በመጀመሪያዎቹ 100 የቤተ ክርስቲያን ዓመታት ውስጥ፥ የማቴዎስ ወንጌል በአማኞች ዘንድ እጅግ በጣም ተወዳጅና ተፈላጊ መጽሐፍ ነበር። የዓይን ምስክር በነበረ ቀጥተኛ ሐዋርያ (በቀራጩ ማቴዎስ) የተጻፈ በመሆኑ፥ በጉባኤ መካከል እጅግ ታላቅ መለኮታዊ ሥልጣንና ክብር ያለው ወንጌል እንደሆነ ይታሰብ ነበር። ስለሆነም የጥንቷ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን መሪዎች ብዙውን ጊዜ ስለ ጌታችን ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ማንነትና ስላስተማረው ሰማያዊ አሳብ ለሕዝቡ በሚያብራሩበትና በጽሑፍ በሚመልሱበት ጊዜ፥ ከሁሉ በላይ ከማቴዎስ ወንጌል ገጽ ላይ በስፋት ይጠቅሱ ነበር።
የማቴዎስ ወንጌል በአጠቃላይ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከሚገኙት 27ቱ መጻሕፍት ሁሉ የላቀና የጠነከረ የአይሁዳዊነት ባሕርይ አለው። ማቴዎስ ራሱ አይሁዳዊ እንደ መሆኑ መጠን፥ በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ወንጌሉን ሲጽፍ ቀዳሚና ዋነኛ አንባቢዎቹ አድርጎ የመረጠው የገዛ ወገኖቹን አይሁዳውያንን እንደነበረ የታሪክ ሐቁ ያሳያል።
ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም በሥጋ የአይሁድ ዘር ሆኖ መምጣቱን መነሻ በማድረግ አንዳንድ የስነ-ጽሑፍ ምሁራን፦ የማቴዎስ ወንጌል ክርስቶስ ስለኖረበትና ስላስተማረበት እውነተኛ ማኅበራዊ ሁኔታ ከሁሉም የበለጠ ፍጹም ሚዛናዊና ትክክለኛ አመለካከት የሚያቀርብ መጽሐፍ ነው ይላሉ።
ማቴዎስ ክርስቶስ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ፍጻሜ የሆነው እውነተኛው ንጉሥና መሢሕ መሆኑን፥ በክህደት ላሉትና ለማያምኑት አይሁድ ወገኖቹ በኃይል ለማካፈልና ለማረጋገጥ በጥብቅ ፈልጓል። ስለሆነም ማቴዎስ ከየትኛውም የአዲስ ኪዳን ጸሐፊ በላይ ከብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ትንቢቶችን በቀጥታ እየመዘዘ በስፋት በጥቅስነት ተጠቅሟል።
በተጨማሪም ማቴዎስ አይሁድ ብቻ የሚረዷቸውን ልዩ ሃይማኖታዊ አገላለጾችን በወንጌሉ ውስጥ በጥንቃቄ ተጠቅሟል፤ ለምሳሌ ያህል አይሁዶች የእግዚአብሔርን ቅዱስ ስም ያለ አግባብ ላለመጥራት ከነበራቸው ጥንቃቄ የተነሳ፥ እርሱም እንደ ማርቆስና ሉቃስ አሕዛባዊ አገላለጽ «የእግዚአብሔር መንግሥት» ከማለት ይልቅ፥ እግዚአብሔር የሚለውን ስም በሰማይ ተክቶ «የሰማይ መንግሥት» (Kingdom of Heaven) የሚለውን ልዩ ቃል በተደጋጋሚ ተጠቅሟል።
ዓለም አቀፋዊው የወንጌል ተልእኮ
የማቴዎስ ወንጌል ለአይሁዳውያን ክርስቲያኖችም ቢሆን በምድር ላይ መከራና ውጥረት ባለበት ዘመን ክርስቶስን በታማኝነት መከተልና ደቀ-መዝሙር መሆን ማለት ምን ማለት እንደሆነ በግልጽ ያስተማረ መለኮታዊ መመሪያ ነው። ነገር ግን ማቴዎስ በወንጌሉ ውስጥ በጥልቀት ከሚያስተምራቸው ታላላቅ መለኮታዊ እውነቶች መካከል ዋነኛው፦ እግዚአብሔር በደሙ የመሠረታት አዲሲቱ ቤተ ክርስቲያን ከአይሁድ ወገን ብቻ የተገነባች ጠባብ ማኅበር ሳትሆን፥ የዓለም ሕዝቦች ሁሉ በአንድነት የሚሰበሰቡባት ሁለንተናዊ መለኮታዊ አካል መሆኗን ማብራራት ነው (ማቴ. 16:18)።
ስለሆነም ምንም እንኳ ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያ ለአይሁድ ወገኖች ቢጽፈውም፥ የክርስቶስ ማዳን ታሪክ ግን አይሁዳውያን ላልሆኑት ለአሕዛብ ክርስቲያኖች ጭምር ፍጹም የሚሠራ የጸጋ ስጦታ መሆኑን በብዙ ታሪካዊ ክስተቶች አብራርቷል፦
- ሕፃኑ ክርስቶስ በተወለደ ጊዜ ከሩቅ ምሥራቅ አገር መጥተው በታላቅ አምልኮ በፊቱ የወደቁትን የመጀመሪያዎቹን አሕዛብ ጠቢባን (ሰብአ ሰገል) ታሪክ ለይቶ የዘገበው ማቴዎስ ብቻ ነው (ማቴ. ምዕራፍ 2)።
- ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከትንሣኤው በኋላ ቤተ ክርስቲያንን ወደ ዓለም ሁሉ በመስደድ፥ የድነት ወንጌል ለአሕዛብና ለዓለም ሕዝቦች ሁሉ እንዲዳረስ የሰጠውን ታላቅ የሚሲዮናዊነት ትእዛዝ (ታላቁን ተልእኮ) በክብር የዘገበው ማቴዎስ ነው (ማቴ. 28፡19-20)።
ወንጌሉ የተጻፈበት ቋንቋ
ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያ በምን ዓይነት ቋንቋ እንደጻፈው የምሁራን ክርክር ያለበት ጉዳይ ነው። ከጥንት የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ጸሐፊዎች መካከል ግንባር ቀደሙ የነበረው ሊቁ ፓፒያስ (Papias) እንደመሰከረው፦ ሐዋርያው ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያ የጻፈው በዕብራውያን ወገኖች ዘንድ ይነገር በነበረው በአረማይስጥ ቋንቋ እንደነበረና ከዚያ በኋላ ግን ወደ ግሪክ ቋንቋ እንደተረጎመው ገልጿል። ነገር ግን ዛሬ ያሉ አብዛኞቹ ወንጌላውያን ምሁራን መጽሐፉ የያዘውን ከፍተኛ የግሪክ ሥነ-ጽሑፍ ጥራትና መዋቅር በመመልከት፥ በሰፊው የሮም ግዛት የነበሩት አይሁድም ሆኑ አሕዛብ ሁሉ በአንድነት በቀላሉ ያነቡት ዘንድ፥ ማቴዎስ ወንጌሉን መጀመሪያውኑ በይፋ የጻፈው በኮይኔ ግሪክ ቋንቋ እንደነበረ በጽኑ ያምናሉ።
የብሔርተኝነት ፈተና እና የአይሁድ ክርስቲያኖች ታላቅ ውጥረት
ማቴዎስ ወንጌሉን በሚጽፍበት በዚያ ታሪካዊ ዘመን፥ በይሁዳ ምድር የነበሩት አይሁድ በብሔርተኝነት ስሜት ተቀስቅሰው የሮምን ጨካኝ አገዛዝ በጦርነት ገርስሰው ለመጣልና እንደገና የዳዊትን ነፃ ምድራዊ መንግሥት ለመመሥረት በከፍተኛ ቁጣ ጥረት ያደርጉ ነበር። በብሉይ ኪዳን ትንቢት የተነገረላቸው እውነተኛ መሲሖች እኛ ነን እያሉ ሕዝቡን በውሸት የሚያታልሉ በርካታ የጦር አማፂያን መሪዎችም በየበረሃው በኃይል ተነስተው ነበር።
በጥቂት ዓመታት ውስጥ ይህ የአማፂያኑ ጽንፈኛ ተቃውሞና በሮማውያን ላይ የነበራቸው መራራ ጥላቻ፥ ከመላው የሮም መንግሥት ጋር ወደተደረገ ታላቅ ግልጽ የትጥቅ ጦርነት መራቸው። ነገር ግን ታሪክ እንደሚያረጋግጠው ሮማውያን የአይሁዶችን ተቃውሞ በጭካኔ በመምታትና በመደምሰስ፥ በ 70 ዓ.ም. ቅድስት ከተማዋን ኢየሩሳሌምን፥ የከተማዪቱን ቅጥሮችና ታላቁን የይሖዋ ቤተ መቅደስ ሙሉ በሙሉ አፈራረሱት።
በዚህ ከባድ የታሪክ ቀውስና ፍልሚያ ውስጥ፥ በይሁዳ ምድር ይኖሩ በነበሩት በአይሁድ ክርስቲያኖች መካከል እጅግ ከፍተኛ የሆነ መንፈሳዊና ማኅበራዊ ውጥረት ተከስቶ ነበር፤ አማኞቹ በሕይወታቸው ሁለት ታላላቅ ውሳኔዎችን ለማድረግ በጽኑ ይገደዱ ነበር፦
- ፩. ለጦርነቱ የሚሰጠው ምላሽ ፈተና፦ በሮም ላይ ስለተካሄደው ብሔራዊ ዓመፅና ጦርነት ምን ዓይነት ምላሽ መስጠት እንዳለባቸው መወሰን ነበረባቸው። ከዓመፀኞቹ አይሁድ ወገኖቻቸው ጋር አብረው በሰይፍ ካልተሰለፉና ዝም ብለው በመንፈሳዊ ጸጥታ ቢቀመጡ፥ «እነዚህ ክርስቲያኖችማ አገራቸውን የከዱ የሮም ወዳጆችና ከሃዲዎች ናቸው» ተብለው በገዛ የሥጋ ወገኖቻቸው በጥላቻ እንዲጠፉና እንዲገደሉ ያደርጋቸው ነበር።
- ፪. ከአሕዛብ አማኞች ጋር የመቀጠል ፈተና፦ በክርስቶስ ደም አማካይነት እውነተኛ ወንድሞቻቸውና እህቶቻቸው ከሆኑት ከአሕዛብ ክርስቲያኖች ጋር በቤተ ክርስቲያን እንዴት መዛመድ እንዳለባቸው መወሰን ነበረባቸው። ምክንያቱም በዚያ ዘመን የነበሩት አክራሪ አይሁዶች የሚጠሉት ጨካኞቹን ሮማውያንን ብቻ ሳይሆን፥ አሕዛብን በሙሉ እንደ ውሻ ይንቁና ይጠሉ ነበር።
ስለሆነም የአይሁድ አማኞች ከእነርሱ ጋር የሥጋ ጎሣና ብሔር የሆኑትን አይሁዶችን በዓለማዊው የጦርነት መስፈርት መደገፍ? ወይስ ለእግዚአብሔር ቅዱስ መንፈሳዊ ቤተሰብ (ለቤተ ክርስቲያን) ያላቸውን ታማኝነት በማስቀደም አብዛኞቹ አይሁዶች ከሚያደርጉት የጥላቻና የዓመፅ መንገድ ሙሉ በሙሉ ተለይቶ መቆም? ለሚለው ጥያቄ ከባድ ምርጫ ማድረግ ነበረባቸው። በአሕዛብ አማኞች ላይ ጀርባቸውን ሳይሰጡና ሳይለዩ፥ እንዴት ታማኝ አይሁዳዊነታቸውን ለወገኖቻቸው ማሳየት እንደሚችሉ ማወቅ እጅግ አስቸጋሪ ሆኖባቸው ነበር። ስለሆነም አንዳንዶቹ ደካማ አማኞች ለገዛ ወገኖቻቸው «እኛም እኮ የሙሴን ሕግ የምንከተል ታማኝ አይሁድ ነን» ብለው ለማረጋገጥ ሲሉ፥ በክርስቶስ ያመኑት የአሕዛብ ክርስቲያኖች ሁሉ የግድ እንደ አይሁድ መገረዝ አለባቸው የሚል የሐሰት ሕግ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ በጥበብ መጠየቅ ጀመሩ (ሐዋ. 15፡1)።
ታማኙ ሐዋርያ ማቴዎስ ወንጌሉን በይፋ ጽፎ ያበረከተው፥ በትክክል ሕዝቡ በዚህ ከባድ የፖለቲካና የማኅበራዊ ፈተና ውጥረት ውስጥ በነበረበት ታሪካዊ ወቅት ነበር። ማቴዎስ ወንጌሉን የጻፈበት ዋነኛው መለኮታዊ ዓላማ፦
- በምድር ላይ የተነሱትና በሰይፍ የሚዋጉት ምድራዊ የፖለቲካ መሢሖች ሁሉ ፍጹም ሐሰተኞች መሆናቸውን በቃሉ ማጋለጥ ነበር።
- በብሉይ ኪዳን ትንቢት የተነገረለትን መለኮታዊ መስፈርት በሕይወቱና በሞቱ ሙሉ በሙሉ ያሟላው እውነተኛው ሰማያዊ መሢሕና መድኃኒት ኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ መሆኑን ለሕዝቡ ማሳየት ነበር።
ማቴዎስ በአገሪቱ ባለው በዚህ ከባድ የፖለቲካ ውጥረትና የጎሳ ጥላቻ ምክንያት፥ የአይሁድ ክርስቲያኖች የወንጌል እውነታቸውንና የክርስቶስን ፍቅር ፈጽመው እንዳይጥሉ በቃሉ በጥብቅ አስጠነቀቃቸው። በምድር ላይ ምንም ዓይነት መከራና ስደት ቢመጣባቸውም እንኳ፥ ሰማያዊውን የድል አክሊል ለማግኘት እስከ ፍጻሜው ድረስ እምነታቸውን በጽናት መጠበቅ እንዳለባቸው በጌታ ቃል አበከረላቸው፦ «እስከ መጨረሻው የሚጸና ግን እርሱ ይድናል።» (ማቴ. 10፡22)።
ማቴዎስ በወንጌሉ በግልጽ እንዳሳየው፥ እግዚአብሔር ለአሕዛብ ድነት የወጠነው ዘላለማዊ የጸጋ ዕቅድ፥ አሕዛብን መጥላትን ወይም እነርሱ በግድ አይሁዳዊ እንዲሆኑ ማስገደድን ፈጽሞ አይጨምርም ነበር። አይሁድ ራሳቸውም ቢሆኑ በክርስቶስ እውነተኛ መሢሕነትና ጌትነት ካላመኑ በስተቀር፥ የሥጋ ትውልድ ስላላቸው ብቻ የእውነተኛው የእግዚአብሔር ሕዝብ አካል መሆን ፈጽሞ እንደማይችሉ በሥልጣን አስተማረ።
👥 የውይይት ጥያቄ እና ተግባራዊ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መልስ
፩. የውይይት ጥያቄ፦
- ሀ) ዛሬ በወንጌል ዘመን ያሉ አንዳንድ ክርስቲያኖች በአንድ በኩል ለገዛ ሥጋዊ ቤተሰባቸው ወይም ለምድራዊ ጎሳቸው (ብሔራቸው) ታማኝ የመሆንን፥ በሌላ በኩል ደግሞ ለኢየሱስ ክርስቶስ የወንጌል እውነትና ፍቅር ታማኝ የመሆንን እጅግ አስቸጋሪ መንፈሳዊ ምርጫ ለማድረግ የሚገደዱት በምን ዓይነት ሁኔታዎች ነው?
- ለ) ዛሬ በአገራችን ክፉ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ውጥረቶች (የጎሳ ግጭቶች) በሚነሱበት አስቸጋሪ ወቅት ላይ፥ አንዳንድ አማኞች ለራሳቸው ምድራዊ ጎሳና ቤተሰብ ሥጋዊ ጥቅም መቆም? ወይስ በመንፈስ ቅዱስ ተወልደው በክርስቶስ ደም እውነተኛ ሰማያዊ ወንድሞቻቸውና እህቶቻቸው ለሆኑት ለሌሎች ልዩ ብሔር ክርስቲያኖች ታማኝ መሆን? ለሚለው መለኮታዊ ጥሪ ፊት ለመታመን የሚገደዱባቸውን እውነተኛ ሁኔታዎች ከመጽሐፍ ቅዱስ መርሆዎች አንጻር በግልጽ አብራራ።
ዛሬ በአገራችን በኢትዮጵያ ውስጥ በተለያዩ ዘመናትና ወቅቶች የጎሳ (የብሔር) ፖለቲካ ውጥረትና ማኅበራዊ ግጭቶች በኃይል በሚነሱበት አስቸጋሪ ወቅት ላይ፥ ብዙ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች በጥንቱ ዘመን የአይሁድ ክርስቲያኖች የገጠማቸውን ዓይነት ፍጹም አስከፊና ከባድ መንፈሳዊ ውግያ በልባቸው ይጋፈጣሉ።
በማኅበረሰቡ መካከል የጎሳ መከፋፈልና ቁጣ በሚገነፍልበት ጊዜ፥ አንዳንድ አማኞች ከእግዚአብሔር ቃል እውነት ወጥተው ለገዛ ሥጋዊ ብሔራቸው ጥቅም መጮኽ፥ ጥላቻን መዝራትና ወገንተኝነትን ማሳየት ይጀምራሉ፤ ይህንን ባያደርጉ ግን በሥጋ ወገኖቻቸውና በቤተሰቦቻቸው ዘንድ «የጎሳችንን ጠላት የምትደግፍ ከሃዲ ነህ» ተብለው መገለልና ከባድ ስደት ይደርስባቸዋል።
ነገር ግን እኛ በጴንጤቆስጤ (በወንጌላውያን) እምነታችን የምናውቀውና የምንናገረው ፍጹም የጸና የመጽሐፍ ቅዱስ መርሕ አለ፦ አንድ አማኝ በክርስቶስ ደም ዳግም ተወልዶ የእግዚአብሔር ቤተሰብ አካል በሚሆንበት ቅጽበት፥ ከምድራዊው የሥጋ ጎሳና የደም ዝምድና በላይ — በክርስቶስ ደም የተመሠረተው ሰማያዊው የመንፈስ ቅዱስ ዝምድና (ቤተ ክርስቲያን) ከምንም ነገር በላይ የእርሱ ብቸኛውና ዋናው ዘላለማዊ ቤተሰቡ ይሆናል (ማቴ. 12:48-50)።
ስለሆነም በአገራችን ውስጥ የብሔር ውጥረቶች በሚከሰቱበት በማንኛውም ጊዜ አማኝ ክርስቲያን ሊያሳየው የሚገባው ታማኝነት የሚከተለው መሆን አለበት፦
- ከገዛ ሥጋዊ ብሔሩና ጎሳው አመለካከት በላይ፥ የክርስቶስን የአካል አንድነትና በቤተ ክርስቲያን ያሉትን የሌላ ብሔር ወንድሞቹንና እህቶቹን በክርስቶስ ፍቅር በጥንቃቄ ሊጠብቅና ሊወድድ ይገባል (1ኛ ቆሮ. 12:26)።
- በምድር ላይ የጎሳ ጥላቻና ጦርነት በሚታወጅበት መድረክ ላይ፥ እርሱ ግን የሰላምና የእርቅ መልእክተኛ (አምባሳደር) በመሆን፥ የእግዚአብሔርን ቃል የጽድቅና የፍቅር መርሆዎች ብቻ ያለምንም ፍርሃት በግልጽ መናገር አለበት (2ኛ ቆሮ. 5:20)።
- የሥጋ ወገኖቹ በሌላ ሕዝብ ላይ ግፍና በደል በሚፈጽሙበት ጊዜ ሁሉ፥ ያንን ክፉ ድርጊት ከቃል ኪዳኑ እውነት በመነሳት በጽኑ ሊቃወም እንጂ ከጎሳ እውርነት የተነሳ በኃጢአት ላይ ሊተባበር ፈጽሞ አይገባውም።
የማቴዎስ ወንጌል በታሪክ እንደሚያስተምረን፥ እኛ ምድራዊ ጥቅማችንንና የሥጋ ወገኖቻችንን አስደስተን ለእግዚአብሔር መንግሥት ታማኝ መሆን ፈጽሞ አንችልም፤ የሰላሙ ንጉሥ ክርስቶስ የሞተለት እውነተኛው ፍቅር የዘርና የጎሳ ልዩነት ሳይደረግበት አማኞች ሁሉ በአንድ መንፈስ ቅዱስ የታሸጉበት ታላቁ ሰማያዊ ቤተሰብ ነው (ኤፌ. 4:3-5)። ስለዚህ እያንዳንዱ አማኝ በዚህ የፈተና ዘመን በኢትዮጵያ ውስጥ በሚነሱ የብሔር ውዝግቦች ሳቢያ እምነቱንና የክርስቶስን ፍቅር እንዳይጥል፥ እስከ ፍጻሜው ድረስ የወንጌሉን የቅድስና እውነት ብቻ አጥብቆ መያዝ ይኖርበታል።
ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።
በጣም ጥሩ አሳብ ነው