የአዲስ ኪዳን መጽሐፍ ቅዱስ ጥናት

የቅድመ-አያቶችህን ስም ወደ ኋላ ተመልሰህ ምን ያህል ልትቆጥር ትችላለህ? አምስት ወይስ ሰባት ትውልዶች? በአገራችን በኢትዮጵያ ብዙ ሰዎች የዘር ግንዳቸውን ቢያንስ እስከ ሰባት የዘር ሐረግ በጥንቃቄ ይቆጥራሉ። ለኢትዮጵያውያን የዘር ሐረግ መቁጠር እጅግ አስፈላጊ ቢሆንም፥ ለአይሁድ ሕዝብ ግን ከዚያ በበለጠ ሁኔታ እጅግ ወሳኝ መለኮታዊ ጉዳይ ነበር። አንድ እውነተኛ አይሁዳዊ የዘር ሐረጉን የአይሁዶች አባት እስከሆነው እስከ አብርሃም ድረስ በግልጽ መቁጠር መቻል አለበት። በተለይም አንድ አይሁዳዊ በሕጉ መሠረት የተስፋ ቃል የተገባለትን ካህን ወይም ንጉሥ ያህል ታላቅ መለኮታዊ ሥልጣን ለመያዝ ከፈለገ፥ ይህንን የዘር ሐረግ ማረጋገጫ ማቅረቡ የግድ ነበር። በብሉይ ኪዳን ታሪክ ሁሉ ውስጥ፥ በተለይም አስፈላጊ የሆኑ ቅዱሳን ግለሰቦችና የኪዳን የቤተሰብ መስመሮች በሚመሠረቱበት ጊዜ፥ የዘር ሐረግ ምዝገባዎችን በተደጋጋሚ እናገኛለን፦ ስለሆነም ሐዋርያው ማቴዎስ ናዝሬቱ ኢየሱስ እውነተኛ አይሁዳዊ ብቻ ሳይሆን፥ የንጉሥ ዳዊትም ሕጋዊ የዘር ሐረግ ወራሽ መሆኑን በስነ-ጽሑፍ በመግለጽ ወንጌሉን በክብር ይጀምራል። ይህም ክርስቶስ በብሉይ ኪዳን ትንቢት የተነገረለት እውነተኛ መሢሕ ለመሆን ከሚያስፈልጉ ዐበይት መለኮታዊ መመዘኛዎች አንዱን ፍጹም አድርጎ እንዳሟላ ያሳያል፤ እርሱ ከዳዊት የዘር ሐረግ የተገኘ እውነተኛ የአይሁድ ንጉሥ ነበር። ከማቴዎስ የዘር ሐረግ አወቃቀር የምንማራቸው 6 ታላላቅ ነጥቦች ከዚህ ከተመዘገበው መለኮታዊ የትውልድ ሐረግ መዋቅር ውስጥ የሚከተሉትን 6 ታላላቅ መንፈሳዊ ነጥቦች በጥንቃቄ ልንመለከት እንችላለን፦ የኢኮንያን (የኢዮአቄም) መርገም እና የድንግል ልደት ምስጢር ይህ በሁለቱ ወንጌላት መካከል ያለው የዘር መስመር መለያየት የተከሰተው ለምንድን ነው? የወንጌላውያን ነገረ-መለኮት ምሁራን ክርስቶስ የብሉይ ኪዳንን መመዘኛዎች ሁሉ እንዴት በጥበብ እንዳሟላ የሚያስረዱ በመሆናቸው፥ ሁለቱም የዘር ሐረጎች እኩል አስፈላጊዎች መሆናቸውን ይናገራሉ። በብሉይ ኪዳን ታሪክ መጨረሻ ላይ፥ አይሁድ በኃጢአታቸው ምክንያት ወደ ባቢሎን ምርኮ ሊሄዱ ሲሉ፥ እግዚአብሔር በይሁዳ ይነግሥ በነበረው በክፉው ንጉሥ በኢዮአቄም ልጅ በኢኮንያን (ዮአኪን) ላይ እጅግ አስፈሪ የሆነ መለኮታዊ መርገም በነቢዩ በኤርምያስ በኩል እንዲህ ሲል በጥብቅ ደነገገ፦ «እግዚአብሔር እንዲህ ይላል፦ ከዘሩ በዳዊት ዙፋን ላይ የሚቀመጥ፥ በይሁዳም ላይ ከእንግዲህ ወዲህ የሚነግሥ ሰው አይገኝምና ይህንን ሰው መካን፥ በዘመኑም ነገር የማይቀናው ሰው ብላችሁ ጻፉ።» (ኤርምያስ 22፡30) የእግዚአብሔር መለኮታዊ ርግማን የኢኮንያን (የኢዮአቄም) ቀጥተኛ የሥጋ ትውልዶች በሙሉ ድጋሚ በእስራኤልና በይሁዳ ዙፋን ላይ ንጉሥ ወይም መሢሕ ሆነው እንዳይገዙ ሙሉ በሙሉ ይከለክል ነበር። ሐዋርያው ማቴዎስ ግን የክርስቶስን የዘር ሐረግ ሲዘረዝር፥ በታሪክ መስመር በዚሁ በኢኮንያን (በኢዮአቄም ዘር) በኩል አሳልፎታል (ማቴ. 1፡11)። እንግዲህ እዚህ ላይ ታላቅ ሥነ-መለኮታዊ ጥያቄ ይነሳል፦ «ኢየሱስ የኢኮንያን (የኢዮአቄም) ዘር ከሆነ፥ ይህ መለኮታዊ መርገም በእርሱ ላይ አይሠራምን? በዳዊትስ ዙፋን ላይ ለዘላለም እንዴት ሊነግሥ ይችላል?» የዚህ ታላቅ ምስጢር መለኮታዊ መልስ የሚገኘው በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ከድንግል ማርያም በተአምር መወለድ ውስጥ ነው! በሥጋና በተፈጥሮ ረገድ ግን ክርስቶስ ከድንግል ማርያም ማኅፀን በመንፈስ ቅዱስ ተአምር በመወለዱ ምክንያት፥ እርሱ የዳዊት ሌላኛው ልጅ የነበረውና ያ መለኮታዊ መርገም ፈጽሞ ያልነካው የነቢዩ ከናታን እውነተኛ የሥጋ ትውልድ ወገን ነበር (ሉቃስ 3:31)። በዚህ እጅግ አስደናቂ በሆነ መለኮታዊ ጥበብ ምክንያት፥ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በኢዮአቄም (በኢኮንያን) መርገም ሥር ሳይደመርና ሳይኮነን፥ በአንድ በኩል በዮሴፍ በኩል የዳዊትን የዙፋን ሕጋዊ መብት ሙሉ በሙሉ ወረሰ፤ በሌላ በኩል ደግሞ በማርያም በኩል የዳዊት እውነተኛ የሥጋ ልጅ ሆኖ በመወለድ በመሢሕነትና በንጉሥነት ለዘላለም የማገልገል መለኮታዊ መብትን በታሪክ አገኘ። ፩. የውይይት ጥያቄ፦ ይህ አስደናቂ የታሪክ መዋቅርና ምስጢር፥ እግዚአብሔር አምላክ ለዳዊት ልጅ ለመሢሑ (ለኢየሱስ) ቀድሞ በነቢያት በኩል የገባቸውና የወጠናቸው የዘላለም የማዳን ዕቅዶች በሙሉ፥ በሰዎች ውድቀትና ኃጢአት ሳይተከቱ በታሪክ መስመር ውስጥ ፍጹም በጥበብ መሟላታቸውንና መፈጸማቸውን እንዴት በክብር ያሳየናል? ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

በምድር ላይ የተለያዩ የሥነ-ጽሑፍ ዓይነቶች (ዘውጎች) በየራሳቸው ልዩ መመሪያና መንገድ ይተረጎማሉ። ለአብነት ያህል፥ ረቂቅና ተምሳሌታዊ ቋንቋን በጥንቃቄ የሚከተል አንዱ ቅዱስ ግጥም ወይም ቅኔ፥ ፍጹም ቀጥተኛ በሆኑ ተራ ቃላት ከሚጻፍ ተራ የግል ደብዳቤ ጋር መዋቅሩ አንድ ዓይነት አይደለም። ከአንድ የቅርብ ጓደኛችን ተራ ምድራዊ ደብዳቤ ቢደርሰን፥ በውስጡ ያለውን «ሰምና ወርቅ» (የውስጥ ምስጢር) ለይቶ ለማወቅ ብዙ ሳንጨነቅ፥ ልክ ከጓደኛችን ጋር ፊት ለፊት አፍ ለአፍ እንደምንነጋገር ሁሉ ዓረፍተ-ነገሩን በቀላሉ ቀጥተኛ ትርጉሙን ልናነበው እንችላለን። ነገር ግን አንድን ጥልቅ መለኮታዊ ቅኔ ወይም ትንቢት እንደ ተራ የቤት ደብዳቤ ብቻ አቅልለን ካነበብነው፥ መንፈስ ቅዱስ በውስጡ የሸሸገውን ታላቅ ሰማያዊ ምስጢር ሙሉ በሙሉ እናጣዋለን። ስለሆነም የመጽሐፍ ቅዱስን መለኮታዊ መልእክት በቅጡና በትክክል ለመረዳት፥ መጀመሪያ የምናነበው የጽሑፍ ዓይነት ምን እንደሆነ ለይቶ ማወቅና የዚያን ልዩ ሥነ-ጽሑፍ ባሕርይ ለመተርጎም የሚቻልበትን መንፈሳዊ መንገድ በሚገባ መገንዘብ ይኖርብናል። የመጽሐፍ ቅዱስም እውነተኛ አወቃቀር ልክ እንደዚሁ ነው። ምንም እንኳ ሉዓላዊው መንፈስ ቅዱስ በመጽሐፍ ቅዱስ አጻጻፍ ሂደት ውስጥ ምንም ዓይነት ስሕተትና መታለል እንዳይከሰት በጥንቃቄ ቢቆጣጠረውም (Inspiration)፥ ቅዱሳን ጸሐፊዎቹ ግን የእግዚአብሔርን ዘላለማዊ ቃል በሰውኛ ቋንቋ ለመግለጥ የተለያዩ የሥነ-ጽሑፍ ስልቶችን (Genres) እንዲጠቀሙ በጸጋ ፈቅዶላቸዋል፦ አራቱ ወንጌላት ምን ዓይነት ሥነ-ጽሑፍ ናቸው? ለመሆኑ በአዲስ ኪዳን መጀመሪያ ላይ የሚገኙት አራቱ ወንጌላት ምን ዓይነት ሥነ-ጽሑፍ ናቸው? ለዚህ ታላቅ ጥያቄ የሚሆን ትክክለኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መልስ፦ አራቱ ወንጌላት ፍጹም «ትምህርተ-ታሪክ» (Historical Narrative) ናቸው የሚለው ነው። ወንጌላትን በጥንቃቄ በምናጠናበትና በክፍል ውስጥ በምንወያይበት ጊዜ ሁልጊዜ ልናጤናቸው የሚገቡ ሁለት ታላላቅ መለኮታዊ እውነቶች አሉ፦ ፩. ወንጌላት እውነተኛ ታሪክ (History) መሆናቸውን ማስታወስ ማቴዎስ፥ ማርቆስ፥ ሉቃስና ዮሐንስ የክርስቶስን ታሪክ ሲጽፉ በራሳቸው አእምሮ የፈጠሩትን ተረት አልጻፉም፤ ይልቁኑ በምድር ላይ በተግባር የተፈጸሙ እውነተኛ ታሪካዊ ክስተቶችንና ሁኔታዎችን ነው በታማኝነት የዘገቡት። የሰው አካል ለብሶ ወደዚህ ምድር የመጣው የእግዚአብሔር ልጅ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ በምድር ላይ ያለ ሥራ በባዶ አልኖረም፤ እርሱ የታመሙትን ፈውሷል፥ ሙታንን አስነስቷል፥ ማዕበሉን ጸጥ አድርጓል (ታላላቅ ተአምራትን በተግባር ሠርቷል)። በወንጌላቱ ውስጥ የተጠቀሱትን ሰማያዊ እውነቶች ሁሉ ለሕዝቡ በሥልጣን አስተምሯል። መጽሐፍ ቅዱስ ፍጹም የእግዚአብሔር ሕያው ቃል ነው። በተአምራት መለኮታዊ ኃይል ፈጽመው የማያምኑ አምላክ የለሽ የዓለማውያን ምሁራን፥ አራቱ ወንጌላት እንዲሁ በሰዎች የተፈጠሩ ልብ-ወለድ ድርሳናትና ተረቶች እንደሆኑ በክህደት ይናገራሉ። ነገር ግን እኛ በጴንጤቆስጤ (በወንጌላውያን) እምነታችን የጸናን አማኞች፥ መጽሐፍ ቅዱስ የሕያው እግዚአብሔር እስትንፋስ እንደሆነና በውስጡ የሚገኘው መለኮታዊ አሳብ ሁሉ ፍጹም እውነት መሆኑን የማይቀበልና የሚጋፋ ማንኛውንም ዓይነት የክህደት አሳብ በልባችንና በቤተ ክርስቲያናችን መካከል ፍጹም ልናስተናግድ አይገባም። ፩. የውይይት ጥያቄ፦ በአራቱ ወንጌላት ውስጥ የተመዘገቡት የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ተአምራት፥ ስቅለትና ትንሣኤ ፍጹም እውነተኛ ታሪካዊ ክስተቶች መሆናቸውን በእምነታችን ዘንድ ሁልጊዜ አጥብቆ ማመን ለአማኝ ጉዟችንና ለድነታችን ጽናት እጅግ አስፈላጊ የሚሆነው ለምንድን ነው? ፪. ወንጌላት ለማስተማርና ወደ እምነት ለመምራት የተጻፉ መሆን የወንጌል ጸሐፊዎች እነዚህን እውነተኛ ታሪኮች ያቀረቡት ሰዎችን በመለኮታዊ ታሪኮች አማካይነት ለእምነት ሕይወት ለማስተማር ነው። በሌላ አነጋገር፥ በዓለማዊ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ውስጥ ከምናጠናቸው ባዶ የታሪክ መጻሕፍት ፍጹም በተለየ መንገድ፥ በወንጌላት ውስጥ የተመረጡት ታሪኮችና የቀረቡበት መለኮታዊ አውድ ሁሉ የተዘጋጀው፦ ሰዎች ከንጉሡ ከኢየሱስ ክርስቶስ ጋር እንዴት የልብ የፍቅር ግንኙነት መመሥረትና ማደግ እንዳለባቸው ለማስተማር ነው። በጥቅሉ ሲታይ አራቱ የወንጌል ጸሐፊዎች ወንጌሉን ሲያዘጋጁ የሚከተሉትን ሁለት ታላላቅ መንፈሳዊ ዓላማዎች በኃይል ለማከናወን በጥብቅ ይፈልጉ ነበር፦ ፪. የውይይት ጥያቄ፦ genealogical ትንተና — የማቴዎስ እና የሉቃስ ወንጌል የትውልድ ሐረግ ንጽጽር ፫. የውይይት ጥያቄ፦ የይዘቱን ታሪካዊ ፍሰት በሚገባ ለመረዳት የቅዱስ ማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ 1 እና 2ን በጥንቃቄ አንብብ። ሀ) ማቴዎስ የትውልድ ሐረጉን የጻፈበት ታላቅ መለኮታዊ ዓላማ ሐዋርያው ማቴዎስ ወንጌሉን ሲጀምር የኢየሱስ ክርስቶስን ምድራዊ የዘር ሐረግ ዝርዝር በጥንቃቄ ያስቀመጠው (ማቴ. 1፡1-17)፥ ለአይሁድ ወገኖቹ ሁለት ታላላቅ መለኮታዊ እውነቶችን ለማረጋገጥ ነበር፦ ለ) ለማቴዎስ እጅግ አስፈላጊ የነበሩት የክርስቶስ ታሪካዊ ክስተቶች በክርስቶስ ሕይወት ውስጥ ቀራጩ ማቴዎስ በወንጌሉ መጀመሪያ ላይ ለይቶ የመዘገባቸውና ለእርሱ አስተምህሮ እጅግ አስፈላጊ የነበሩት ታሪካዊ ክስተቶች የሚከተሉት ነበሩ፦ ሐ) በማቴዎስ እና በሉቃስ ወንጌል የትውልድ ሐረግ መካከል ያሉ 3 ታላላቅ ልዩነቶች የማቴዎስን ወንጌል 1፡1-17 እና የሉቃስን ወንጌል 3፡23-38 የዘር ሐረግ አወቃቀር በጥንቃቄ ስናነፃፅር፥ በመካከላቸው 3 ታላላቅ መጽሐፍ ቅዱሳዊና መለኮታዊ ልዩነቶችን እናገኛለን፦ ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

ብዙዎቹ የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት በትክክል መቼና የት እንደተጻፉ በእርግጠኝነት ለማወቅ በታሪክ አስቸጋሪ ነው። በመሆኑም የስነ-ጽሑፍ ምሁራን በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ውስጥ የተጠቀሱትን ታሪካዊ ክስተቶችና የዓለም ነገሥታት አገዛዝ በጥንቃቄ በማገናዘብ፥ የመጻሕፍቱን የመጻፊያ ዘመን ለመገመት መጽሐፉን በሰፊው ይመረምራሉ። ይህ የታሪክ አውድ ምርምር ዘዴ፦ በኮሚኒዝም (በደርግ) ጨቋኝ ዘመን የተጻፈ መጽሐፍ ይዘትና መልእክት፥ ምንም ዓይነት የመንግሥት ስደትና ከባድ ችግር በሌለበት የነጻነት ዘመን ከተጻፈ መጽሐፍ ፍጹም የተለየ አሳብና መንፈስ ከሚያስተላልፍበት ታሪካዊ ሁኔታ ጋር ሙሉ በሙሉ ይመሳሰላል። 👥 የውይይት ጥያቄ እና ተግባራዊ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መልስ ፩. የውይይት ጥያቄ፦ በአገራችን በነበረው በኮሚኒዝም (በደርግ) ጨቋኝ የሶሻሊስት አገዛዝ ዘመን የነበሩ ወንጌላውያን አገልጋዮች የጻፏቸው መጻሕፍት፥ ትምህርቶችና የክብር መዝሙራት በዋናነት የሚያተኩሩት፦ በመከራ ውስጥ ስለመጽናት፥ ስለ ሰማዕትነት ክብር፥ ስለ ጌታ ዳግም ምጽአት ተስፋ፥ ራስን ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር አሳልፎ ስለመስጠትና በምድራዊ ስደት ፊት እምነትን ስላለ መካድ በሚሉ እጅግ ጽኑና ጥልቀት ባላቸው መንፈሳዊ ጭብጦች ላይ ብቻ ነበር። ምክንያቱም በወቅቱ ቤተ ክርስቲያን በድብቅ በቤት ውስጥ (በከርሰ-ምድር) የምትጸልይና በከባድ የመንግሥት ግርፋትና እስራት ውስጥ ያለች በመሆኗ፥ ሕዝቡን ከመሸሽ የሚጠብቅና የሚያጸና ቃል እጅግ ያስፈልጋት ነበር። በአንጻሩ ግን አብያተ ክርስቲያናት ምንም ዓይነት የመንግሥት ስደት በሌለበትና ሙሉ ነጻነት አግኝተው በገሃድ በሚያመልኩበት በአሁኑ ዘመን የሚጻፉ መጻሕፍትና ስብከቶች አብዛኛውን ጊዜ የሚያተኩሩት፦ ስለ ምድራዊ ስኬት፥ ስለ በረከት፥ ስለ ማኅበራዊ ኑሮ መሻሻል፥ ስለ አመራርና ስለ ቤተ ክርስቲያን ድርጅታዊ ዕድገት ላይ ነው። ይህ ታሪካዊ ሐቅ የወንጌላትን አጻጻፍ ምስጢር በሚገባ እንድንረዳ ታላቅ ብርሃን ይሰጠናል፦ አራቱ ወንጌላውያን (ማቴዎስ፥ ማርቆስ፥ ሉቃስ፥ ዮሐንስ) ስለ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ሕይወት የጻፉት እንዲሁ ታሪኩን በባዶ ለመዘገብ ብቻ አልነበረም፤ ይልቁንም በዘመናቸው የነበሩት አማኞች የሚጋፈጡትን ታላቅ የፖለቲካና የሃይማኖት ውጥረት (የሮምን ከባድ ስደትና የአይሁድን ብሔርተኝነት ቁጣ) በሚገባ ይመለከቱ ነበር። ስለሆነም እግዚአብሔር አምላክ ያዘጋጃቸውንና በዘመኑ ለሚነሱት ከባድ ችግሮች ፍጹም መለኮታዊ መፍትሔና መጸናኛ የሚሆኑትን የተወሰኑ የኢየሱስን ታሪኮች፣ ተአምራትና ትምህርቶች ብቻ ጸሐፊዎቹ በመንፈስ ቅዱስ መሪነት መርጠው በወንጌላቸው ውስጥ በጥንቃቄ እንዲያሰፍሩ አደረጋቸው (ዮሐ. 20:30-31)። ለዚህ ነው የማቴዎስ ወንጌል አማኞች በፈተናና በውጥረት ዘመን እምነታቸውን እስከ ፍጻሜው እንዲጠብቁ የሚያበረታቱትን እንደ ማቴዎስ 10፡22 ያሉትን ጽኑ የጌታን ትምህርቶች ለይቶ የዘገበው። የማቴዎስ ወንጌል የተጻፈበት ዘመንና ስፍራ ቀደም ሲል በሰፊው እንደተገለጠው ሁሉ፥ ነገረ-መለኮት ምሁራን የመጀመሪያውን የአዲስ ኪዳን መጽሐፍ (የማቴዎስን ወንጌል) በትክክል ማን እንደጻፈውና መቼ እንደጻፈው በተለያዩ ታሪካዊ መረጃዎች መነሻነት ይከራከራሉ። አንዳንድ ታዋቂ ምሁራን የማቴዎስ ወንጌል በአጠቃላይ በመጀመሪያ የተጻፈ የአዲስ ኪዳን መጽሐፍ ነው ብለው በጽኑ ይናገራሉ። መጽሐፉ ሙሉ በሙሉ በአይሁድ ሕዝብ እምነትና በብሉይ ኪዳን ትንቢት ፍጻሜዎች ላይ አጥብቆ ስላተኮረ፥ መጽሐፉ የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ወደ ሩቅ አሕዛብ አገሮች በስፋት ከመስፋፋቷና የኢየሩሳሌም ጉባኤ ከመደረጉ በፊት ሳይጻፍ እንዳልቀረ በምክንያት ያስረዳሉ፤ ስለሆነም መጽሐፉ እጅግ ቀድሞ ከ 50 እስከ 55 ዓ.ም. ባለው የታሪክ ጊዜ ውስጥ እንደተጻፈ ይገምታሉ። የማቴዎስ ወንጌል የማርቆስን ወንጌል ታሪካዊ መዋቅር ከመረጃ ምንጮቹ አንዱ አድርጎ እንደተጠቀመ የሚያስተምሩት ሌሎች ምሁራን ግን፥ መጽሐፉ ከ 55 እስከ 65 ዓ.ም. ባለው ጊዜ ውስጥ እንደተጻፈ በታሪክ ይናገራሉ። ይሁን እንጂ ሁለቱም ወገኖች የሚስማሙበት ታላቅ ታሪካዊ ሐቅ፦ የማቴዎስ ወንጌል አይሁዶች በ 66 ዓ.ም. በሮም ጨካኝ አገዛዝ ላይ በከፍተኛ ቁጣ ከማመጻቸውና ጦርነት ከመጀመራቸው አስቀድሞ፥ በ 60 ዓ.ም. አካባቢ ተጽፎ የተጠናቀቀ መለኮታዊ መጽሐፍ መሆኑን ነው። ሐዋርያው ማቴዎስ ይህንን ታላቅ ወንጌል በሚጽፍበት የታሪክ ሰዓት በትክክል በየትኛው ከተማና ምድር ላይ ይኖር እንደነበረ ዛሬ በእርግጠኝነት ለማወቅ የሚያስችል ግልጽ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መረጃ ባይኖርም፥ መጽሐፉ የተጻፈው ግን በመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ውስጥ መሆኑ ምንም ጥርጥር የለውም። ይህ መጽሐፍ ከሌሎቹ ሦስቱ ወንጌላት ሁሉ ይበልጥ እጅግ የላቀና የጠነከረ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የአይሁዳዊነት ጠረንና ይዘት ስላለው፦ ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

በመጀመሪያዎቹ 100 የቤተ ክርስቲያን ዓመታት ውስጥ፥ የማቴዎስ ወንጌል በአማኞች ዘንድ እጅግ በጣም ተወዳጅና ተፈላጊ መጽሐፍ ነበር። የዓይን ምስክር በነበረ ቀጥተኛ ሐዋርያ (በቀራጩ ማቴዎስ) የተጻፈ በመሆኑ፥ በጉባኤ መካከል እጅግ ታላቅ መለኮታዊ ሥልጣንና ክብር ያለው ወንጌል እንደሆነ ይታሰብ ነበር። ስለሆነም የጥንቷ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን መሪዎች ብዙውን ጊዜ ስለ ጌታችን ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ማንነትና ስላስተማረው ሰማያዊ አሳብ ለሕዝቡ በሚያብራሩበትና በጽሑፍ በሚመልሱበት ጊዜ፥ ከሁሉ በላይ ከማቴዎስ ወንጌል ገጽ ላይ በስፋት ይጠቅሱ ነበር። የማቴዎስ ወንጌል በአጠቃላይ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከሚገኙት 27ቱ መጻሕፍት ሁሉ የላቀና የጠነከረ የአይሁዳዊነት ባሕርይ አለው። ማቴዎስ ራሱ አይሁዳዊ እንደ መሆኑ መጠን፥ በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ወንጌሉን ሲጽፍ ቀዳሚና ዋነኛ አንባቢዎቹ አድርጎ የመረጠው የገዛ ወገኖቹን አይሁዳውያንን እንደነበረ የታሪክ ሐቁ ያሳያል። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም በሥጋ የአይሁድ ዘር ሆኖ መምጣቱን መነሻ በማድረግ አንዳንድ የስነ-ጽሑፍ ምሁራን፦ የማቴዎስ ወንጌል ክርስቶስ ስለኖረበትና ስላስተማረበት እውነተኛ ማኅበራዊ ሁኔታ ከሁሉም የበለጠ ፍጹም ሚዛናዊና ትክክለኛ አመለካከት የሚያቀርብ መጽሐፍ ነው ይላሉ። ማቴዎስ ክርስቶስ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ፍጻሜ የሆነው እውነተኛው ንጉሥና መሢሕ መሆኑን፥ በክህደት ላሉትና ለማያምኑት አይሁድ ወገኖቹ በኃይል ለማካፈልና ለማረጋገጥ በጥብቅ ፈልጓል። ስለሆነም ማቴዎስ ከየትኛውም የአዲስ ኪዳን ጸሐፊ በላይ ከብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ትንቢቶችን በቀጥታ እየመዘዘ በስፋት በጥቅስነት ተጠቅሟል። በተጨማሪም ማቴዎስ አይሁድ ብቻ የሚረዷቸውን ልዩ ሃይማኖታዊ አገላለጾችን በወንጌሉ ውስጥ በጥንቃቄ ተጠቅሟል፤ ለምሳሌ ያህል አይሁዶች የእግዚአብሔርን ቅዱስ ስም ያለ አግባብ ላለመጥራት ከነበራቸው ጥንቃቄ የተነሳ፥ እርሱም እንደ ማርቆስና ሉቃስ አሕዛባዊ አገላለጽ «የእግዚአብሔር መንግሥት» ከማለት ይልቅ፥ እግዚአብሔር የሚለውን ስም በሰማይ ተክቶ «የሰማይ መንግሥት» (Kingdom of Heaven) የሚለውን ልዩ ቃል በተደጋጋሚ ተጠቅሟል። ዓለም አቀፋዊው የወንጌል ተልእኮ የማቴዎስ ወንጌል ለአይሁዳውያን ክርስቲያኖችም ቢሆን በምድር ላይ መከራና ውጥረት ባለበት ዘመን ክርስቶስን በታማኝነት መከተልና ደቀ-መዝሙር መሆን ማለት ምን ማለት እንደሆነ በግልጽ ያስተማረ መለኮታዊ መመሪያ ነው። ነገር ግን ማቴዎስ በወንጌሉ ውስጥ በጥልቀት ከሚያስተምራቸው ታላላቅ መለኮታዊ እውነቶች መካከል ዋነኛው፦ እግዚአብሔር በደሙ የመሠረታት አዲሲቱ ቤተ ክርስቲያን ከአይሁድ ወገን ብቻ የተገነባች ጠባብ ማኅበር ሳትሆን፥ የዓለም ሕዝቦች ሁሉ በአንድነት የሚሰበሰቡባት ሁለንተናዊ መለኮታዊ አካል መሆኗን ማብራራት ነው (ማቴ. 16:18)። ስለሆነም ምንም እንኳ ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያ ለአይሁድ ወገኖች ቢጽፈውም፥ የክርስቶስ ማዳን ታሪክ ግን አይሁዳውያን ላልሆኑት ለአሕዛብ ክርስቲያኖች ጭምር ፍጹም የሚሠራ የጸጋ ስጦታ መሆኑን በብዙ ታሪካዊ ክስተቶች አብራርቷል፦ ወንጌሉ የተጻፈበት ቋንቋ ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያ በምን ዓይነት ቋንቋ እንደጻፈው የምሁራን ክርክር ያለበት ጉዳይ ነው። ከጥንት የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ጸሐፊዎች መካከል ግንባር ቀደሙ የነበረው ሊቁ ፓፒያስ (Papias) እንደመሰከረው፦ ሐዋርያው ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያ የጻፈው በዕብራውያን ወገኖች ዘንድ ይነገር በነበረው በአረማይስጥ ቋንቋ እንደነበረና ከዚያ በኋላ ግን ወደ ግሪክ ቋንቋ እንደተረጎመው ገልጿል። ነገር ግን ዛሬ ያሉ አብዛኞቹ ወንጌላውያን ምሁራን መጽሐፉ የያዘውን ከፍተኛ የግሪክ ሥነ-ጽሑፍ ጥራትና መዋቅር በመመልከት፥ በሰፊው የሮም ግዛት የነበሩት አይሁድም ሆኑ አሕዛብ ሁሉ በአንድነት በቀላሉ ያነቡት ዘንድ፥ ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያውኑ በይፋ የጻፈው በኮይኔ ግሪክ ቋንቋ እንደነበረ በጽኑ ያምናሉ። የብሔርተኝነት ፈተና እና የአይሁድ ክርስቲያኖች ታላቅ ውጥረት ማቴዎስ ወንጌሉን በሚጽፍበት በዚያ ታሪካዊ ዘመን፥ በይሁዳ ምድር የነበሩት አይሁድ በብሔርተኝነት ስሜት ተቀስቅሰው የሮምን ጨካኝ አገዛዝ በጦርነት ገርስሰው ለመጣልና እንደገና የዳዊትን ነፃ ምድራዊ መንግሥት ለመመሥረት በከፍተኛ ቁጣ ጥረት ያደርጉ ነበር። በብሉይ ኪዳን ትንቢት የተነገረላቸው እውነተኛ መሲሖች እኛ ነን እያሉ ሕዝቡን በውሸት የሚያታልሉ በርካታ የጦር አማፂያን መሪዎችም በየበረሃው በኃይል ተነስተው ነበር። በጥቂት ዓመታት ውስጥ ይህ የአማፂያኑ ጽንፈኛ ተቃውሞና በሮማውያን ላይ የነበራቸው መራራ ጥላቻ፥ ከመላው የሮም መንግሥት ጋር ወደተደረገ ታላቅ ግልጽ የትጥቅ ጦርነት መራቸው። ነገር ግን ታሪክ እንደሚያረጋግጠው ሮማውያን የአይሁዶችን ተቃውሞ በጭካኔ በመምታትና በመደምሰስ፥ በ 70 ዓ.ም. ቅድስት ከተማዋን ኢየሩሳሌምን፥ የከተማዪቱን ቅጥሮችና ታላቁን የይሖዋ ቤተ መቅደስ ሙሉ በሙሉ አፈራረሱት። በዚህ ከባድ የታሪክ ቀውስና ፍልሚያ ውስጥ፥ በይሁዳ ምድር ይኖሩ በነበሩት በአይሁድ ክርስቲያኖች መካከል እጅግ ከፍተኛ የሆነ መንፈሳዊና ማኅበራዊ ውጥረት ተከስቶ ነበር፤ አማኞቹ በሕይወታቸው ሁለት ታላላቅ ውሳኔዎችን ለማድረግ በጽኑ ይገደዱ ነበር፦ ስለሆነም የአይሁድ አማኞች ከእነርሱ ጋር የሥጋ ጎሣና ብሔር የሆኑትን አይሁዶችን በዓለማዊው የጦርነት መስፈርት መደገፍ? ወይስ ለእግዚአብሔር ቅዱስ መንፈሳዊ ቤተሰብ (ለቤተ ክርስቲያን) ያላቸውን ታማኝነት በማስቀደም አብዛኞቹ አይሁዶች ከሚያደርጉት የጥላቻና የዓመፅ መንገድ ሙሉ በሙሉ ተለይቶ መቆም? ለሚለው ጥያቄ ከባድ ምርጫ ማድረግ ነበረባቸው። በአሕዛብ አማኞች ላይ ጀርባቸውን ሳይሰጡና ሳይለዩ፥ እንዴት ታማኝ አይሁዳዊነታቸውን ለወገኖቻቸው ማሳየት እንደሚችሉ ማወቅ እጅግ አስቸጋሪ ሆኖባቸው ነበር። ስለሆነም አንዳንዶቹ ደካማ አማኞች ለገዛ ወገኖቻቸው «እኛም እኮ የሙሴን ሕግ የምንከተል ታማኝ አይሁድ ነን» ብለው ለማረጋገጥ ሲሉ፥ በክርስቶስ ያመኑት የአሕዛብ ክርስቲያኖች ሁሉ የግድ እንደ አይሁድ መገረዝ አለባቸው የሚል የሐሰት ሕግ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ በጥበብ መጠየቅ ጀመሩ (ሐዋ. 15፡1)። ታማኙ ሐዋርያ ማቴዎስ ወንጌሉን በይፋ ጽፎ ያበረከተው፥ በትክክል ሕዝቡ በዚህ ከባድ የፖለቲካና የማኅበራዊ ፈተና ውጥረት ውስጥ በነበረበት ታሪካዊ ወቅት ነበር። ማቴዎስ ወንጌሉን የጻፈበት ዋነኛው መለኮታዊ ዓላማ፦ ማቴዎስ በአገሪቱ ባለው በዚህ ከባድ የፖለቲካ ውጥረትና የጎሳ ጥላቻ ምክንያት፥ የአይሁድ ክርስቲያኖች የወንጌል እውነታቸውንና የክርስቶስን ፍቅር ፈጽመው እንዳይጥሉ በቃሉ በጥብቅ አስጠነቀቃቸው። በምድር ላይ ምንም ዓይነት መከራና ስደት ቢመጣባቸውም እንኳ፥ ሰማያዊውን የድል አክሊል ለማግኘት እስከ ፍጻሜው ድረስ እምነታቸውን በጽናት መጠበቅ እንዳለባቸው በጌታ ቃል አበከረላቸው፦ «እስከ መጨረሻው የሚጸና ግን እርሱ ይድናል።» (ማቴ. 10፡22)። ማቴዎስ በወንጌሉ በግልጽ እንዳሳየው፥ እግዚአብሔር ለአሕዛብ ድነት የወጠነው ዘላለማዊ የጸጋ ዕቅድ፥ አሕዛብን መጥላትን ወይም እነርሱ በግድ አይሁዳዊ እንዲሆኑ ማስገደድን ፈጽሞ አይጨምርም ነበር። አይሁድ ራሳቸውም ቢሆኑ በክርስቶስ እውነተኛ መሢሕነትና ጌትነት ካላመኑ በስተቀር፥ የሥጋ ትውልድ ስላላቸው ብቻ የእውነተኛው የእግዚአብሔር ሕዝብ አካል መሆን ፈጽሞ እንደማይችሉ በሥልጣን አስተማረ። 👥 የውይይት ጥያቄ እና ተግባራዊ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መልስ ፩. የውይይት ጥያቄ፦ ዛሬ በአገራችን በኢትዮጵያ ውስጥ በተለያዩ ዘመናትና ወቅቶች የጎሳ (የብሔር) ፖለቲካ ውጥረትና ማኅበራዊ ግጭቶች በኃይል በሚነሱበት አስቸጋሪ ወቅት ላይ፥ ብዙ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች በጥንቱ ዘመን የአይሁድ ክርስቲያኖች የገጠማቸውን ዓይነት ፍጹም አስከፊና ከባድ መንፈሳዊ ውግያ በልባቸው ይጋፈጣሉ። በማኅበረሰቡ መካከል የጎሳ መከፋፈልና ቁጣ በሚገነፍልበት ጊዜ፥ አንዳንድ አማኞች ከእግዚአብሔር ቃል እውነት ወጥተው ለገዛ ሥጋዊ ብሔራቸው ጥቅም መጮኽ፥ ጥላቻን መዝራትና ወገንተኝነትን ማሳየት ይጀምራሉ፤ ይህንን ባያደርጉ ግን በሥጋ ወገኖቻቸውና በቤተሰቦቻቸው ዘንድ «የጎሳችንን ጠላት የምትደግፍ ከሃዲ ነህ» ተብለው መገለልና ከባድ ስደት ይደርስባቸዋል። ነገር ግን እኛ በጴንጤቆስጤ (በወንጌላውያን) እምነታችን የምናውቀውና የምንናገረው ፍጹም የጸና የመጽሐፍ ቅዱስ መርሕ አለ፦ አንድ አማኝ በክርስቶስ ደም ዳግም ተወልዶ የእግዚአብሔር ቤተሰብ አካል በሚሆንበት ቅጽበት፥ ከምድራዊው የሥጋ ጎሳና የደም ዝምድና በላይ — በክርስቶስ ደም የተመሠረተው ሰማያዊው የመንፈስ ቅዱስ ዝምድና (ቤተ ክርስቲያን) ከምንም ነገር በላይ የእርሱ ብቸኛውና ዋናው ዘላለማዊ ቤተሰቡ ይሆናል (ማቴ. 12:48-50)። ስለሆነም በአገራችን ውስጥ የብሔር ውጥረቶች በሚከሰቱበት በማንኛውም ጊዜ አማኝ ክርስቲያን ሊያሳየው የሚገባው ታማኝነት የሚከተለው መሆን አለበት፦ የማቴዎስ ወንጌል በታሪክ እንደሚያስተምረን፥ እኛ ምድራዊ ጥቅማችንንና የሥጋ ወገኖቻችንን አስደስተን ለእግዚአብሔር መንግሥት ታማኝ መሆን ፈጽሞ አንችልም፤ የሰላሙ ንጉሥ ክርስቶስ የሞተለት እውነተኛው ፍቅር የዘርና የጎሳ ልዩነት ሳይደረግበት አማኞች ሁሉ በአንድ መንፈስ ቅዱስ የታሸጉበት ታላቁ ሰማያዊ ቤተሰብ ነው (ኤፌ. 4:3-5)። ስለዚህ እያንዳንዱ አማኝ በዚህ የፈተና ዘመን በኢትዮጵያ ውስጥ በሚነሱ የብሔር ውዝግቦች ሳቢያ እምነቱንና የክርስቶስን ፍቅር እንዳይጥል፥ እስከ ፍጻሜው ድረስ የወንጌሉን የቅድስና እውነት ብቻ አጥብቆ መያዝ ይኖርበታል። ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

ለአዲስ ኪዳን መጻሕፍት መጀመሪያ የተሰጠው ይፋዊ ስያሜ «የማቴዎስ ወንጌል» የሚል ነው። ይህ ታላቅ ስያሜ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ስለሚገኘው ስለ መጀመሪያው መጽሐፍ ሁለት ዐበይት መንፈሳዊ ቁም ነገሮችን በግልጽ ያስጨብጠናል፦ የዘመናችን ነቃፊ ምሁራን ለመጽሐፉ የተሰጠውን ይህንን ስያሜ «ማቴዎስ በገዛ እጁ ይጻፈው ወይም አይጻፈው እርግጠኞች አይደለንም፤ ስያሜው በኋላ የተጨመረ ነው» እያሉ ለመጠራጠር ይሞክራሉ። ነገር ግን «የማቴዎስ ወንጌል» የሚለው የክብር መጠሪያ፥ የመጀመሪያው ወንጌል ተጽፎ ከተጠናቀቀ በኋላ በአጭር ጊዜ ውስጥ በጥንቷ ቤተ ክርስቲያን እንደተጨመረ የሚያመለክቱ ጽኑ ታሪካዊ ማስረጃዎች አሉ። ለምሳሌ በ 125 ዓ.ም. ተባዝቶ ይገኝ የነበረው እጅግ ጥንታዊው የማቴዎስ ወንጌል የብራና ቅጂ «የማቴዎስ ወንጌል» የሚል መጠሪያ በይፋ ነበረው። ይህም የመጀመሪያው ወንጌል የክርስቶስ ቀጥተኛ ሐዋርያ በሆነው በማቴዎስ እጅ እንደተጻፈ የሚያመለክተውን የመጀመሪያዎቹን ቅዱሳን አማኞች አመለካከትና ታሪካዊ ሐቅ በጽኑ ያጠናክረዋል። ከቅርብ ዘመናት ወዲህ አንዳንድ የዓለማውያን ምሁራን መጽሐፉ በማቴዎስ መጻፉን መጠራጠር በመጀመር፥ «መጽሐፉ የዓይን ምስክር በነበረ ሰው የተጻፈ አይመስልም፤ ከሐዋርያት ሞት በኋላ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ የተከሰቱትን ድርጅታዊ ሁኔታዎች ይጨምራል» እያሉ በሐሰት ያስረዳሉ። ነገር ግን ይህ መጽሐፍ የጥንቷ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ከመጀመሪያው ጀምሮ በጽኑ እንደምታምነውና ታሪኩም እንደሚያረጋግጠው፥ የክርስቶስ እውነተኛ ሐዋርያ በነበረው በማቴዎስ (በሌዊ) እጅ እንደተጻፈ የሚያመለክቱ እጅግ ጠንካራና የማይናወጡ የውስጥና የውጭ መረጃዎች አሉ። የቀራጩ ሌዊ (ማቴዎስ) ማኅበራዊ ሕይወት ማቴዎስ በሰውኛ ደካማ አስተሳሰብና በዓለም ሚዛን ቢታይ፥ ሐዋርያ መሆኑ ቀርቶ በአዲስ ኪዳን ውስጥ እጅግ ጠቃሚና መሠረታዊ ከሆኑት መጻሕፍት መካከል የመጀመሪያውን ታላቅ ወንጌል ለመጻፍ ፈጽሞ ብቁ የሆነ ሰው አይመስልም ነበር። ነገር ግን ብዙውን ጊዜ ሉዓላዊው እግዚአብሔር በጸጋው የሚሠራው፥ እኛ ሰዎች በሥጋዊ አእምሯችን በምናስበውና በምንጠብቀው ጠባብ መንገድ አይደለም። ለዚህ ነው አስደናቂው መንፈስ ቅዱስ ቀራጩን ማቴዎስን መርጦ የመጀመሪያው ወንጌል ከበር ጸሐፊ እንዲሆን ያደረገው። ቀድሞ «ሌዊ» ይባል የነበረው ማቴዎስ በዘሩ ንጹሕ አይሁዳዊ ነበረ (ማር. 2፡14)። ነገር ግን በምድራዊ ኑሮውና በሃይማኖታዊ ሕይወቱ በሕዝቡ ዘንድ የተከበረ አጥባቂ አይሁዳዊ አልነበረም። ማቴዎስ በሮም አገዛዝ ሥር በነበረችው በገሊላ አውራጃ በቅፍርናሆም ከተማ አጠገብ፥ ዓለም አቀፍ የንግድ መስመሮችንና ጎዳናዎችን አቋርጠው በሚያልፉ ነጋዴዎች ላይ የመንግሥትን የጉምሩክ ቀረጥና ግብር የሚሰበስብ ቀራጭ ነበረ። ማቴዎስ ይህንን ትልቅ የገንዘብ ጥቅም ያለበትን የሥራ መደብ ለማግኘት፥ የአሕዛብን መሪዎችና የሮማውያንን የፖለቲካ ባለሥልጣናት በቅርብ መወዳጀትና ማገልገል ነበረበት። ብዙውን ጊዜ ይህንን የቀራጭነት ሥራ ማግኘት የሚቻለው ለአሕዛብ መኳንንት ወይም ለሮም ሹማምንት እጅግ ከፍተኛ የገንዘብ ጉቦ በመስጠት ብቻ ነበር። ምንም እንኳን አይሁዶች ቀራጮችን እንደ አገር ከሃዲና እንደ ኃጢአተኞች አጥብቀው ቢጠሏቸውም፥ ማቴዎስ ግን ምድራዊ ገንዘብንና ሀብትን አብዝቶ በመውደዱ ምክንያት፥ የሮም ባለሥልጣናት ለዚህ የጥቅም ሥራ እንዲመርጡት ሲል የገዛ ይሁዳዊ ክብሩን አዋርዶ የአባቶቹን ጥብቅ የአይሁድ ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ሙሉ በሙሉ ለመተው በልቡ ወስኖ ነበር። ስለሆነም ከአሕዛብ ጋር የነበረውን ስግብግብ ወዳጅነት የሚጠሉ አይሁዳውያን ወገኖቹ ሁልጊዜ በምኩራብ ፊት ሲያዩት ይተፉበት፥ ያላግጡበትና እንደ ረከሰ ሰው አጥብቀው ይንቁት ነበር። በጥንቱ ታሪክ አብዛኞቹ ቀራጮች የሮም መንግሥት ከደነገገው በላይ ከተጓዥ ነጋዴዎች ላይ በግፍ ተጨማሪ ገንዘብ ለመቀማት በስግብግብነት ይሮጡ ነበር። ለምሳሌ ሮማውያን ከአንድ ተጓዥ ነጋዴ ላይ 100 ብር ቀረጥ እንዲቀበሉ ቢያዟቸው፥ ቀራጮቹ ነጋዴው መቶውን ብር በፍጥነት ከመክፈል ነፃ የሚሆንበትን የውሸት መንገድ ለማመቻቸት ጉቦ ይቀበሉ ነበር፤ ወይም ደግሞ በተንኮል ተጨማሪ 20 ብር በላዩ ላይ በመጠየቅ፥ በጠቅላላው 120 ብር እያስገደዱ ያስከፍሉት ነበር። የሮም ባለሥልጣናት የጠየቁትን ዋናውን 100 ብር ከቀራጩ እጅ በትክክል ከተቀበሉ፥ ያ ቀራጭ ከተራው ነጋዴ ላይ በግፍ ምን ያህል ተጨማሪ ገንዘብ እንደሰበሰበና እንደበዘበዘ ምንም ዓይነት ግድ አይሰጣቸውም ነበር። ፩. የውይይት ጥያቄ፦ ዛሬ በአገራችን በኢትዮጵያ ማኅበረሰብ ዘንድ ብዙ ሰው በምግባራቸውና በሥራቸው ምክንያት አጥብቆ የሚጠላቸውና የሚያገላቸው ሰዎች ምን ዓይነት ምድራዊ ሕይወት ያላቸው ወገኖች ናቸው? ዛሬ ያሉ የወнጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ምእመናንና መሪዎች፥ እንደዚህ ዓይነት መጥፎ ታሪክ የነበራቸውን ሰዎች ለቤተ ክርስቲያን መሪነት ወይም ለአገልግሎት መድረክ በፍጥነት ማጨት ፈጽሞ የማይፈልጉበትና የማይመርጡበት መሠረታዊ ምክንያት ምንድን ነው? (ለምሳሌ፦ በአሁኑ ዘመን በከተማ ያለች አንዲት የታወቀች ሴተኛ አዳሪ ወደ ወንጌላውያን ቤተ ክርስቲያን መጥታ በክርስቶስ መስቀል ጸጋ አምና መንፈሳዊ ሕይወት ለመጀመር ብትፈልግ፥ በውስጥ ያሉ የዳኑ ምእመናን መጀመሪያ የሚኖራቸው እውነተኛ ስሜትና ምላሽ ምን ይሆናል? በክርስቶስ ካመነች በኋላስ በጉባኤ መካከል ከእርሷ ጋር በቅንነት የሚዛመዱትና የሚቀበሏት እንዴት ነው? ከእርሷ ጋር በቤታቸው እውነተኛ መንፈሳዊ ጓደኛ ለመሆን ከልባቸው ይፈቅዳሉ?) የማቴዎስ አስደናቂ ጥሪና ዋጋ ያስከፈለው መለኮታዊ ምርጫ አንድ ቀን የሰላሙ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ማቴዎስ በተቀመጠበት በቀረጥ መቀበያ ስፍራ አጠገብ እያለፈ ሳለ፥ ቆም ብሎ በሉዓላዊ ሥልጣኑ እርሱን እንዲከተለው በግልጽ ጠየቀው (ማቴ. 9፡9)። ከዚያ የታሪክ ቅጽበት በፊት ማቴዎስ ራሱ ፈልጎ የክርስቶስ ደቀ-መዝሙር ለመሆን እንደሞከረ የሚያመላክት ምንም ዓይነት ቀዳሚ የታሪክ መረጃ የለም። ነገር ግን ማቴዎስ በቅፍርናሆም ከተማ ውስጥ ይኖር እንደነበረ ሰውነቱ፥ የኢየሱስን ታላቅ መለኮታዊ ማንነትና ተአምራት አስቀድሞ ሳይሰማና ሳያውቅ ፈጽሞ አልቀረም፤ ምክንያቱም ክርስቶስ በቅፍርናሆም ከተማ በስፋት ከማስተማሩና ከማገልገሉ በላይ፥ ሰማያዊ ትምህርቱና ድንቅ ተአምራቱ የብዙዎችን ልብ አናውጦ ነበር። ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ወደ ማቴዎስ በቀጥታ በመቅረብ በተመለከተው ጊዜ፥ በማቴዎስ ልብ ውስጥ በገንዘብ ሊሞላ ያልቻለውን ታላቅ መንፈሳዊ ባዶነት፥ በምድራዊ ሀብት ውስጥ ሆኖም ሕይወቱን ከእውነተኛው አምላክ ጋር ለማስተካከልና በገዛ ወገኖቹ ዘንድ በየዕለቱ ከመናቅና ከመገለል ለመዳን በውስጡ በጥልቀት ይናፍቅ እንደነበር መለኮታዊ ዓይኑ ተመልክቶ ነበር። ክርስቶስ «ተከተለኝ» ብሎ በሥልጣን በጠራው ጊዜ፥ ማቴዎስ በሕይወቱ እጅግ አስቸጋሪ በሆነ ታላቅ መለኮታዊ ምርጫ ፊት በአንድ ጊዜ ወደቀ፦ ፪. የውይይት ጥያቄ፦ ሁሉን ትቶ መከተል እና የቀድሞ ባልደረቦችን መጥራት ቀራጩ ማቴዎስ የክርስቶስ እውነተኛ ደቀ-መዝሙር ለመሆን በቆረጠ ጊዜ፥ የነበረውን ትልቅ ምድራዊ ሀብትና ወንበሩን ሁሉ በአንድ ጊዜ በትሕትና ተወ። ማቴዎስ ከዘመናት በኋላ በገዛ እጁ ወንጌሉን በጻፈበት ወቅት፥ ክርስቶስን መከተል በምድር ላይ ምን ያህል ታላቅ ሥጋዊ ዋጋና መሥዋዕትነትን እንደሚያስከፍል አማኞችን አጥብቆ ለማስተማር የፈለገው (ማቴ. 16:24)፥ ምናልባትም ራሱ በሕይወቱ ከከፈለው ከዚህ ታላቅ መለኮታዊ ተሞክሮ በመነሳት ሳይሆን አይቀርም። ምክንያቱም ክርስቶስን በታማኝነት መከተል በምድር ላይ ጊዜያዊ ሥጋዊ ድህነት ወይም መከራ ቢኖርበትም እንኳ፥ በሰማይ ግን ሊለካ የማይችል ዘላለማዊ ክብርና እውነተኛ የሕይወት ሰላምን ያስገኛል። ማቴዎስ ክርስቶስን በመከተሉ የቀድሞውን ጨካኝ የቀራጭነት ተግባሩንና የኃጢአት ኑሮውን ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ያቆመ ብቻ ሳይሆን፥ ይህ መለኮታዊ ጥሪ የእርሱን ጠቅላላ የሕይወት አመለካከትና መድረክ ሙሉ በሙሉ ሊለውጠው ችሏል። ማቴዎስ በልቡ ዳግም ከተለወጠ በኋላ መጀመሪያ ለማድረግ ከፈለጋቸው ታላላቅ መንፈሳዊ ነገሮች መካከል ዋናው፦ የነበሩትን የቀድሞ የኃጢአት ጓደኞቹንና ቀራጮችን በሙሉ ከጌታ ከኢየሱስ ክርስቶስ መለኮታዊ ፍቅር ጋር በአንድነት ማስተዋወቅና እርሱም ከእንግዲህ ወዲህ የክርስቶስ ፍጹም ተከታይ መሆኑን በዓለም ፊት በይፋ ማወጅ ነበር። ለዚህም ታላቅ የወንጌል ዓላማ ይረዳው ዘንድ በገዛ ቤቱ ትልቅ የእራት ግብዣ በማዘጋጀት፥ የነበሩትን የሥራ ባልደረቦቹንና ቀራጮችን በሙሉ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ ፊት ይዞ መጣ (ሉቃስ 5፡29)። ከዚህ ታላቅ ጥሪ ጥቂት ጊዜ በኋላ፥ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ማቴዎስን ለቤተ ክርስቲያን መሠረት ከሆኑት ከአሥራ ሁለቱ ቁልፍ ደቀ-መዛሙርት መካከል አንዱ አድርጎ በሉዓላዊ ጸጋው መረጠው (ማቴ. 10፡1-4)። እነዚህ አሥራ ሁለቱ ደቀ-መዛሙርት በኋላ ላይ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የዓለም አቀፏ ቤተ ክርስቲያን ዋና መሪዎችና የዓለም አቀፍ ወንጌል ዓምዶች ለመሆን በቅተዋል። ክርስቶስ እነዚህን መሪዎች «ሐዋርያት» (Apostles – ፍጹም ሥልጣን ያላቸው መልእክተኞች) ብሎ በመሰየም፥ በሰፊው ዓለም ውስጥ የእርሱ ሰማያዊ አምባሳደሮችና ሕጋዊ እንደራሴዎች አድርጎ በሥልጣን ሾማቸው። ማቴዎስ ከሦስት ዓመታት በላይ የክርስቶስን መለኮታዊ ትምህርት በቅርብ እየተማረና ድንቅ ተአምራቱን በዓይኑ እያየ በታማኝነት ተከትሎታል። ከሁሉ በላይ ደግሞ ከሙታን በታላቅ ክብር የተነሣውን ሕያውን ጌታ በዓይኑ የመመልከት ታላቅ ዕድል ያገኘ ሲሆን፥

አንድ ቀን ዮሐንስና ተስፋዬ በከተማ ውስጥ ይንሸራሸሩ ነበር። ዮሐንስ ሰዎች ክርስቲያን ከመሆን ባሻገር፥ ከእግዚአብሔር ጋር ባላቸው ግንኙነት እንዲያድጉ አጥብቆ የሚፈልግ መጋቢ ነበር። ተስፋዬ ደግሞ ሰዎች ወደ ክርስቶስ ሲመጡ ለማየት የሚናፍቅ ቀናተኛ ወንጌላዊ ነበር። በከተማዪቱ ውስጥ እየተጓዙ ሳለ፥ ዮሐንስ የተለያዩ ክርስቲያኖችን በማግኘቱ ስለ መንፈሳዊ ሕይወታቸው፥ ወደ ቤተ ክርስቲያን ስለ መሄዳቸውና በጸሎት ስለ መትጋታቸው በጥንቃቄ ይጠይቃቸው ጀመር። የተስፋዬ ዓይኖች ግን ወንጌሉን አምነው እንዳልተቀበሉ በሚያውቃቸው ሰዎች ላይ አረፉ። ሙስሊሞችን፥ ጫት ቃሚዎችንና የጠፉትን ወገኖች በሚመለከትበት ጊዜ ሁሉ ፈጣን ሰላምታ በመስጠት፥ ስለ ክርስቶስ ፍቅር ለመመስከር በታላቅ ጉጉት ሞከረ። የውይይት ጥያቄ፦ ለሕይወትና ለአገልግሎት አስፈላጊ ናቸው በምንላቸው ነገሮች ላይ አመለካከታችንን በጥንቃቄ የሚቀርጹ የተለያዩ ምድራዊና መንፈሳዊ ምክንያቶች አሉ። አስተዳደጋችን፥ ባህላችን፥ የትንሽ መንደር ወይም የትልቅ ከተማ ነዋሪዎች መሆናችን፥ እንዲሁም ከኦርቶዶክስ ወይም ከወንጌላውያን (ከፕሮቴስታንት) ቤተሰብ መምጣታችን፥ በሕይወታችን የተወሰኑ ነገሮችን የምንመለከትበትን ሁኔታ በእጅጉ ይለውጠዋል። ከሁሉ በላይ ደግሞ እግዚአብሔር የሰጠን የአገልግሎት ጥሪና ስጦታ ነገሮችን በምንመለከትበት መንገድ ላይ ታላቅ ተጽዕኖ ያሳድራል። ለምሳሌ ዮሐንስ መጋቢ (Pastor) በመሆኑ፥ ሁልጊዜ በጉባኤ ያሉትን ክርስቲያኖች በመንፈስ እየተከታተለ በቅድስና እንዲያድጉ ለማበረታታት የሚችልበትን እረኝነት የተሞላበት መንገድ ይፈልጋል። ተስፋዬ ደግሞ ወንጌላዊ (Evangelist) በመሆኑ፥ በቤተ ክርስቲያን ያሉትን ክርስቲያኖች ችላ ባይልም እንኳ፥ ልቡ ሁልጊዜ ክርስቲያን ያልሆኑትን የጠፉትን ሰዎች እየፈለገ ስለ ክርስቶስ አዳኝነት የሚመሰክርበትን ስልት ይተልማል። እነዚህ ሁለት ሰዎች የቤተ ክርስቲያን የሽማግሌዎች ቦርድ አባላት ቢሆኑ፥ መጋቢው ዮሐንስ ቤተ ክርስቲያን በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት፥ በተከታታይ ደቀ-መዝሙርነትና አማኞች በእምነታቸው እንዲያድጉ በሚረዱአቸው የውስጥ አገልግሎቶች ላይ በሰፊው እንድታተኩር መገፋፋቱ የማይቀር ነው። ወንጌላዊው ተስፋዬ ደግሞ ቤተ ክርስቲያን ወደ ውጭ ወጥታ ለጠፉት ወገኖች ወንጌልን እንድትመሰክርና የሚሲዮን ጉዞ እንድታደርግ በኃይል ያበረታታል። እነዚህ ሁለት ቅዱሳን ሰዎች ስለ ቤተ ክርስቲያን ቅድሚያ የሚሰጣቸው አገልግሎቶች የተለያዩ አሳቦችን ሊይዙ ይችላሉ፤ ነገር ግን ሁለቱም ስጦታዎች ቤተ ክርስቲያንን ፍጹም ለማድረግ እኩል ያስፈልጋሉ። የወንጌላት ጸሐፊዎች ማኅበራዊና መንፈሳዊ መነሻ ስለ አራቱ ወንጌላት ቅዱሳን ጸሐፊዎችም ተመሳሳይ ታሪካዊ እውነት መናገር ይቻላል። እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ ያደገበት ማኅበራዊና ባህላዊ ሁኔታ ፍጹም የተለያየ ነበር። መንፈስ ቅዱስ የእነርሱን የተለያየ የሕይወት ተሞክሮ ሳይለውጥ፥ ስለ ልጁ ምስክር አድርጎ ተጠቅሞባቸዋል፦ እያንዳንዱን ወንጌል በመጽሐፍ ቅዱሳችን ውስጥ በተራ በምናነብበት ጊዜ፥ እነዚህ የጸሐፊዎቹ ግላዊ ባህሪያትና ስጦታዎች በቃሉ ውስጥ በጥንቃቄ ሲንጸባረቁ በግልጽ እንመለከታለን። ከእነዚህ የተለያዩ ታሪካዊ ሥራዎች የተነሣ፥ እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ ስለ ክርስቶስ ፍጹም የተሟላና ውብ አመለካከት ይሰጠናል። ስለ ደራሲው የሕይወት ታሪክ ይበልጥ ባወቅን ቁጥር፥ መንፈስ ቅዱስ ለምን በዚያ ልዩ መንገድ መጽሐፉን እንዳስጻፈው ምስጢሩን በቀላሉ መገንዘብ እንችላለን። 📖 የመጀመሪያው ወንጌል ጸሐፊ — ቅዱስ ማቴዎስ የውይይት ጥያቄ፦ ፩. የጸሐፊው ማንነትና ጥሪ የመጀመሪያው ወንጌል ጸሐፊ ከአሥራ ሁለቱ የኢየሱስ ቅዱሳን ሐዋርያት አንዱ የሆነው ቅዱስ ማቴዎስ ነው። ማቴዎስ ከመጠራቱ በፊት በገሊላ ባሕር አጠገብ በምትገኘው በቅፍርናሆም ከተማ የሮም መንግሥት የጉምሩክ ቀረጥ ሰብሳቢ (ቀራጭ) ነበረ፤ ሌላ ስሙም «ሌዊ» ተብሎ በጥንቃቄ ተመዝግቧል (ሉቃስ 5:27)። በዚያ ዘመን ቀራጮች በገዛ ወገኖቻቸው በአይሁድ ዘንድ የአሕዛብ ተባባሪና ስግብግቦች ተደርገው እጅግ የተናቁና የተጠሉ የኃጢአተኞች ሁሉ መሪዎች ነበሩ። ነገር ግን ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ በቀረጥ መቀበያ ስፍራ ተቀምጦ ወደነበረው ወደ ማቴዎስ ቀርቦ በሥልጣን፦ «ተከተለኝ» ባለው ጊዜ፥ ማቴዎስ የነበረውን ትልቅ የምድራዊ ሀብት ምንጭና ሥራውን ወዲያውኑ ትቶ፥ ተነሥቶ ጌታን በታማኝነት ተከተለው (ማቴ. 9፡9)። ማቴዎስም ጌታ ስላደረገለት ታላቅ የምሕረት ጸጋ በቤቱ ታላቅ ግብዣ በማዘጋጀት፥ ቀደም ሲል አብረዋቸው ይኖሩ የነበሩትን ቀራጮችና ኃጢአተኞች በሙሉ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ አመጣቸው። ማቴዎስ ወንጌሉን ሲጽፍ ራሱን ዝቅ አድርጎ «ቀራጩ ማቴዎስ» እያለ መጥራቱ (ማቴ. 10:3)፥ ጌታ ከየትኛው የውርደት ጨለማ አውጥቶ ሐዋርያና ወንጌላዊ እንዳደረገው ሁልጊዜ በታላቅ ትሕትና እንደሚያስብ ያሳያል። ፪. የተጻፈበት ዘመን ምሁራን የማቴዎስ ወንጌል የተጻፈበትን ትክክለኛ የታሪክ ዘመን በትክክል ለመወሰን ቢመራመሩም፥ አብዛኞቹ የወንጌላውያን ሊቃውንት ይህ መጽሐፍ በኢየሩሳሌም ከተማና በቤተ መቅደሱ ላይ በሮማውያን እጅ የጥፋት አደጋ ሳይደርስ በፊት፥ ማለትም በ 50ዎቹ እና በ 60ዎቹ ዓመታት (ዓ.ም.) መካከል ባለው ምቹ የታሪክ ዘመን ውስጥ እንደተጻፈ በጽኑ ያምናሉ። ፫. የማቴዎስ ወንጌል 4 ታላላቅ ልዩ ገጽታዎችና ዓላማዎች ማቴዎስ ወንጌሉን በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ሲጽፍ፥ በዋናነት ለአይሁድ ማኅበረሰብና ለክርስቲያን አይሁዶች አስተማማኝ መለኮታዊ ምስክር እንዲሆን አስቦ ነው የጻፈው። መጽሐፉ 4 ዋና ዋና ልዩ ገጽታዎች አሉት፦ ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ዕድገት ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

የሮሜ መልእክት መግቢያ ጥያቄ፡- የሐዋርያት ሥራ 16፡30 እንብብ። ሀ) የወኅኒ ቤቱ ጠባቂ ጳውሎስን ምን ጠየቀው? ለ) ይህ የሰው ልጆች ሊጠይቁ የሚገባው ከሁሉም የላቀ ጥያቄ የሆነው ለምንድን ነው? ሐ) በኢትዮጵያ የተለያዩ የሃይማኖት ክፍሎች ይህን ጥያቄ የሚመልሱባቸውን የተለያዩ መንገዶች ዘርዝር። መ) እግዚአብሔር በእንተ ሕይወት ይህን ጥያቄ የመለሰው እንዴት ነው? የወኅኒ ቤት ጠባቂው፥ «እድን ዘንድ ምን ላድርግ?» ሲል የሰው ልጅ ሊጠይቅ የሚገባውን ወሳኝ ጥያቄ ነበር ያነሣው። ሁላችንም ብዙ ዓይነት ፍላጎቶች አሉን። ምግብ ከየት እናገኛለን፥ የት እንኖራለን፥ ማንን እናገባለን፥ ሥራ ከየት እናገኛለን? እነዚህ ነገሮች አስፈላጊዎች ቢመስሉም ከጊዜያዊነት አያልፉም። ምላሽ የሚሰጡት ለምድራዊ ሕይወታችን ብቻ ነው። ነገር ግን፥ «እድን ዘንድ ምን ማድረግ ይገባኛል?» ብለን እግዚአብሔርን ስንጠይቅ ዘላለማዊ ዘለቄታ ያለው ጥያቄ ማንሣታችን ነው። ይሄ ደግሞ አሁን ከእግዚአብሔር ጋር የምናደርገውን ግንኙነት ብቻ ሳይሆን፥ ዘላለምንም የት እንደምናሳልፍ የሚወስን ነው። ነገር ግን የዚህ ጥያቄ ምላሽ የሚገኘው ከየት ነው? ሁለት አማራጭ ምንጮች አሉ። በመጀመሪያ፥ ለዚህ ጥያቄ የሚሰጡ ሰው ሠራሽ ምላሾች አሉ። በዓለም ላይ አብዛኞቹ ሕዝብ ይህን ጥያቄ ስለሚጠይቁ፥ የሚያገኟቸውም ምላሾች የተለያዩ ናቸው። አንዳንዶች፥ «ዘላለማዊ ሕይወትም ሆነ ደኅንነት የሚባል ነገር የለም። ስለሆነም፥ በመብላት፥ በመጠጣትና በመደሰት ራሳችንን ከማዝናናት የተሻለ ነገር የለም» ይላሉ» (1ኛ ቆሮ. 5፥2)። ሌሎች ደግሞ የሕይወታቸውን ክፍተት ለመሙላት ወደ ሌሎች ሃይማኖቶች ይገባሉ። የምሥራቃውያንን ቡድሂዝም ወይም ሂንዱይዝም፥ እስልምናን ወይም የሐሰት ክርስትናን የሚከተሉ ሰዎች አሉ። እነዚህ የሐሰት ሃይማኖቶች በአመዛኙ ሰዎች የዘላለምን ሕይወት ለማግኘት የተወሰነ ተግባር ሊያከናውኑ እንደሚችሉ የሚያስተምሩ በመሆናቸው ተመሳሳይነት አላቸው። ነገር ግን በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተገለጸ የተለየ ዓይነት ደኅንነት አለ። ክርስቶስ፥ «እኔ መንገድና ሕይወት እውነትም ነኝ» በእኔ በቀር ወደ አብ የሚመጣ የለምና» ብሏል (ዮሐ. 14፡6)። ለሰማሪያዊቷ ሴት እንደተናገረው። እግዚአብሔርን ለማምለክ የሚፈልግ ማንም ሰው በመንፈስ ብቻ ሳይሆን በእውነትም ሲሰግድለት ይገባል (ዮሐ 4፡21-24)። ጴጥሮስ ስለ ክርስቶስ ሲናገር፥ «እንድንበት ዘንድ የሚገባን ለሰዎች የተሰጠ ስም ከሰማይ በታች ሌላ የለምና» ብሏል (የሐዋ. 4፡12)። ስለሆነም፥ አዲስ ኪዳን «እድን ዘንድ ምን ላድርግ?» የሚለውን ጥያቄ በትክክል ሊመልስ የሚችለው እግዚአብሔር ብቻ እንደሆነ ይገልጻል። መልሱም ግልጽ ነው- «በክርስቶስ እመንና ዳን» የሚል ነው (የሐዋ. 168)። ሰይጣን ይህ ጥያቄ ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ ስለሚያውቅ፥ ጥያቄውን ኣንሥተን የእግዚአብሔርን ትክክለኛ መልስ እንዳናገኝ ከፍተኛ ጥረት ያደርጋል። በብዙ ነገሮች እንድንዳከምና የተለያዩ ምቾቶችን እንድናሳድድ በማድረግ ጥድፊያ ያበዛብናል። በጥድፊያችን ምክንያት ይህን ጥያቄ አንሥተን የእግዚአብሔርን መልስ እንደማናገኝም ተስፋ ያደርጋል። ወይም ደግሞ ሰዎች በሃይማኖት ጥላ ሥር እንዲሆኑና ደኅንነትን በተመለከተ ግን የተሳሳተ ምላሽ እንዲያገኙ ያደርጋል። ጥያቄ፡- ሀ) ላዎች፥ «እድን ዘንድ ምን ማድረግ ይገባኛል?» የሚለውን ጥያቄ እንሥተው ትክክለኛ ምላሽ እንዳያገኙ ለማድረግ ሰይጣን የተለያዩ መንገዶችን ሲጠቀም የተመለከትህበትን ሁኔታ ግለጽ ። ለ) እግዚአብሔር የሰጠውን የደኅንነትን መንገድ በግልጽ ማወቅ ለምን የሚያስፈልግ ይመስልሃል? ሐ) የወኅኒ ቤቱ ጠባቂ የጠየቀውን ጥያቄ እንዴት እንደምትመልስ በመግለጽ የእግዚአብሔርን የደኅንነት መንገድ በ100 ቃላት ጠቅለል አድርገህ ጻፍ። ጳውሎስ የእግዚአብሔርን ብቸኛ የደኅንነት መንገድ ጥርት አድርጎ የገለጸው በሮሜ መልእክቱ ነው። ጳውሎስ የየትኛውም ዘር (አይሁዳዊ ወይም አሕዛብ) ወይም ሃይማኖት ተከታይ ቢሆን፥ እግዚአብሔር ሰዎችን የሚያድንበት ብቸኛው መንገድ በክርስቶስ ላይ በሆነ እምነት እንደሆነ በጥንቃቄ አብራርቷል። ብዙ ክርስቲያኖች አሳቡን ለመረዳት ሲቸገሩም (ጴጥሮስም እንኳ የጳውሎስን ኣንዳንድ ጽሑፎች ለመረዳት ተቸግሮ ነበር [2ኛ ጴጥ. 3፡1516]፥ በታሪክ ሁሉ እግዚአብሔር በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ለመለወጥ የሮሜን መልእክት ሊጠቀም ቆይቷል። ይህንንም ያደረገው በዚህ መጽሐፍ አማካኝነት ሰዎች ስለ እግዚአብሔር መንገድ ግልጽ ግንዛቤ እንዲያገኙ በማድረግ ነው። ለምሳሌ ያህል፥ በ5ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያ ዓመታት ማርቲን ሉተር የተባለው መነኩሴ የተነሣው፥ ካህናት ለመዳን ብለው ልዩ ልዩ የተሳሳቱ ነገሮችን አጽንተው ያዝዙ በነበረበት ወቅት ነው። ይህ ሰው የሮሜን መልእክት በጥንቃቄ በሚያጠናበት ጊዜ እግዚአብሔር በክርስቶስ በማመን የሚገኘውን ብቸኛ መዳን እንዲመለከት ዓይኖቹን ከፈተለት። ከሰዎች ተቃውሞ በተቃራኒ፥ ማርቲን ሉተር እምነቱን በክርስቶስ ላይ በመጣል፥ «የፕሮቴስታንት ክርስትና» የተባለ እንቅስቃሴ ጀመረ። ይህም ሰዎችን ወደ እግዚኣብሔር የደኅንነት መንገድ የሚመልስ እንቅስቃሴ ነበር። ይህ ሰው በኢትዮጵያ የሚገኙ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ሁሉ አባት ነው። የሮሜ መልእክት ጸሐፊ ጥያቄ፡- ሀ) ሮሜ 1 አንብብ። የሮሜ መልእክት ጸሐፊ ነኝ የሚለው ማን ነው? ስለ ራሱ የሰጣቸው ሦስት ገለጻዎች ምንድን ናቸው? እነዚህ ገለጻዎች ስለ ጳውሎለ ምን ያስተምሩናል? ለ) ሮሜን ከመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት አንብብና ስለ ጸሐፊው፥ መልእክቱ ስለተጻፈላቸው ሰዎች፥ መልእክቱ ስለተጻፈበት ዘመን፥ ወዘተ… የሚገልጹትን እውነቶች ጠቅለል አድርህ ጻፍ። ሐ) እግዚአብሔር ሕይወትህን ለመለወጥ የተጠቀመባቸውን የሮሜ መልእክት እውነቶች ዘርዝር። ቀደም ብለን እንደተመለከትነው፥ የጥንት ዘመን ደብዳቤዎች ብዙውን ጊዜ የሚጀምሩት በጸሐፊው ለም ነበር። ስለሆነም፥ ይህ ደብዳቤ የሚጀምረው ጸሐፊው ጳውሎስ መሆኑን ለሮሜ ቤተ ክርስቲያን በመግለጽ ነው። ጳውሎስ ራሱን በምስት መንገዶች ገልጾአል። የኢየሱስ ክርስቶስ ባሪያ፡- በግሪኩ ቋንቋ «ባሪያ» የሚለውን ቃል ለመግለጽ ሀ) እስከ ሞት ድረስ የጌታው ንብረት የሆነ ባሪያ፥ ወይም፥ ለ) ከፍቅር የተነሣ ጌታውን በማገልገል ሊቀጥል የመረጠን ባሪያ ሊያመለክት ይችላል። የሮም ዜጎች ነፃ በመሆናቸው ይኮሩ ነበር። በጳውሎስ ዘመን በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች በባርነት ይኖሩ የነበረ ሲሆን፥ አብዛኞቹ የሌላ ሰው ንብረት መሆንን ይጠሉ ነበር። ጳውሎስ ሮማዊ ዜግነት ያለው ነፃ ሰው መሆኑን ቢያውቅም፥ ራሱን እንደ ኢየሱስ ክርስቶስ ባሪያ አድርጎ ይመለከት ነበር። ጳውሎስ የክርስቶስ ንብረት የሆነው በፍጥረት መብት ብቻ ሳይሆን በክርስቶስ ደም የተገዛ በመሆኑ ጭምር ነው (1ኛ ቆሮ. 6፡20)። ይህ እውነት ጳውሎስን በጣም ስላስደነቀው ለኩሩ ሮማውያን ባሪያን የመጀመሪያ መግለጫው አድርጎ አቅርቧል። ጳውሎስ ክርስቶስን ለመከተል ስለመረጠ ሕይወቱ በሙሉ ለክርስቶስ ፈቃድ ተገዝቷል። ጌታውን በታዛዥነት መከተሉ በድንጋይ እንዲወገር፥ የመርከብ መሰበር አደጋ እንዲደርሰበት፥ እንዲሰደድ፥ እንዲገረፍና እንዲታሰር አድርጎታል። ነገር ግን ይህ የሚያሳስበው ጉዳይ አልነበረም። ምክንያቱም ጳውሎስ ክርስቶስ የሕይወቱ ጌታ ከሆነ፥ እግዚአብሔር በሕይወቱ ላይ የፈለገውን ጉዳይ የመፍጸምና ወደፈለገው ስፍራ የመላክ መብት እንደነበረው ተረድቶ ነበር። ለጳ ውሎስ ዋናው ጉዳይ የራሱን መብትና ነጻነት ማስጠበቅ ሳይሆን ከጌታው ጋር መልካም ግንኙነት ማድረግ ነበር። ጥያቄ፡- ሀ) ለሌላ ሰው ባሪያ የመሆንን ኣሳብ የምንቃወመው ለምንድን ነው? ለ) እንደ ጳውሎስ የክርስቶስ ባሪያ እንደሆንህ የምታስብ ብትሆን ሕይወትህ እንዴት ይለወጣል፡ ሐ) ብዙ ክርስቲያኖች የክርስቶስ ባሪያ ነን ብለው የሚያስቡ ይመስልሃል? መልስህን አብራራ። ሐዋርያ፡ ከሞላ ጎደል በሁሉም መልእክቶቹ ውስጥ፥ ጳውሎስ ሐዋርያነቱን ይገልጻል። ይህም ስለ ሐዋርያነቱ መግለጹ ለእርሱ በጣም አስፈላጊ እንደነበረ ያሳያል። ሐዋርያው «ክርስቶስ እርሱን እንዲወክል : የላከው ሰው» የሚል ፍች አለው። በአዲስ ኪዳን ሁለት የሐዋርያነት ደረጃ ዎች ነበሩ። በመጀመሪያ፥ ክርስቶስ በተለየ ሁኔታ የመረጣቸውና ለሦስት ዓመታት የተከተሉት 12ቱ ሐዋርያት ነበሩ። እነዚህ ሐዋርያት ወንጌሉን ወደ ዓለም የመውሰድ ብቻ ሳይሆን፥ የቤተ ክርስቲያን ቃል እቀባይ የመሆንና የቀድሞዪቱን ቤተ ክርስቲያን እምነቶች የመወሰን ሥልጣን ነበራቸው። ሁለተኛ፥ ሌሎችም ሐዋርያት ተብለው የተጠሩ ነበሩ (ሮሜ 16፡7 አንብብ)። እነዚህን ሰዎች ለሐዋርያነት ያበቋቸው ነገሮች ምን እንደሆኑ እምብዛም የተገለጸ ነገር አናገኝም። አንዳንድ ምሁራን እነዚህ ሰዎች ቀደም ሲል ወንጌል ባልተሰበከባቸው አካባቢዎች አብያተ ክርስቲያናትን የተከሉ ናቸው ይላሉ። እንግዲህ፥ ጳውሎስ የትኛው ዓይነት ሐዋርያ ነበር? ጳውሎስ ክርስቶስ መርጦ ከላካቸው 12 ሐዋርያት ጋር ራሱን እኩል አድርጎ እንደተመለከተ ግልጽ ነው። 2ቱ ሐዋርያት በቀዳሚነት ለአይሁድ አብያተ ክርስቲያናት ሲላኩ፥ ጳውሎስ ክርስቶስ በደማስቆ መንገድ ላይ ተገልጦ የአሕዛብ ሐዋርያ ኣድርጎ እንደ ሾመው ያምን ነበር። ስለሆነም፥ ጳውሎስ የጻፈው በዚህ ልዩ የሐዋርያነት ሥልጣን ነው። የጥንቱ ቤተ ክርስቲያን እግዚአብሔር ይህን ሥልጣን እንደሰጠው እንድትገነዘብና መልእክቶቹን ከክርስቶስ እንደመጡ ያህል በጥንቃቄ እንዲቀበሉ አሳስቧቸዋል። ከሮሜ መልእክት በስተጀርባ ጳውሎስ፥ አሕዛብ የወንጌሉን እውነት እንዲረዱ በእግዚአብሔር ፊት ኃላፊነት እንዳለበት ተሰምቶት ያገለግል ነበር። ዛሬ የ12ቱን ሐዋርያትና የጳውሎስን ያህል ሐዋርያዊ ሥልጣን