የሰው ልጅ ማንነትና በታሪክ ሂደት ውስጥ ያለፈባቸውና ወደፊትም የሚቀበላቸው የሕልውና ለውጦች በክርስትና ሥነ-መለኮት ውስጥ የማዕዘን ድንጋይ ናቸው። ይህ ጥናታዊ ሪፖርት የሰውን ልጅ አወቃቀር በሦስትዮሽ (Tripartite) እይታ በመመርመር፣ በአምስቱ ዋና ዋና የሕይወት ምዕራፎች ውስጥ የሰው ማንነት ማለትም መንፈስ፣ ነፍስና ሥጋ የሚያልፉባቸውን ጥልቅ ለውጦች ይተነትናል። የሰው ልጅ በፈጣሪ እጅ ከተበጀበት ቀዳማዊ ቅጽበት አንስቶ፣ በውድቀት ምክንያት እስከደረሰበት ውድመት፣ በድነት (Salvation) በኩል እስከሚያገኘው ዳግም ልደትና በመጨረሻም በትንሳኤ እስከሚቀዳጀው የከበረ አካል (Glorification) ድረስ ያለውን ረጅም ጉዞ በሥነ-መለኮታዊ ሚዛን ይመዝናል።
የሰው ልጅ ስብዕና ሥነ-ሕንጻ (Anthropological Architecture)
የሰውን ልጅ ሁኔታ ከመመርመራችን በፊት፣ የሰው ልጅ ከምን እንደተዋቀረ መረዳት ለትንታኔው መሠረት ይሆናል። በሥነ-መለኮት ትምህርት ውስጥ የሰው ልጅ አወቃቀር በሁለት ወገን ይታያል፤ ይህም የሁለትዮሽ (Dichotomy) እና የሦስትዮሽ (Trichotomy) እይታ ተብሎ ይከፈላል። ይሁን እንጂ፣ ጥልቀት ያለው መጽሐፍ ቅዱሳዊና ትውፊታዊ ትንታኔ የሰውን ልጅ በመንፈስ፣ በነፍስና በሥጋ የተከፈለ ግን ደግሞ አንድ የሆነ ፍጥረት አድርጎ ያቀርበዋል።
የሰው ልጅ ሥጋዊ አካል ከአራቱ ባህርያት (መሬት፣ ውሃ፣ አየርና እሳት) የተገኘ ቁሳዊ ክፍል ሲሆን፣ ነፍስ ደግሞ ሦስት ክፍሎች (ሐሳብ/Mind፣ ፈቃድ/Will እና ስሜት/Emotion) ያሏት ረቂቅ ክፍል ናት። መንፈስ ደግሞ ከሁለቱም በላይ የሆነ፣ ከእግዚአብሔር እስትንፋስ የተገኘና ከፈጣሪ ጋር የመገናኛ ድልድይ የሆነው ክፍል ነው። ይህ የሰው ልጅ ተፈጥሮ “የእግዚአብሔር አምሳል” (Imago Dei) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ በሥላሴ አምሳል የተፈጠረ ሦስትዮሽ ሕልውናን ያሳያል።
| የሰው ልጅ ክፍሎች | ባህርያትና ተግባራት | የግሪክ መጠሪያ | የሕይወት ዓይነት |
| ሥጋ (Body) | ቁሳዊ፣ በአምስቱ የስሜት ሕዋሳት ዓለምን የሚረዳ፣ ለፍጥረታዊ ፍላጎቶች የሚገዛ | Soma / Sarx | Bios (ባዮሎጂያዊ ሕይወት) |
| ነፍስ (Soul) | ስነ-ልቦናዊ፣ የራስ-ንቃት ማዕከል፣ አእምሮ፣ ስሜትና ፈቃድ የሚንቀሳቀሱበት | Psuche | Psuche (ስነ-ልቦናዊ ሕይወት) |
| መንፈስ (Spirit) | መንፈሳዊ፣ የእግዚአብሔር-ንቃት ማዕከል፣ ህሊና፣ ጥበብና አምልኮ የሚከናወኑበት | Pneuma | Zoe (መለኮታዊ ሕይወት) |
፩. ከውድቀት በፊት ያለው የሰው ልጅ ሁኔታ (State of Man Before the Fall)
ከውድቀት በፊት የነበረው የሰው ልጅ ሁኔታ “ቀዳማዊ ተፈጥሮ” ወይም “የቅድስና ሁኔታ” ተብሎ ሊገለጽ ይችላል። በዚህ ወቅት በሰው ልጅ ማንነት ውስጥ የነበረው ሥርዓት ፍጹም በሆነ ተዋረድና ስምምነት ላይ የተመሰረተ ነበረ።
የመንፈስ የበላይነት እና መለኮታዊ ኅብረት
በመጀመሪያው የሰው ልጅ አወቃቀር ውስጥ፣ መንፈስ የጠቅላላው ማንነት መሪና አስተዳዳሪ ነበረ። እግዚአብሔር በአዳም አፍንጫ ውስጥ የሕይወት እስትንፋስን (Neshamah) እፍ ባለበት ጊዜ፣ የሰው ልጅ መንፈስ ሕያውና ከፈጣሪው ጋር በቀጥታ የመገናኘት ብቃት ነበረው። ይህ መንፈስ በእግዚአብሔር ብርሃን የሚመራ በመሆኑ፣ ሰው ስለ እግዚአብሔር ያለው እውቀት (God-consciousness) ፍጹም ነበረ። በመንፈሱ አማካኝነት መለኮታዊውን ድምፅ ይሰማል፣ የእግዚአብሔርን ፈቃድ ያውቃል፣ እንዲሁም ያለምንም ፍርሃት ከፈጣሪው ጋር ይነጋገር ነበረ።
መንፈስ በዚህ ወቅት የነፍስና የሥጋ ራስ ሆኖ ያገለግል ነበረ። መንፈሱ ከመለኮታዊው ሕይወት (Zoe) ጋር ስለተገናኘ፣ ይህ ሕይወት ወደ ነፍሱና ወደ ሥጋው ይፈስ ነበረ። በዚህም ምክንያት የሰው ልጅ ሞት የማይስማማው፣ ለሕመም የማይገዛና ዘላለማዊነትን የተጎናጸፈ ፍጥረት ነበረ። የሰው ልጅ መንፈስ እንደ መብራት ሆኖ መላ ማንነቱን ያበራ ነበረ (ምሳሌ 20:27)።
የነፍስና የሥጋ ተገዥነት
በዚህ ወቅት የሰው ልጅ ነፍስ ለመንፈስ ሙሉ በሙሉ ተገዥ ነበረች። የነፍስ ክፍሎች የሆኑት አእምሮ፣ ስሜትና ፈቃድ ከመንፈሳዊ መመሪያ ውጭ አይንቀሳቀሱም ነበረ። አእምሮው (Intellect) እግዚአብሔርን የሚያመሰግንበትን ጥበብ የተሞላ ነበር፤ ስሜቱ (Emotion) በመለኮታዊ ፍቅር የተሞላ ነበር፤ ፈቃዱም (Volition) ከፈጣሪው ፈቃድ ጋር ፍጹም የተስማማ ነበር።
ሥጋም ቢሆን የነፍስ ታዛዥ ነበረ። በአራቱ ባህርያት የተገነባው አካል በመንፈስ ቁጥጥር ሥር ስለነበረ፣ የሥጋ ፍላጎቶች (እንደ መብል፣ መጠጥና ዕረፍት) የሰውን ልጅ መንፈሳዊ ጉዞ አያሰናክሉም ነበረ። በነፍስና በሥጋ መካከል ምንም ዓይነት ግጭት አልነበረም፤ ይልቁንም ሥጋ የነፍስና የመንፈስ ክቡር ማደሪያ ሆኖ ያገለግል ነበረ። ይህ ሁኔታ “ተፈጥሮአዊ ቅንነት” (Original Righteousness) ተብሎ ይጠራል፤ ይህም ማለት የሰው ልጅ ማንነት ሁሉ ወደ እግዚአብሔር ብቻ ያቀና/ያዘነበለ ነበር ማለት ነው።
፪. በውድቀት ወቅት የተከሰተው ለውጥ (Immediately After the Fall)
የሰው ልጅ የእግዚአብሔርን ትዕዛዝ በመተላለፍ በበላ ጊዜ፣ በቅጽበት በሰውነቱ ውስጥ ታላቅ የሆነ የሥርዓት መዛባት ተከሰተ። ውድቀት በሰው ልጅ ላይ ያመጣው ለውጥ በውጫዊ ሁኔታ ብቻ ሳይሆን፣ በጥልቅ ውስጣዊ አወቃቀሩ ላይ የተከሰተ አደጋ ነው።
የመንፈስ ሞት (Spiritual Death)
በውድቀት ቅጽበት የተከሰተው ዋነኛው ነገር የሰው ልጅ መንፈስ ከሕይወት ምንጭ መለየቱ ነው። “በምትበላበት ቀን ሞትን ትሞታለህ” የሚለው መለኮታዊ ማስጠንቀቂያ የተፈጸመው በመጀመሪያ በመንፈስ ላይ ነው። ይህ ሞት መጥፋት ሳይሆን “መለያየት” ነው፤ ይህም የሰው ልጅ መንፈስ ከእግዚአብሔር ጋር የነበረው ኅብረት መቋረጡን ያሳያል።
በዚህ ወቅት መንፈስ የበላይነቱን አጣ። ቀድሞ መለኮታዊውን ብርሃን የሚቀበልበት የመንፈስ በር ተዘጋ። መንፈስ ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ግንኙነት ሲቋረጥ፣ በሰውየው ማንነት ላይ የነበረው የመንፈስ ሥልጣን ተገፈፈ። ይህ ሁኔታ በሰው ልጅ ውስጥ ትልቅ ባዶነትን ፈጠረ። የሰው ልጅ መንፈስ “ደነዘዘ” ወይም “ለመለኮታዊ ነገሮች ምላሽ የማይሰጥ” ሆነ። የሰው ልጅ ልብም ከመለኮታዊ ብርሃን ይልቅ የጨለማን ሐሳቦች መቀበል ጀመረ።
የነፍስና የሥጋ ግጭት መጀመር
መንፈስ ሲዳከም፣ ነፍስ በራሷ ሥልጣን ላይ ለመውጣት ሞከረች። የነፍስ ክፍሎች (አእምሮ፣ ስሜትና ፈቃድ) ከመንፈሳዊ መመሪያ ነፃ ሲወጡ፣ ወዲያውኑ ወደ ሥጋዊ ምኞቶች አዘነበሉ። አዳምና ሔዋን ራቁታቸውን መሆናቸውን ያወቁትና የፈሩት በዚህ የውስጣዊ ሥርዓት መዛባት ምክንያት ነው።
ሥጋም ቢሆን ቀድሞ ከነበረበት የክብር ሁኔታ ወርዶ ለሕመም፣ ለድካምና ለሞት ተጋላጭ ሆነ። መበስበስ (Corruption) በሰው ልጅ ሥጋ ውስጥ የገባው በዚህ ቅጽበት ነው። የሰው ልጅ ማንነት ተከፋፈለ፤ በመንፈስ፣ በነፍስና በሥጋ መካከል የነበረው ፍጹም ስምምነት ፈርሶ እርስ በእርስ የሚዋጉና የሚጋጩ ክፍሎች ሆኑ።
፫. ከውድቀት በኋላ ያለው የሰው ልጅ ሁኔታ (State of Man After the Fall)
ከውድቀት በኋላ ያለው የሰው ልጅ ሕይወት በኃጢአት ባርነት፣ በሞት ፍርሃትና በመንፈሳዊ ጨለማ የሚገለጽ ነው። የሰው ልጅ ተፈጥሮ በመሰረቱ ተበላሽቷል ወይም ቆስሏል።
የሥጋዊነት (Carnality) የበላይነት
ከውድቀት በኋላ ባለው ዘመን፣ የሰው ልጅ የሚመራው በመንፈሱ ሳይሆን በነፍሱና በሥጋው ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ እንዲህ ዓይነቱን ሰው “ፍጥረታዊ ሰው” ወይም “ሥጋዊ ሰው” (Soulish/Psychikos man) ብሎ ይጠራዋል። ይህ ሰው የእግዚአብሔርን መንፈስ ነገር አይቀበልም፣ ምክንያቱም መንፈሱ ስለሞተ መንፈሳዊ ነገሮችን ሊረዳ አይችልም።
በዚህ ሁኔታ ውስጥ የነፍስ ክፍሎች የሚከተሉትን ለውጦች አስተናግደዋል፡
- አእምሮ (Mind): ጨለመ፣ በምድራዊ እውቀትና በሰዋዊ ጥበብ ብቻ የተገደበ ሆነ።
- ስሜት (Emotion): በራስ-ወዳድነት፣ በፍርሃትና በጭንቀት ተሞላ።
- ፈቃድ (Will): ለኃጢአት ባርያ ሆነ፤ መልካሙን ለማድረግ ቢፈልግ እንኳ የማድረግ አቅሙ ተዳከመ።
ሥጋ ደግሞ “የኃጢአት ሥጋ” ተብሎ የሚጠራበት ደረጃ ላይ ደረሰ። ይህ ማለት ሥጋ ራሱ ኃጢአት ነው ማለት ሳይሆን፣ ለኃጢአት መነሻና መሣሪያ ሆኖ ያገለግላል ማለት ነው። የሰው ልጅ ሕይወት በ “ባዮስ” (Bios) ላይ ብቻ ተመሰረተ፤ ይህም ማለት እንደ ሌሎቹ እንስሳት ሁሉ በባዮሎጂያዊ ፍላጎቶችና በሞት ዑደት ውስጥ ተከለለ ማለት ነው።
የዘር ኃጢአት እና የውርስ ኃጢአት (Ancestral vs Original Sin)
ከውድቀት በኋላ የሰው ልጅ ሁኔታ ሲተነተን፣ በምዕራባዊና በምሥራቃዊ አብያተ ክርስቲያናት መካከል ያለውን ልዩነት መረዳት ያስፈልጋል። የምዕራባውያን ሥነ-መለኮት (በተለይ አውግስጢኖስ) የሰው ልጅ ከአዳም “የኃጢአት በደልን” (Guilt) ወርሷል ብለው ያምናሉ (Original Sin)። ይህም ማለት እያንዳንዱ ሕፃን ሲወለድ ገና ኃጢአት ሳይሠራ በአዳም በደል ምክንያት ጥፋተኛ ነው ማለት ነው።
በአንጻሩ የምሥራቃውያን (ኦርቶዶክሳውያን) አመለካከት “የአባቶች ኃጢአት” (Ancestral Sin) በሚለው ሐሳብ ላይ ያተኩራል። በዚህ ትንታኔ መሠረት፣ እኛ ከአዳም የወረስነው በደልን ሳይሆን የኃጢአትን ውጤት ነው፤ ይህም “ሞትና መበስበስ” (Death and Corruption) ነው። የሰው ልጅ ተፈጥሮ ስለቆሰለና ስለታመመ፣ ለኃጢአት ተጋላጭ ሆነናል እንጂ ገና ኃጢአት ሳይሠራ ጥፋተኛ የምንባልበት ምክንያት የለም። የሰው ልጅ ሕልውና “በሞት ጥላ ሥር” ወድቋል፤ ይህም ሞት ሰውን ወደ ኃጢአት ይገፋፋዋል።
| ሁኔታ | ከመውደቁ በፊት | ከወደቀ በኋላ |
| መንፈስ | ሕያው፣ ከእግዚአብሔር ጋር የተገናኘ | የሞተ፣ የተለየ፣ የደነዘዘ |
| ነፍስ | ለመንፈስ ተገዥ፣ ሰላማዊ | ለሥጋ ተገዥ፣ በምኞት የተሞላች |
| ሥጋ | የማይሞት፣ የክብር ማደሪያ | ለሞትና ለደዌ የተገዛ፣ ደካማ |
| ግንኙነት | ፍጹም ኅብረት ከፈጣሪ ጋር | ፍርሃት፣ መሸሸግ፣ መለየት |
፬. በድነት ወቅት ያለው የሰው ልጅ ሁኔታ (State of Man in Salvation)
ድነት (Salvation) ማለት የሰው ልጅ በውድቀት ያጣውን ቀዳማዊ ክብር የሚመልስበትና የተሰባበረውን ማንነቱን የሚጠግንበት መለኮታዊ ሂደት ነው። ይህ ሂደት የሰው ልጅን ሦስቱን ክፍሎች (መንፈስ፣ ነፍስና ሥጋ) በደረጃ ያድሳል።
ዳግም ልደትና የመንፈስ መነሳት (Regeneration)
በድነት ሂደት ውስጥ የመጀመሪያውና መሠረታዊው ለውጥ በሰውየው መንፈስ ውስጥ ይከናወናል። መንፈስ ቅዱስ በሰውየው ውስጥ ሲሠራ፣ የሞተው መንፈስ ሕያው ይሆናል፤ ይህ “ዳግም ልደት” (Regeneration) ይባላል። እግዚአብሔር በምሕረቱ ባለጠጋ ስለሆነ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ በኩል የሞተውን መንፈሳችንን ሕያው አደረገው (ኤፌሶን 2:4-5)።
በዚህ ወቅት የሰው ልጅ መንፈስ እንደገና ከመለኮታዊው ሕይወት (Zoe) ጋር ይገናኛል። መንፈስ ሕያው ሲሆን፣ ሰውየው መንፈሳዊ ነገሮችን የመረዳት፣ እግዚአብሔርን የማወቅና ከእርሱ ጋር የመነጋገር ብቃት ያገኛል። አሁን ሰውየው “መንፈሳዊ ሰው” (Pneumatikos) ተብሎ ይጠራል፤ ምክንያቱም መንፈሱ በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት ነፍሱንና ሥጋውን መምራት ይጀምራልና።
የነፍስ መቀደስና መለወጥ (Sanctification and Transformation)
መንፈስ ሕያው ከሆነ በኋላ፣ የሚቀጥለው ሥራ የነፍስ መታደስ ነው። ይህ “መቀደስ” (Sanctification) የሚባለው ሂደት በቀሪው የሰው ልጅ የምድር ሕይወት ውስጥ የሚቀጥል የለውጥ ጉዞ ነው።
- አእምሮ (Mind): በእግዚአብሔር ቃልና በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን ይታደሳል። ሰውየው ነገሮችን በእግዚአብሔር እይታ ማየት ይጀምራል።
- ስሜት (Emotion): በመንፈስ ቅዱስ ፍሬዎች (ፍቅር፣ ደስታ፣ ሰላም፣ ትዕግሥት…) ይሞላል። ቀድሞ የነበረው ራስ-ወዳድነትና ፍርሃት በመለኮታዊ ሰላም ይተካል።
- ፈቃድ (Will): ለእግዚአብሔር ፈቃድ መገዛትን ይማራል። በዚህ ወቅት በሰውየው ውስጥ “ሲነርጂ” (Synergy) ወይም የጸጋና የሰው ፈቃድ ትብብር ይታያል። ሰውየው በፈቃዱ ከእግዚአብሔር ጋር በመተባበር የጽድቅ ሥራዎችን መሥራት ይጀምራል።
የሥጋ ተስፋና ትግል
በድነት ወቅት ሥጋ አሁንም ለሞት የሚገዛና ደካማ ሆኖ ይቆያል። ሆኖም ግን፣ ሥጋ አሁን “የመንፈስ ቅዱስ ቤተ መቅደስ” ሆኗል። ምንም እንኳን ሥጋዊ ምኞቶች አሁንም ቢኖሩም፣ ሕያው የሆነው መንፈስና የታደሰችው ነፍስ ሥጋን ለእግዚአብሔር ክብር እንዲውል ያደርጉታል። የሰው ልጅ በድነት ወቅት “በሥጋ ቢኖርም እንደ ሥጋ አይጋደልም”።
የሰው ልጅ በድነት ወቅት የሚያገኘው ትልቁ ጸጋ “የእግዚአብሔር ልጅነት” (Adoption) ነው። ይህ ልጅነት የሰው ልጅ ተፈጥሮ እንዲፈወስና ቀስ በቀስ ወደ መለኮታዊ ባህሪ እንዲጠጋ (Deification/Theosis) ያደርገዋል።
፭. ከትንሳኤ በኋላ ያለው የሰው ልጅ ሁኔታ (State of Man in Glorification)
የሰው ልጅ ጉዞ ፍጻሜውን የሚያገኘው በክብር (Glorification) ነው። ይህ ደረጃ ከትንሳኤ በኋላ የሚገኝ ሲሆን፣ የሰው ልጅ መንፈስ፣ ነፍስና ሥጋ ፍጹም የሆነ መለኮታዊ ለውጥ የሚያገኙበት ወቅት ነው።
የከበረ አካል (Glorified Body) ተፈጥሮ
ከትንሳኤ በኋላ የሰው ልጅ የሚቀበለው አካል “የከበረ አካል” ይባላል። ይህ አካል አሁን ካለን አካል ጋር ተመሳሳይነት ያለው (አዳም የተባለው ያው አዳም ነው) ቢሆንም፣ በባህሪው ግን እጅግ የላቀ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን ለውጥ ከዘርና ከዕፅዋት ጋር ያነጻጽረዋል፤ ዘሩ ሲዘራ አንድ ዓይነት ነው፣ ሲበቅል ግን ሌላ የከበረ አካል አለው።
የከበረ አካል ዋና ዋና ባህርያት የሚከተሉት ናቸው፡
- የማይበሰብስ (Incorruptible): ይህ አካል ዳግመኛ አይታመምም፣ አያረጅም፣ አይሞትም። ሞት በድል ተውጧል።
- ክቡር (Glorious): አካሉ ከመለኮታዊ ብርሃን የተነሳ የሚያበራና ውበት የተሞላ ይሆናል። የቅዱሳን ፊት እንደ ፀሐይ ያበራል ተብሎ የተነገረው ለዚህ ነው።
- ኃይለኛ (Powerful): አሁን ያለው ደካማና ቶሎ የሚደክም ሥጋ በታላቅ ኃይልና ጥንካሬ ይተካል።
- መንፈሳዊ አካል (Spiritual Body): ይህ ማለት አካሉ ረቂቅ መንፈስ ይሆናል ማለት ሳይሆን፣ “በመንፈስ ቅዱስ የሚመራና የሚንቀሳቀስ” አካል ይሆናል ማለት ነው። የሥጋዊ ተፈጥሮ ገደቦች (እንደ ግድግዳ ማለፍ፣ በቅጽበት መገኘት) በዚህ አካል ላይ አይሠሩም።
ሥጋና አጥንት እንጂ ሥጋና ደም አይደለም
አስገራሚው የሥነ-መለኮት ትንታኔ እንደሚጠቁመው፣ የከበረ አካል “ሥጋና አጥንት” (Flesh and Bone) እንጂ “ሥጋና ደም” (Flesh and Blood) አይሆንም። ምክንያቱም “ሥጋና ደም የእግዚአብሔርን መንግሥት ሊወርሱ አይችሉም” (1ቆሮ 15:50) ተብሏል። ደም የዚህች ምድራዊ ሕይወት (Bios) መሠረት ሲሆን፣ በሰማያዊው ዓለም ግን የሕይወት ምንጭ መንፈስ ቅዱስ ብቻ ነው።
ክርስቶስ ከትንሳኤ በኋላ ለደቀ መዛሙርቱ ሲታይ “ሥጋና አጥንት እንዳለኝ እዩ” ብሏል እንጂ ደም እንዳለው አልተናገረም። ይህ አካል የመብላት ብቃት አለው (ክርስቶስ የተጠበሰ ዓሣ በልቷል)፣ ነገር ግን ለህልውናው ምግብ አያስፈልገውም። ይህ አካል ሊዳሰስና ሊጨበጥ የሚችል እውነተኛ አካል ነው።
የነፍስና የመንፈስ ፍጻሜ
በክብር ወቅት፣ የሰው ልጅ ነፍስና መንፈስ ከኃጢአት መገኘትና ከኃጢአት ዕድል ፈንታ ሙሉ በሙሉ ነፃ ይሆናሉ። የሰው ልጅ አእምሮ እግዚአብሔርን በሚገባ ያውቃል፤ ስሜቶቹም ዘላለማዊ በሆነ ሐሴት ይሞላሉ። በፈጣሪና በፍጡር መካከል ያለው መጋረጃ ይወገዳል፤ ሰውም እግዚአብሔርን ፊት ለፊት ያየዋል። ይህ ሁኔታ “መለኮታዊ አንድነት” የሚባል ሲሆን፣ ሰው በእግዚአብሔር ውስጥ፣ እግዚአብሔርም በሰው ውስጥ ለዘላለም የሚኖሩበት ፍጻሜ ነው።
| ባህሪ | በድነት ወቅት (Salvation) | በክብር ወቅት (Glorification) |
| መንፈስ | ዳግም የተወለደ፣ የሚጋደል | ፍጹም የሆነ፣ ፊት ለፊት የሚያይ |
| ነፍስ | በመታደስ ላይ ያለች | ፍጹም ቅድስናን የለበሰች |
| ሥጋ | ደካማ፣ የመንፈስ ቅዱስ ማደሪያ | የማይበሰብስ፣ የከበረ፣ ኃይለኛ |
| ኃጢአት | ኃይሉ የተሰበረ ግን ያለ | ጨርሶ የሌለና የማይታሰብ |
| ሞት | መውጊያው የተሰበረ ግን ያለ | ጨርሶ የተደመሰሰ |
ማጠቃለያ
የሰው ልጅ ሁኔታን በእነዚህ አምስት ወቅቶች ውስጥ ስንመለከት፣ የእግዚአብሔርን የማዳን ሥራ ታላቅነት እንረዳለን። የሰው ልጅ ከጭቃ ተበጅቶ፣ የሕይወት እስትንፋስ ተተንፍሶበት፣ በክብር ተቀምጦ ነበረ። በውድቀት ምክንያት ይህንን ክብሩን አጥቶ ወደ መሬት ቢመለስም፣ እግዚአብሔር ግን በልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል አዲስ ሕይወትን ሰጠው።
ይህ ትንታኔ የሚያሳየው ድነት (Salvation) የአንድ ጊዜ ክስተት ብቻ ሳይሆን፣ የሰው ልጅን መላ ማንነት የሚቀይር ሂደት መሆኑን ነው። በመንፈስ የሚጀምረው ዳግም ልደት (Regeneration)፣ በነፍስ በሚቀጥለው መቀደስ (Sanctification) አልፎ፣ በሥጋ ትንሳኤና ክብር (Glorification) ይፈጸማል። የሰው ልጅ ከውድቀት በፊት ከነበረው ሁኔታ ይልቅ ከትንሳኤ በኋላ የሚኖረው ሁኔታ ይበልጥ የከበረ ነው፤ ምክንያቱም ቀዳማዊው አዳም ሊወድቅ የሚችል ነበረ፣ ትንሳኤን የሚቀበለው ሰው ግን ዳግመኛ ሊወድቅ በማይችልበት የጸጋ ጽናት ውስጥ ይኖራል።
በመጨረሻም፣ የሰው ልጅ ሁኔታ ትንታኔ የሚያመለክተው እያንዳንዱ ሰው በዚህ የምድር ሕይወት ውስጥ በሚያደርገው ምርጫ ዘላለማዊ ማንነቱን እንደሚወስን ነው። በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ለሚኖር ሰው፣ ጉዞው ከድካም ወደ ኃይል፣ ከውርደት ወደ ክብር፣ ከሞትም ወደ ዘላለም ሕይወት ነው። ይህ ታላቅ ተስፋ የክርስቲያን እምነት ማዕከልና የሰው ልጅ ሕልውና ትክክለኛ ትርጉም ነው፡፡