግጥልናል። ይህ እውነት እምነታችንን በጽኑ መሠረት ላይ የሚያቆም ከመሆኑም በላይ፣ እግዚአብሔር ስለ ወደፊቱ ጊዜ የሰጣቸው ተስፋዎችም ሁሉ ያለ ጥርጥር እንደሚፈጸሙ ዋስትና ይሰጠናል። በማጠቃለያው፣ ብሉይ ኪዳን ሙሉ በሙሉ ወደ ክርስቶስ የሚያመለክት፣ የመሲሑን መምጣት የሚያውጅ መለኮታዊ ጠቋሚ ነው። ከዚህ ጥልቅ እውነት የምንማረው አንድ ታላቅ ሃሳብ አለ፤ "የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ሁሉ የተቆለፉት በክርስቶስ ሲሆን፣ የትንቢቶቹ መክፈቻና ፍጻሜም ራሱ ኢየሱስ ነው።"

"የእግዚአብሔር ቃል ለእስራኤል በሚልክያስ እጅ የተላከው ሸክም ይህ ነው" (ሚልክያስ 1፥1)። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል የብሉይ ኪዳን የመጨረሻውን የትንቢት መጽሐፍ ጸሐፊ ማንነት በግልጽ ያስተዋውቀናል። የጸሐፊው ስም "ሚልክያስ" ሲሆን፣ በዕብራይስጥ ቋንቋ "መልእክተኛዬ" ወይም "የእግዚአብሔር መልእክተኛ" የሚል ጥልቅ ትርጉም አለው። አንዳንድ የጥንት የአይሁድ ሊቃውንት ይህ ስም የማዕረግ ስም እንጂ የግለሰብ መጠሪያ አይደለም ብለው ቢከራከሩም፣ አብዛኞቹ የታሪክ እና የሥነ መለኮት አባቶች ግን ሚልክያስ እንደሌሎቹ ነቢያት ሁሉ የተለየ ታሪካዊ ማንነት ያለው ግለሰብ እና የመጽሐፉ ቀጥተኛ ጸሐፊ መሆኑን በሙሉ ልብ ይቀበላሉ። ታሪካዊውን ዳራ ስንመለከት፣ ሚልክያስ ያገለገለው አይሁዳውያን ከባቢሎን ምርኮ ተመልሰው የኢየሩሳሌምን ቤተ መቅደስ ዳግም ከገነቡ ከብዙ ዓመታት በኋላ ነው። በነቢዩ ሐጌ እና በዘካርያስ ዘመን የነበረው የመጀመሪያው መንፈሳዊ መነቃቃት እየቀዘቀዘ መጥቶ፣ ሕዝቡ እና ካህናቱ ወደ ከባድ መንፈሳዊ ድንዛዜ እና ሃይማኖታዊ ልማድ ውስጥ ገብተው ነበር። እግዚአብሔር ይህንን መበስበስ ለመግታት እና ሕዝቡን ወደ እውነተኛው የቃል ኪዳን አምልኮ ለመመለስ ነቢዩ ሚልክያስን እንደ መጨረሻ የብሉይ ኪዳን የማስጠንቀቂያ ድምፅ አድርጎ አስነሣው። በሕግ እና በሥነ መለኮት አንፃር፣ የነቢዩ ሚልክያስ የመጻፍ ዘይቤ እጅግ ልዩ እና ሕጋዊ የፍርድ ቤት ክርክርን የሚመስል ነው። መጽሐፉ "የጥያቄና መልስ" ወይም የሞግቻ (ዲያሌክቲክ) ቅርጽን ይከተላል። እግዚአብሔር በነቢዩ በኩል ክሱን ያቀርባል፣ ሕዝቡ በእምቢተኝነት ጥያቄ ያነሣሉ፣ ከዚያም እግዚአብሔር ማስረጃውን በማቅረብ ይመልስላቸዋል። ለምሳሌ "ወድጃችኋለሁ… እናንተ ግን፦ በምን ወደድኸን? ትላላችሁ" (ሚል 1፥2) እያለ የሕዝቡን የክህደት ልብ ሕጋዊ በሆነ መንገድ ያጋልጣል። ሚልክያስ የእግዚአብሔር ቃል ኪዳን ጠበቃ ሆኖ ቆሟል። በዚህ ታሪክ ውስጥ ያለው መንፈሳዊ ውጥረት በእግዚአብሔር ታላቅ ፍቅር እና በሕዝቡ የጥርጣሬ ልብ መካከል ያለ ግጭት ነው። ሕዝቡ ቃል የተገባላቸው ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ብልጽግና ወዲያውኑ ባለመምጣቱ ምክንያት በእግዚአብሔር ፍትሕ ላይ ማጉረምረም ጀምረው ነበር። መሥዋዕታቸው የረከሰ፣ ትዳራቸው የፈረሰ፣ አስራት ማውጣት ያቆሙበት ደረጃ ላይ ደርሰው ነበር። ሚልክያስ ይህንን የእምነት መላላት ፊት ለፊት በመጋፈጥ፣ ችግሩ ያለው በእግዚአብሔር ታማኝነት ላይ ሳይሆን በራሳቸው በሕዝቡ ኃጢአት ላይ መሆኑን አበክሮ ሞገተ። በሰው ልጅ ሕይወት ውስጥ፣ መንፈሳዊ ጅምሮች ድንቅ ቢሆኑም ሒደቱ ግን ብዙ ጊዜ ፈተና ይበዛዋል። አምልኮ ወደ ተራ ልማድ ሲቀየር፣ ሰዎች ለፈጣሪያቸው የሚሰጡት ክብር እጅግ ይወርዳል። ሚልክያስ በሕዝቡ መካከል ቆሞ እውነትን ሲናገር፣ ለዘመናት የቆየውን ሃይማኖታዊ ግብዝነት እና የካህናቱን ብልሹነት አጋልጧል። እግዚአብሔር እውነተኛ መልእክተኞቹን የሚያስነሣው፣ ማኅበረሰቡ እውነትን ለመስማት ጆሮውን በደፈነበት አስቸጋሪ ሰዓት መሆኑን የዚህ ነቢይ ሕይወት ያሳየናል። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች ለእግዚአብሔር ቃል ያለንን ታማኝነት በጥልቀት እንድንመረምር ያሳስበናል። ሁላችንም በያለንበት ስፍራ የእግዚአብሔር እውነት መልእክተኞች ልንሆን ይገባናል። "እውነተኛ መልእክተኛነት የሚለካው በስሙ ታዋቂነት ሳይሆን፣ የሚያስተላልፈው የእግዚአብሔር ቃል ሕያውነት እና በሚያመጣው የንስሐ ፍሬ ላይ ነው" እንደሚባለው፣ ፈጣሪያችንን በሙሉ ልባችን ልናከብረው እና ቃሉን ያለ ፍርሃት ልንመሰክር ይገባል።

"የረከሰውን እንጀራ በመሠዊያዬ ላይ ታቀርባላችሁ… ዕውር የሆነውን እንስሳ ለመሥዋዕት ብታቀርቡ ኃጢአት አይደለምን?" (ሚልክያስ 1፥7-8)። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል የሚልክያስ መጽሐፍ የተጻፈበትን ዘመን ለመለየት የሚያስችል እጅግ ጠቃሚ ታሪካዊ ፍንጭ ይሰጠናል። ቤተ መቅደሱ እና መሠዊያው በሥራ ላይ መሆናቸው፣ መጽሐፉ የተጻፈው ከክርስቶስ ልደት በፊት በአምስት መቶ አሥራ አምስት ዓመት ቤተ መቅደሱ ዳግም ከተመረቀ በኋላ መሆኑን ያረጋግጣል። በሥነ መለኮት እና በታሪክ ምሁራን አብዛኛው ስምምነት መሠረት፣ የሚልክያስ መጽሐፍ የተጻፈው ከክርስቶስ ልደት በፊት በአራት መቶ ሠላሳ እና በአራት መቶ ዓመታት መካከል ባለው ጊዜ ውስጥ ነው። የዚህን ዘመን ታሪካዊ ዳራ በምንመረምርበት ጊዜ፣ የነህምያ እና የዕዝራ ዘመን መሆኑን እንረዳለን። አይሁዳውያን ወደ ምድራቸው ከተመለሱ መቶ ዓመታት ገደማ አልፈው ነበር። ነህምያ የኢየሩሳሌምን ቅጥር ሠርቶ ከጨረሰ በኋላ ለጥቂት ጊዜ ወደ ፋርስ ንጉሥ ወደ አርጤክስስ ተመልሶ ነበር (ነህምያ 13፥6)። ነህምያ በሌለበት በዚህ አጭር ጊዜ ውስጥ፣ ካህናቱ ረከሱ፣ ሕዝቡ አስራት ማውጣት አቆሙ፣ እንዲሁም ከአሕዛብ ሴቶች ጋር ጋብቻ መፈጸም ጀመሩ። ሚልክያስ ትንቢቱን የተናገረው እና መጽሐፉን የጻፈው ልክ በዚህ የሞራል መውደቅ ዘመን ውስጥ ነው። በሕግ እና በባህል አንፃር፣ ዘመኑ እስራኤል በፋርስ ግዛት ሥር የነበረችበት ጊዜ ነው። ሚልክያስ ሕዝቡ ለእግዚአብሔር የሚያቀርቡትን ነውረኛ መሥዋዕት ሲቃወም፣ "ይህንን ለአገረ ገዥህ አቅርበው፣ በውኑ ደስ ይለዋልን?" (ሚልክያስ 1፥8) በማለት የፋርስን መንግሥት አስተዳዳሪ (ገዥ) ይጠቅሳል። ይህ ሕጋዊ እና ፖለቲካዊ አገላለጽ፣ እስራኤላውያን ለምድራዊ ሹም የሚሰጡትን ክብር ያህል እንኳ ለሰማዩ ጌታ ክብር መስጠት እንዳቃታቸው ያጋልጣል። የዘመኑ ሃይማኖታዊ ሥርዓት በውጫዊ መልክ ብቻ የቆመ፣ ውስጡ ግን በሙስና የተሞላ ነበር። በዚህ ዘመን ውስጥ ያለው መንፈሳዊ ውጥረት፣ በተስፋ መዘግየት እና በመንፈሳዊ ድካም መካከል የሚገኝ ነው። ቀደምት ነቢያት ቃል የገቡት ታላቅ የመሲሑ መንግሥት እና የኢየሩሳሌም ክብር ገና አልተገለጠም። ሕዝቡ ይህንን መዘግየት ሲያዩ፣ "ክፉን የሚያደርግ ሁሉ በእግዚአብሔር ፊት መልካም ነው… የፍርድ አምላክስ ወዴት አለ?" (ሚልክያስ 2፥17) በማለት አጉረመረሙ። እግዚአብሔርም የጊዜ መዘግየት የፈጣሪን ቸልተኝነት ሳይሆን፣ ለንስሐ የተሰጠ የጸጋ ጊዜ መሆኑን በነቢዩ በኩል አስገነዘባቸው። በሰው ልጅ መንፈሳዊ ጉዞ ውስጥ ጊዜ እጅግ ፈታኝ ነገር ነው። የጠበቅነው መልስ ሲዘገይ፣ ለመንፈሳዊ ድንዛዜ እና ለኃጢአት በቀላሉ እንጋለጣለን። የሚልክያስ ዘመን ሰዎች የደረሱበት የቅድስና መጓደል፣ ዛሬም ፈተና በሚበዛበት ጊዜ ሰዎች እንዴት ከእግዚአብሔር መንገድ በቀላሉ ሊያፈነግጡ እንደሚችሉ ያሳያል። ሆኖም እግዚአብሔር በዚያ ጨለማ ዘመን ውስጥ እንኳ፣ ስሙን የሚፈሩ እና የሚያከብሩ ቅሬታዎችን በሕይወት መጽሐፉ መዝግቦ አቆይቶ ነበር (ሚልክያስ 3፥16)። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች በእምነት የመጽናትን እና ትዕግሥትን አስፈላጊነት በጥልቀት ያስተምረናል። ነገሮች የዘገዩ ቢመስሉም፣ የእግዚአብሔር ቃል ኪዳን እና የፍርዱ ቀን መምጣቱ አይቀርም። "የእግዚአብሔር የጊዜ ሰሌዳ ቢዘገይም፣ የተስፋ ቃሉ ግን ፈጽሞ አይታጠፍም" እንደሚባለው፣ ቅድስናችንን ሳናጎድፍ ጌታችንን በትዕግሥት ልንጠብቀው ይገባል።

"በስሙ የተጠሩት ሕዝቤ ሰውነታቸውን አዋርደው ቢጸልዩ፣ ፊቴንም ቢፈልጉ፣ ከክፉ መንገዳቸውም ቢመለሱ፣ በሰማይ ሆኜ እሰማለሁ፣ ኃጢአታቸውንም ይቅር እላለሁ፣ ምድራቸውንም እፈውሳለሁ" (2ኛ ዜና 7፥14)። ይህ ጥልቅና ታዋቂ ጥቅስ የአንደኛ እና ሁለተኛ ዜና መዋዕል መጻሕፍትን ዋነኛ ዓላማ በግልጽ ያንጸባርቃል። የነገሥታት መጻሕፍት የተጻፉት "ለምን ወደ ባቢሎን ምርኮ ሄድን?" ለሚለው ጥያቄ መልስ ለመስጠትና የሕዝቡን ኃጢአት ለማጋለጥ ሲሆን፣ የዜና መዋዕል መጻሕፍት ግን ከምርኮ ለተመለሰው ሕዝብ "አሁንስ ተስፋ አለንን?" ለሚለው ጥያቄ መንፈሳዊ ማጽናኛ፣ የተሃድሶ መመሪያና የቃል ኪዳን ተስፋን ለመስጠት የተጻፉ ናቸው። የእነዚህ መጻሕፍት ዋነኛ ዓላማ የዳዊትን የቃል ኪዳን ዙፋንና የቤተ መቅደሱን አምልኮ ማዕከላዊነት ማጉላት ነው። ጸሐፊው የሰሜኑን መንግሥት (የእስራኤልን) ታሪክ ትቶ፣ ሙሉ ትኩረቱን በይሁዳ ነገሥታት ላይ ያደረገው መሲሑ የሚመጣበትን ትክክለኛ የዘር ሐረግ ለማሳየት ነው። ከዚህም ባለፈ፣ ጸሐፊው የዳዊትንና የሰሎሞንን ታላላቅ ኃጢአቶች (እንደ ቤርሳቤህ ታሪክ ያሉትን) ሳይጠቅስ ማለፉ ታሪክን ለመሸሸግ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በመረጣቸው አገልጋዮች በኩል ለቤተ መቅደሱ ግንባታና ለአምልኮ ሥርዓቱ የሰጠውን መለኮታዊ ክብርና ፍጹም የሆነውን የክርስቶስን ጥላ ለማሳየት ፈልጎ ነው። በሕጋዊና ሥነ-መለኮታዊ አውድ፣ መጻሕፍቱ እውነተኛውን የእግዚአብሔርን ሕግጋትና የካህናትን አገልግሎት ይመረምራሉ። አምልኮ ለሕዝቡ የሕይወት እስትንፋስ መሆኑን ያስተምራሉ። እያንዳንዱ ንጉሥ የሚመዘነው በጦር ኃይሉ ወይም በኢኮኖሚ ጥንካሬው ሳይሆን፣ ለእግዚአብሔር ሕግና ለቤተ መቅደስ በነበረው ቅንዓት ነው። መልካም ነገሥታት ሕዝቡን ወደ ንስሐ ሲመልሱ፣ እግዚአብሔር ምድሪቱን እንደሚፈውስ፣ ክፉ ነገሥታት ሕጉን ሲጥሱ ደግሞ ፍርድ እንደሚመጣ በታሪክ ማስረጃነት በስፋት አቅርበዋል። በዚህ ትረካ ውስጥ ያለው ትልቁ ውጥረት፣ በእግዚአብሔር ቅድስናና በሰው ልጅ ድካም መካከል ያለው ነው። ሕዝቡ ተደጋጋሚ ኃጢአት ቢሠራም፣ እግዚአብሔር ለዳዊት የገባውን ቃል ኪዳን አላፈረሰም። ይህ መጽሐፍ ሕዝቡ በኃጢአታቸው ፍርድን ቢቀበሉም፣ ንስሐ በገቡ ጊዜ ግን እግዚአብሔር ዳግም እንደሚቀበላቸው በማሳየት፣ የፍርድንና የምሕረትን ውጥረት በጸጋው ይፈታል። ምርኮ የመጨረሻው ምዕራፍ ሳይሆን፣ የተሃድሶ መጀመሪያ መሆኑን ለተስፋ ቆረጠው ሕዝብ ያበስራል። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች ስለ እውነተኛ አምልኮና ንስሐ ታላቅ የሕይወት መርህ ይሰጠናል። ያለፈው ውድቀታችን ወይም የኃጢአታችን ታሪክ የእግዚአብሔርን የተስፋ ቃል ሊያጠፋው አይችልም። ዛሬም እንደ ዜና መዋዕል ዘመን ሰዎች፣ ፊታችንን ወደ እግዚአብሔር ብንመልስ፣ አምልኳችንን ብናቀናና ቃሉን ብንታዘዝ፣ የሕይወታችን መቅደስ ዳግም ይገነባል። እግዚአብሔር የውድቀታችንን ታሪክ ሳይሆን፣ በንስሐ የሚታደሰውን የነገ ማንነታችንን ይመለከታል። በማጠቃለያው፣ የዜና መዋዕል መጻሕፍት ዓላማ ሕዝቡን ወደ እውነተኛ አምልኮ፣ ወደ ንስሐና ወደ ቃል ኪዳኑ ተስፋ መመለስ ነው። ከእነዚህ መጻሕፍት የምንማረው ውድ እውነት ይህ ነው፤ "እግዚአብሔር ታሪክን የሚመረምረው ጥፋትን ለመቁጠር ሳይሆን፣ በንስሐ ለሚመለሱት ሁሉ የጸጋውን በር ለመክፈትና ምድሪቱን ለመፈወስ ነው።"

"ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፥ ዳሩ ግን በእግዚአብሔር ተልከው ቅዱሳን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ" (2 ጴጥሮስ 1፥21)። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል የነቢያት ሁሉ መልእክት ምንጭ አንድ መለኮታዊ መንፈስ መሆኑን በግልጽ ያሳያል። በመጽሐፍ ቅዱስ አደረጃጀት ውስጥ የትንቢት መጻሕፍት "ታላላቅ ነቢያት" እና "ታናናሽ ነቢያት" ተብለው በሁለት ይከፈላሉ። ይህ ክፍፍል የተደረገው የነቢያቱን ክብር፣ የሥልጣን እርከን፣ ወይም የመልእክታቸውን መንፈሳዊ ክብደት ለማነጻጸር ሳይሆን፣ የጻፉትን የመጽሐፍ ርዝመት (የገጽ መጠን) ብቻ መሠረት በማድረግ ነው። ታሪካዊውን አደረጃጀት ስንመለከት፣ ታላላቅ ነቢያት የሚባሉት አምስት መጻሕፍት ናቸው፤ እነርሱም ኢሳይያስ፣ ኤርምያስ፣ ሰቆቃወ ኤርምያስ፣ ሕዝቅኤል እና ዳንኤል ናቸው። እነዚህ መጻሕፍት ሰፊ ታሪካዊ ዘገባዎችን፣ በርካታ ምዕራፎችን እና ጥልቅ ራእዮችን ይዘዋል። በሌላ በኩል፣ ታናናሽ ነቢያት የሚባሉት ሆሴዕ፣ ኢዩኤል፣ አሞጽ፣ አብድዩ፣ ዮናስ፣ ሚክያስ፣ ናሆም፣ ዕንባቆም፣ ሶፎንያስ፣ ሐጌ፣ ዘካርያስ እና ሚልክያስ ናቸው። በጥንቱ የዕብራይስጥ የብራና ጥቅል አሠራር፣ እነዚህ አሥራ ሁለቱ አጫጭር መጻሕፍት በአንድ ላይ ተጠቅልለው "አሥራ ሁለቱ" በሚል አንድ መጽሐፍ ተደርገው ይቆጠሩ ነበር። በሕግ እና በሥነ መለኮት እይታ፣ የታላላቆቹም ሆነ የታናናሾቹ ነቢያት መጻሕፍት እኩል የሆነ መለኮታዊ እስትንፋስ ያላቸው የእግዚአብሔር ቃላት ናቸው። ሁሉም ነቢያት የእስራኤልን ሕዝብ ወደ ቃል ኪዳኑ ሕግ እንዲመለሱ የጠሩ እና ስለ መጪው መሲሕ የተነበዩ የእግዚአብሔር መልእክተኞች ናቸው። የሕዝቅኤል ሰፊ የትንቢት መጽሐፍ ከእግዚአብሔር እንደመጣ ሁሉ፣ አንድ ምዕራፍ ብቻ ያለው የአብድዩ መልእክትም ያንኑ ያህል ሕጋዊ እና መለኮታዊ ሥልጣን አለው። የቃሉ ኃይል በገጹ ብዛት ሳይሆን በተናጋሪው አምላክ ላይ የተመሠረተ ነው። በእነዚህ መጻሕፍት ውስጥ ያለው መንፈሳዊ ውጥረት እያንዳንዱ ነቢይ ከተነሣበት ዘመን እና ከተጋፈጠው ተግዳሮት ጋር የተያያዘ ነው። ታላላቆቹ ነቢያት አብዛኛውን ጊዜ የብሔሩን አጠቃላይ ውድቀት እና የዘመናት ታሪክ በስፋት ሲተነትኑ፣ ታናናሾቹ ነቢያት ደግሞ በተወሰኑ እና አጣዳፊ በሆኑ ብሔራዊ ወይም ግለሰባዊ ኃጢአቶች ላይ ያተኩራሉ። ለምሳሌ፣ ኢሳይያስ ስለ አዲሱ ሰማይና አዲሱ ምድር በስፋት ሲተነብይ፣ ሐጌ ደግሞ በቀጥታ በወቅቱ ስለነበረው የቤተ መቅደስ ግንባታ መቋረጥ ይሞግታል። ሁሉም በአንድነት የሚያስተጋቡት የእግዚአብሔርን ቅድስና ነው። በነዚህ ነቢያት ሕይወት ውስጥ የምናየው አስገራሚው የሰው ልጅ ገጽታ የዳራቸው መለያየት ነው። አንዳንዶቹ ቤተ መንግሥት ውስጥ ያደጉ የከፍተኛ ማኅበረሰብ አባላት ሲሆኑ፣ ሌሎቹ ደግሞ እረኞች እና የገጠር ሰዎች ነበሩ። እግዚአብሔር የሰውን የትምህርት ደረጃ ወይም ምድራዊ ክብር ሳይሆን፣ ለቃሉ መታዘዝን ብቻ ይመለከታል። ታላላቅም ሆኑ ታናናሽ ነቢያት የራሳቸውን ሕይወት አደጋ ላይ ጥለው የሰማዩን አምላክ ድምፅ ለትውልዳቸው አሰምተዋል። ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች የእግዚአብሔርን ቃል ሙሉነት እና የአገልግሎት ስጦታ ልዩነት እንድንረዳ ያስተምረናል። ታላቅ ወይም ታናሽ የሚባለው የአገልግሎታችን መጠን ሳይሆን የተጠራንበት ኃላፊነት ልክ ነው። "የእግዚአብሔር ቃል ታላቅነቱ በገጹ ብዛት ሳይሆን፣ በተነገረው እውነት ኃይል ውስጥ ነው" እንደሚባለው፣ እኛም ጌታ በሰጠን የአገልግሎት ድርሻ ታማኞች በመሆን መለኮታዊውን ኃላፊነት ልንወጣ ይገባል።