የሮም ግዛተ ዐፄና ክርስትና

እግዚአብሔር ዓለምን ለወንጌል መስፋፋት ያዘጋጀባቸው ሰባት መንገዶች

የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) ወንጌል በአገር ውስጥም ሆነ በውጭ በፍጥነት እንዲስፋፋ የሚያደርገው ዋናው መንፈሳዊና ማኅበራዊ ምክንያት ምንድን ነው?
• ለ) ወንጌል በኢትዮጵያ ውስጥ በተለያዩ ዘመናት በፍጥነት እንዳይስፋፋ ያደረጉት መሠረታዊ መሰናክሎች የትኞቹ ናቸው?
• ሐ) ዛሬ ኢትዮጵያውያን አማኞች ወንጌልን ወደ ሌሎች ልዩ ልዩ ብሔር ብሔረሰቦችና ሩቅ ሕዝቦች በስፋት እንዳይወስዱ የሚከለክላቸው ምንድን ነው?

እግዚአብሔር የሮም ቀጥተኛ አገዛዝ እስኪመጣ ድረስ፥ ልጁን ወደዚህ ምድር ለመላክ ትክክለኛውን ጊዜ በጥበብ ይጠብቅ እንደነበር ቀደም ብለን ተመልክተናል። እግዚአብሔር ልጁን በፋርስ ወይም በግሪክ ዘመን መላክ ይችል ነበር፤ ነገር ግን በታሪክ ዓለም ገና ዝግጁ አልነበረችም። በመጨረሻም በሮማውያን ዘመን የነገሥታት ንጉሥና የጌቶች ጌታ ለሆነው ለክርስቶስ መምጣት ነገሮች ሁሉ በመለኮታዊ ዕቅድ ተስተካክለው ነበር።

በሮም የአገዛዝ ዘመን ቤተ ክርስቲያን በጥቂት አሥራታት (በሁለት ትውልድ ዘመን) ውስጥ፥ ከእስራኤል ተነስታ እስከ ሕንድ፥ ሰሜን አፍሪካና ከዚያም እስከ ታላቋ ብሪታኒያ ድረስ በኃይል ለመስፋፋት ችላለች። ለመሆኑ እግዚአብሔር ታሪክን ያዘጋጀባቸውና ይህንን ጊዜ የጠበቀባቸው ሰባት ታላላቅ ምክንያቶች ምን ምን ነበሩ?

፩. ፖለቲካዊ መረጋጋት (Pax Romana / የሮም ሰላም)

በደርግ ጨቋኝ አገዛዝ ወቅት የኢትዮጵያ አብያተ ክርስቲያናት ወንጌልን በይፋ ማሰራጨት እጅግ ከባድ እንደነበረባቸው ሁሉ፥ በአንድ አገር ውስጥም ሆነ በአገሮች መካከል አስተማማኝ ፖለቲካዊ መረጋጋት ከሌለ ወንጌልን በነጻነት ለማስፋፋት እጅግ አስቸጋሪ ነው። በመካከለኛው ምሥራቅና በምዕራቡ ዓለም ታሪክ፥ የሮምን አገዛዝ ያህል የተረጋጋና ለረዥም ጊዜ የጸና ኃያል መንግሥት የለም።

ክርስትና መጀመሪያ በተስፋፋባቸው አገሮች ሁሉ የሮም መንግሥት በመቶዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት ኃያል ሆኖ ሲገዛ ቆይቷል። ከፋርስ ድንበር ጀምሮ እስከ ስፔን፥ ከዚያም እስከ ታላቋ ብሪታኒያና ሰሜን አፍሪካ ድረስ የሚገዛው አንድ ወጥ መንግሥት ብቻ ነበር። ይህም እንደ ሐዋርያው ጳውሎስ ያሉ ቅዱሳን አገልጋዮች የቪዛ፥ የፓስፖርት ወይም የሌሎች የተለያዩ አገሮች ድንበር ደንቦች ሳያግዷቸው በነጻነትና በቀላሉ ከተማ ለከተማ እንዲንቀሳቀሱ ታላቅ ዕድል ሰጥቷቸዋል። ምንም እንኳ በሮም ማዕከላዊ መንግሥት ውስጥ «ተተኪው ቄሣር ማን ይሆን?» በሚለው ጥያቄ ላይ አልፎ አልፎ ብርቱ የጦርነት ፍጭት ቢኖርም፥ በጥቅሉ ሲታይ ግን በሮም ግዛት ሁሉ አስተማማኝ ሰላምና ሕጋዊ መረጋጋት ሰፍኖ ነበር።

፪. ባህላዊ ተመሳሳይነት (Cultural Uniformity)

ከ 300 ዓመታት በላይ ታላቁ የግሪክ ባህል (ሄለናዊነት) በአውሮፓና በመካከለኛው ምሥራቅ ሕዝቦች ዘንድ በስፋት ተስፋፍቶ ቆይቶ ነበር። ግሪኮች የግዴታ ጦር ኃይል ሳይጠቀሙ እንኳ ሰዎች የግሪክን ሥልጣኔ እንዲወዱ፥ ቋንቋውን እንዲናገሩና በዘመናዊ ከተሞች ውስጥ እንዲኖሩ በብልሃት አበረታተዋቸው ነበር። ሮማውያንም የዓለምን ሥልጣን በያዙ ጊዜ የራሳቸውን የላቲን ባህል በሕዝቡ ላይ በግድ ከመጫን ይልቅ፥ ቀድሞ የተመሠረተውን ታላቅ የግሪክ ባህልና ቋንቋ ማስቀጠሉ የፖለቲካ መረጋጋት እንደሚሰጥ በብልሃት ተገነዘቡ።

በአሁኑ ዘመን የምዕራቡ ዓለም ባህላዊ እሴቶች በትምህርትና በመገናኛ ብዙኃን አማካይነት የዓለምን ወጣቶች አንድ እያደረጉ ከመሆናቸው በስተቀር፥ በታሪክ ውስጥ የባህል ተመሳሳይነት በዓለም ላይ ጎልቶ የታየበት እንደ አዲስ ኪዳን ዘመን ያለ ሌላ ምቹ ዘመን አልነበረም። በታሪክ ብዙ ከባድ ባህላዊ ልዩነቶች (ለምሳሌ በአገራችን እንደ አማራና አፋር፥ ወይም እንደ ወላይታና ዳሰነች/ገለብ) በሚታዩበት ጊዜ ወንጌልን በፍጥነት ማሰራጨት አስቸጋሪ ስለሚሆን፥ በጥንቱ ዓለም የነበረው ይህ የሄለናዊነት ባህል ተመሳሳይነት ወንጌል በቀላሉ በሮም ግዛት ውስጥ በሰላም እንዲሰራጭ የበኩሉን ታላቅ እገዛ አድርጓል።

፫. አንድ ወጥ ዓለም አቀፍ ቋንቋ (የኮይኔ ግሪክ ቋንቋ)

ለወንጌል ፈጣን መስፋፋት ከፍተኛ መሰናክል ከሚሆኑ ነገሮች አንዱ የልዩ ልዩ ቋንቋዎች መኖር ነው። በዛሬይቱ ኢትዮጵያ ውስጥ ወንጌላውያን ምስክሮች ከአንድ ስፍራ ወደ ሌላው ልዩ ብሔረሰብ ምድር በሚሄዱበት ጊዜ፥ ከአካባቢው ነዋሪዎች ጋር በቀጥታ በቋንቋ ለመግባባት በእጅጉ ይቸገራሉ። በአስተርጓሚ ለመጠቀም ቢፈልጉ እንኳ አንዳንዴ የእውነት ሃሳብ መዛባትንና መበረዝን ያስከትልባቸዋል፤ ካልሆነም ረጅም ዓመታት ወስደው የአካባቢውን ቋንቋ ለመማር ይገደዳሉ።

ነገር ግን በክርስቶስና በቅዱሳን ሐዋርያት ዘመን፥ በሮም ግዛት ውስጥ የሚገኙ ልዩ ልዩ ሕዝቦች ሁሉ አንድ የጋራ የኮይኔ ግሪክ ቋንቋን በሚገባ ይናገሩ ነበር። ስለሆነም ሐዋርያትና ወንጌላውያኑ በሚሄዱበት ስፍራ ሁሉ ከሰዎች ጋር ያለምንም የቋንቋ መሰናክል በቀጥታ በግሪክ ቋንቋ መለኮታዊውን የወንጌል እውነት ይግባቡና ይሰብኩ ነበር።

፬. የአዲስ ኪዳን ቅዱሳት ጽሑፎች ዝግጅት

የስነ-አእምሮ ሳይንቲስቶች እንደሚናገሩት ሰዎች ከሚሰሙት የቃል ነገር ውስጥ 80 በመቶ የሚሆነውን በአጭር ጊዜ ውስጥ በፍጥነት ይረሳሉ። ብዙውን ጊዜ በቃል ብቻ ከአንድ ሰው ወደ ሌላው ትውልድ የሚተላለፉ ታሪኮች፥ በሂደት የሰዎች ሃሳብና ስሕተት የማይጠፋባቸው ለዚህ ነው። ታላቁ እግዚአብሔርም የሰውን ተፈጥሮ በሚገባ በመገንዘብ፥ ሰዎች ፈጽሞ የማይለወጥና ዘላለማዊ የሆነውን መለኮታዊ ቃል በጽሑፍ አስቀምጠው የሚቆዩበትን መንገድ በጥበቡ አዘጋጀ።

ቅዱሳን ሐዋርያት በዕድሜ እየገፉና ሰማዕት የሚሆኑበት የታሪክ ሰዓት እየቀረበ ሲሄድ፥ የእግዚአብሔር ቃል በጽሑፍ የመቀመጡ አስፈላጊነት እጅግ ጨመረ። ነገር ግን «በምን ቋንቋ ቅዱሳት መጻሕፍቱን ይጻፉ?» የሚለው ጥያቄ መለኮታዊ መልስ አገኘ። የሮም የሥራ ቋንቋ የነበረውንና በጦር ኃይሉ የሚነገረውን ላቲን አልመረጡም፤ ወይም ደግሞ የፍልስጥኤም ነዋሪዎች ቋንቋ የነበረውንና ሐዋርያቱ አፋቸውን የፈቱበትን አረማይስጥን አልመረጡም። ምክንያቱም ዋናው ነገር የቋንቋው ብሔራዊ ክብር ሳይሆን ወንጌሉ ለዓለም ሁሉ የመድረሱ መለኮታዊ ዓላማ ነበር። እግዚአብሔር የሮም መንግሥት ዓለምን በግሪክ ቋንቋ አማካይነት አንድ እንዲያደርግ በመርዳት፥ አጠቃላይ 27ቱ የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት በዚሁ በኮይኔ ግሪክ ቋንቋ የሚጻፉበትን ሁኔታ ቀደም ብሎ አመቻቸ። ይህም በሮም ግዛት ውስጥ የሚገኙ ልዩ ልዩ ሕዝቦች መጽሐፍ ቅዱስን ወደየቋንቋቸው ለመተርጎም ጊዜ ሳያባክኑ፥ የተጻፈውን የእግዚአብሔርን ቃል በቀጥታ እንዲያነቡና እንዲያምኑ አስችሏቸዋል።

፭. የትምህርትና የማንበብ ችሎታ ማደግ

የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን በመለኮታዊ እውነት እንድትጠነክር ከተፈለገ፥ ምእመናን በየእሑዱ የሚቀርበውን ሐዋርያዊ ስብከት በቤተ ክርስቲያን መስማት ብቻ ሳይሆን፥ ለራሳቸውም በየዕለቱ የእግዚአብሔርን ቃል በጥንቃቄ ማንበብና መመርመር አለባቸው። እግዚአብሔር ከልጆቹ ጋር የሚነጋገርበት እጅግ አስፈላጊውና ዋነኛው መንገድ የተጻፈው ቃሉ ነው (መዝ. 119:105)። ነገር ግን ሰዎች የእግዚአብሔርን ቃል ለማንበብ ይችሉ ዘንድ ከመሃይምነት ጨለማ ሙሉ በሙሉ መላቀቅ አለባቸው።

በጥንቱ ታሪክ ውስጥ አብዛኛውን ጊዜ ማንበብና መጻፍ የሚችሉት ሀብታም መኳንንት ብቻ ነበሩ፤ ተራው የገበሬ ማኅበረሰብ ማንበብ አይችልም ነበር። በአዲስ ኪዳን ዘመን ግን ግሪኮች ለትምህርትና ለንባብ ከፍተኛ ትኩረት ይሰጡ ስለነበር፥ የከተማው ተራ ሕዝብ ሳይቀር ማንበብ ይችል ነበር። ከዝቅተኛ ማኅበራዊ መደብ የመጡ ቢሆኑም እንኳ፥ አብዛኞቹ የአዲስ ኪዳን ቤተ ክርስቲያን ምእመናን የተጻፉትን የሐዋርያት መልእክቶች በቀላሉ ማንበብና መረዳት ይችሉ ነበር። ቤተ ክርስቲያን ማንበብ በሚችሉ ጥቂት መሪዎች ላይ ብቻ መደገፍ አላስፈለጋትም፤ አምልኮዋ በግለሰብ ቤቶች (Home Churches) በሚካሄድበት ጊዜ ለእያንዳንዱ ትንሽ ቤተ ክርስቲያን ቃሉን ማንበብ የሚችሉ በርካታ አማኞች ይመደቡ ነበር። ይህም የክርስቶስን ትምህርቶች በምእመናን ልብ ውስጥ ይበልጥ እንዲሰርጹ አድርጓቸዋል።

፮. የሮማውያን የቅጥር መንገዶች (Roman Roads)

የፋርስ፥ የግሪክና የሮም መንግሥታት ታላላቅ ዐበይት ከተሞችንና የንግድ ማዕከላትን የሚያገናኙ ጽኑ መንገዶችን በመሥራት ረገድ በታሪክ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርገዋል። በተለይ በሮማውያን አገዛዝ ዘመን ሠራዊቱ በፍጥነት እንዲንቀሳቀስ ተብለው በድንጋይ የተቀረጹት ታዋቂ መንገዶች (Roman Roads) እና የባሕር ላይ የባሕር ወንበዴዎች መጥፋት፥ ሰዎች በመንገዶችና በመርከብ በመጠቀም ወደ ፈለጉበት የዓለም አገር በሰላም ለመጓዝ አስችሏቸዋል። ይህ ታሪካዊ ዝግጅት እንደ ቅዱስ ጳውሎስና ሲላስ ላሉ ታላላቅ ሐዋርያትና ወንጌልን በየስፍራው ለሚሰብኩ መለኮታዊ ልዑካን በየብስና በባሕር ላይ በፍጥነት ለመጓዝ እጅግ ጠቃሚና መለኮታዊ ድልድይ ሆኖ አገልግሏል።

፯. የከተሞች ስልታዊ መስፋፋት

ግሪኮች ከተሞች የእውነት፥ የትምህርትና የሥልጣኔ ዋና ምንጮች ናቸው ብለው በጽኑ ያምኑ ነበር። መላው የኢምፓየሩ ሕዝብ እንደ ዛሬዋ አዲስ አበባ ወይም እንደ ታላላቅ ከተሞች ባሉ የከተማ ማዕከላት (Polis) ዙሪያ የሚተዳደር ሲሆን፥ ከተሞቹ የየራሳቸው የውስጥ አስተዳደር ነበራቸው። ሮማውያንም ክልላዊ ሥልጣን በመስጠት የእነዚህን ከተሞች ፈጣን ዕድገት አግዘዋል። ሊቃውንት በአዲስ ኪዳን ዘመን አብዛኛው ንቁና ተጽዕኖ ፈጣሪ ሕዝብ በከተሞች ውስጥ ይኖር እንደነበር ያምናሉ።

ይህም ወንጌላውያን በታላላቅ የሕዝብ ከተሞች ውስጥ ገብተው ወንጌልን በኃይል ለመስበክ ዕድል በማግኘታቸው፥ ለቤተ ክርስቲያን ፈጣን መስፋፋት ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል። ሰዎች በትምህርት ቤቶች፥ በገበያ ቦታዎች ወይም በሕዝብ መድረክ በየዕለቱ እየተገናኙ ስለሚነጋገሩ፥ ወደ ከተማ የመጣ አዲስ የወንጌል ዜና በአጭር ጊዜ ውስጥ በከተማው ሁሉ በቀላሉ ይሰራጭ ነበር። የገጠር ሰዎችም ወደ ከተማ ለገበያና ለንግድ በሚወጡበት ጊዜ፥ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ የተሰበከውን የምሥራች ዜና ይዘው ወደየመንደራቸው ይመለሱ ነበር። ቤተ ክርስቲያን በመጀመሪያው ምዕተ ዓመት በከፍተኛ ፍጥነት እንድታድግ ካደረጉት ታላላቅ ምክንያቶች አንዱ ይሄ የከተሞች ስልታዊ አቀማመጥ ነበር።

የውይይት ጥያቄ፦

1. እነዚህ ሰባት ታሪካዊና ማኅበራዊ ነገሮች የጥንቶቹን ቅዱሳን ሐዋርያት የወንጌል ስርጭት አገልግሎት በተግባር እንዴት እንደደገፉና እንዳገዙ በራስህ አገላለጽ አብራራ።
2. የዛሬውን የ 2026 ዓለም የቴክኖሎጂና የመገናኛ ዘዴዎች (ኢንተርኔት፣ ሚዲያ፣ ፈጣን ትራንስፖርት) ከጥንቱ ከክርስቶስ ዘመን ሁኔታዎች ጋር በማነጻጸር፥ መንፈሳዊ ልዩነቱንና ተመሳሳይነቱን አስረዳ።
3. ዛሬ በወንጌል ዘመን ወንጌልን ለዓለምና ላልተደረሱ ሕዝቦች ለማሰራጨት ከዚያን ዘመን ይልቅ አሁን ይቀላል ወይስ ይከብዳል? የአማኝ ሕይወትህን ተሞክሮ መሠረት በማድረግ ሃሳብህን አብራራ።

የቤተ ክርስቲያን መነሳትና የአይሁድና የሮም የመጀመሪያዎቹ ስደቶች

በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ዕቅድና ለሕዝቦች በነበረው የማዳን ፈቃድ የተነሳ፥ ክርስትና በሮም አገዛዝ ዘመን ተወልዶ በጥቂት ዓመታት ውስጥ በታላቅ ኃይል አደገ። በመጀመሪያው ምዕተ ዓመት አጋማሽና በ 70 ዓ.ም. ኢየሩሳሌም ከመፍረሷ በፊት፥ የሮም መንግሥት ለአይሁድ እምነት ትልቅ ሕጋዊ ከብርና እውቅና ሰጥቶ ነበር። የአይሁድ ሃይማኖት በሮም ሕግ ዘንድ የተፈቀደ ሕጋዊ ሃይማኖት (Religio Licita) በመሆኑ፥ በተከታዮቹ ላይ ከመንግሥት ወገን ምንም ዓይነት ስደት አይደርስም ነበር። ከዚህም በተጨማሪ ሮማውያን በሌሎች አረማውያን ሕዝቦች ላይ የሚጭኗቸውን የቄሣርን ጣዖት አምልኮ ሥርዓት፥ ለአይሁድ ሕዝብ ሃይማኖታዊ ስሜት ሲሉ በነርሱ ላይ ተግባራዊ እንዲሆን አያስገድዱም ነበር።

ቤተ ክርስቲያን መጀመሪያ በተነሳችበት ወቅት ክርስትናም በሮም ባለሥልጣናት እይታ እንደ አንድ የአይሁድ እምነት ክፍል (እንደ ይሁዲነት አንዱ ጎራ) ተደርጎ በጥቅሉ በመወሰዱ፥ መጀመሪያ ላይ ከሮማውያን ይፋዊ የመንግሥት ስደት ሙሉ በሙሉ ለመትረፍ በቅቷል።

በበዓለ ኃምሳ (በጰንጠቆስጤ) ዕለት መንፈስ ቅዱስ በኃይል በወረደ ጊዜ ቤተ ክርስቲያን በኢየሩሳሌም ከተማ በይፋ ተጀመረች (ሐዋ. 2)። በመጀመሪያዎቹ 20 ዓመታት ያህል የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን አባላት በሙሉ ማለት ይቻላል ንጹሐን አይሁዳውያን ነበሩ። የአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች (ሳንሄድሪን ሸንጎ፣ ካህናትና ፈሪሳውያን) ግን ይህ የክርስቶስ ወንጌል እምነት ከተለመደው ትውፊታዊ የአይሁዳውያን ሃይማኖት ፍጹም የተለየና የነርሱን ሥልጣን የሚገለብጥ መሆኑን ወዲያውኑ በመንፈስ ተረዱ።

ስለዚህ ባገኙት አጋጣሚ ሁሉ የጥንት ክርስቲያኖችን ወንጌላዊ እንቅስቃሴ ለማገድ፥ ሐዋርያትን ለመግረፍና እነርሱንም በኃይል ለማሳደድ ይጥሩ ነበር (ሐዋ. 5:17-18)። በመጀመሪያዎቹ 40 የክርስትና ዓመታት ውስጥ የቤተ ክርስቲያን ዋነኛና ቀጥተኛ አሳዳጆች አይሁድ ራሳቸው ነበሩ (ለምሳሌ ቅዱስ እስጢፋኖስ የተገደለውና ያዕቆብ የተሰየመው በነርሱ ምክንያት ነበር)። ነገር ግን ብዙ በተበተኑት አገሮች የነበሩ ተራ አይሁዶች ክርስትናን እንደ አዲስ ባዕድ ሃይማኖት ስላላዩት፥ አንዳንዶች ወንጌሉን በደስታ ሲቀበሉ፥ ሌሎች ደግሞ ነገሩን ታግሠው በአክብሮት ይመለከቱት ነበር።

እንደ ሮማውያን ገዥዎች ያሉ የውጭ መኳንንት ግን በክርስትናና በይሁዲነት መካከል ያለውን ውስጣዊ መንፈሳዊ ልዩነት መጀመሪያ ላይ ስላልተረዱ፥ በክርስቲያኖች ላይ ምንም ዓይነት የፖለቲካ ስደት ለማድረስ አልሞከሩም ነበር (ለምሳሌ ጋልዮስ ጳውሎስን ከአይሁድ ክስ ነጻ የለቀቀው ለዚህ ነው – ሐዋ. 18:14-15)። ሮማውያን ክርስትና ከይሁዲነት ፍጹም የተለየ አዲስ ሃይማኖት መሆኑን በይፋ ተረድተው ማሳደድ የጀመሩት፥ ቤተ ክርስቲያን ከተመሠረተች ከ 30 ዓመታት በኋላ ነበር። በመጀመሪያው ምዕተ ዓመት መጨረሻ አካባቢ ግን ሮማውያን በክርስትና ላይ መደበኛና አጠቃላይ የመንግሥት ስደት በመቀስቀስ፥ ክርስትና በሕጋቸው ዘንድ ፍጹም ሕገ-ወጥ ሃይማኖት (Religio Illicita) መሆኑን አወጁ።

የሮም ነገሥታት (ቄሣሮች) እና ከቤተ ክርስቲያን ጋር የነበራቸው ታሪካዊ ግንኙነት

በመጀመሪያዎቹ አሥራታት በክርስቲያኖችና በሮም ማዕከላዊ ባለሥልጣናት መካከል የነበረው ግንኙነት ቀጥተኛና የጠበቀ አልነበረም። የወንጌልን ታሪክ ስናጠና የሚከተሉት ነገሥታት በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ላይ ትልቅ አሻራ ጥለዋል፦

• አውግስጦስ ቄሣር (30 ዓ.ዓ. – 14 ዓ.ም.)፦ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በይሁዳ ቤተልሔም በተወለደበት የታሪክ ቅጽበት እርሱ የሮም የበላይ አገረ-ገዥ ነበር፤ ትንቢቱ ይፈጸም ዘንድ የሕዝብ ቆጠራ አዋጅ ያወገዘው እርሱ ነው (ሉቃስ 2፡1)።
• ጢባርዮስ ቄሣር (14 ዓ.ም. – 37 ዓ.ም.)፦ ጌታ ክርስቶስ መለኮታዊ አገልግሎቱን በዮርዳኖስ ወንዝ በይፋ ሲጀምርና በመስቀል ላይ በደሙ ዓለምን ሲዋጅ፥ እርሱ የሮም ቄሣር ሆኖ በሥልጣን ይሠራ ነበር (ሉቃስ 3፡1)።
• ጋይዮስ ካሊጉላ (37 ዓ.ም. – 41 ዓ.ም.)፦ በጥንቷ ቤተ ክርስቲያን መጀመሪያ ዘመን የነገሠ ሲሆን፥ በታሪክ የሮም ነገሥታትን እንደ አምላክ የማምለክን ክፉ ሥርዓት በኃይል የጀመረው እርሱ ነበር። ካሊጉላ በኢየሩሳሌም ቅዱስ ቤተ መቅደስ ውስጥ እርሱ የሚመለክበት ታላቅ የጣዖት መሠዊያ እንዲታነጽ ጥብቅ ትእዛዝ በሰጠ ጊዜ፥ ክርስቲያኖችና አይሁድ እጅግ ማዘናቸውና ለሞት መዘጋጀታቸው ይታወቃል።
• ንጉሥ ቀላውዴዎስ (41 ዓ.ም. – 54 ዓ.ም.)፦ በእርሱ ዘመን በሮም ዋና ከተማ በሚኖሩ ክርስቲያን ባልሆኑ አይሁዶችና ክርስቲያን በሆኑት አይሁዳውያን መካከል በክርስቶስ (Chrestus) ምክንያት ታላቅ ሁከትና ብጥብጥ ተከሰተ። ይህም ቀላውዴዎስን በፖለቲካ ስላስቆጣው፥ አይሁዶችንና ክርስቲያኖችን በሙሉ ከአጠቃላዩ ከሮም ከተማ አባረራቸው። ታላላቆቹ የወንጌል አገልጋዮች አቂላና ጵርስቅላ ከሮም ተነስተው ወደ ቆሮንቶስ ከተማ የሄዱትና ከጳውሎስ ጋር የተገናኙት በዚህ የመንግሥት ስደት ምክንያት ነበር (የሐዋ. 18፡2)።

የኔሮ ጨካኝ ስደት (54 ዓ.ም. – 68 ዓ.ም.)

አማኞች ክርስቲያኖች ከአይሁዶች ማኅበረሰብ ይበልጥ በዓለም እያደጉና እየተለዩ ሲመጡ፥ ከሮም መንግሥት ዘንድ ብርቱና አሰቃቂ ስደት ይደርስባቸው ጀመር። በጨካኙ በንጉሥ ኔሮ (Nero) ዘመን ነገሮች ሁሉ ለአማኞች እጅግ እየከፉ መጡ። ኔሮ በሮም ከተማ ማዕከል ላይ ትልቅና ሰፊ አዲስ ቤተ መንግሥት (Golden House) በራሱ ስም ለማሠራት ይፈልጋል የሚል ወሬ በሕዝቡ ዘንድ በስፋት ተሰማ። ሕዝቡም «ከተማይቱን ሊያድስ ነው» እያሉ በጥርጣሬ ማጉረምረም ጀመሩ።

ስለሆነም በ 64 ዓ.ም. በተወሰነው የከተማዪቱ ክፍል ላይ ድንገተኛ ታላቅ እሳት ተለቀቀባት፤ እሳቱም ከቁጥጥር ውጭ በከፍተኛ ኃይል በመውጣቱ ከሮም ከተማ 14 አውራጃዎች መካከል 10ሩ ሙሉ በሙሉ አመድና ፍርስራሽ ሆኑ። ሕዝቡ በከፍተኛ ቁጣና ምሬት በኔሮ ላይ ሊያምፅና ሊነሣበት እንደሚችል በጥብቅ የፈራው ኔሮ፥ ይህንን የቃጠሎ አደጋ ሆን ብሎ በሕዝቡ ዘንድ ብዙም ለውጭ ሰው በማይታወቁትና በሚጠሉት ክርስቲያኖች ላይ በሐሰት አሳበበባቸው።

ኔሮ እጅግ ብዙ ቅዱሳን ክርስቲያኖችን አስከፊ በሆነ መንገድ አድኖ እንዲገደሉ አደረገ። አንዳንዶቹን የአንበሳና የነብር ቆዳ አልብሶ በስታዲየም ውስጥ ለዱር አራዊት መበላሻ አሳልፎ ሰጣቸው፤ ሌሎቹን ደግሞ በሌሊት በቤተ መንግሥቱ የአትክልት ስፍራ መብራት እንዲሆኑ ዘይት እየቀባ በሕይወታቸው በእንጨት ላይ አቃጠላቸው። ይህ አስከፊ ስደት በመላው የሮም ግዛት ሁሉ በአንድ ጊዜ የተከሰተ ሳይሆን፥ በዋና ከተማዋ በሮም ብቻ የተገደበ የአካባቢ ስደት ነበር። በቤተ ክርስቲያን ታሪክ መሠረት ታላላቆቹ የቅዱሳን ሐዋርያት መሪዎች — ቅዱስ ጴጥሮስ (በዘቅዘቅ መስቀል) እና ቅዱስ ጳውሎስ (በሰይፍ) ሰማዕትነትን የተቀበሉት በዚህ በኔሮ የጭካኔ ስደት ዘመን መጨረሻ ላይ ነበር።

የዶሚቲያን ስደትና የዮሐንስ በፍጥሞ ደሴት መታሰር (81 ዓ.ም. – 96 ዓ.ም.)

በኔሮ ሞት ማግስት ከነበሩት ሠላሳ ዓመታት በኋላ፥ ዶሚቲያን (Domitian) የሮም ንጉሠ-ነገሥትነቱን ሥልጣን ሲረከብ በቤተ ክርስቲያን ላይ የነበረው የፖለቲካ አመለካከት ፍጹም ተለወጠ። ዶሚቲያን የሮምን ጥንታዊ አረማዊ ሃይማኖትና ሥልጣኔ በኃይል ለማስፋፋት ጽኑ ዕቅድ ስለነበረው፥ እያረጁና እየፈረሱ የሄዱትን የጣዖት ቤተ መቅደሶች በሙሉ በበጀት ማደስ ጀመረ። ከዚያም በግዛቱ ውስጥ ባሉ ሕጋዊ ባልሆኑ አዳዲስ ሃይማኖቶች ላይ ከባድ የሕግ ጫና አሳደረ።

በሮም ንጉሥና በቅዱሳን ክርስቲያኖች መካከል ታላቅ የሞት ችግር የተነሣው፦ ንጉሡ ዶሚቲያን ራሱን «ጌታችንና አምላካችን» (Dominus et Deus) ብሎ በይፋ በመሰየም፥ በግዛቱ ያሉ ሕዝቦች ሁሉ በየዓመቱ በእርሱ ምስል ፊት ዕጣን እንዲያጥኑና እርሱን እንደ ሕያው አምላክ ቆጥረው መሥዋዕት እንዲያቀርቡለት በጥብቅ ባዘዘ ጊዜ ነበር።

እስከዚህ ዘመን ድረስ ይህ የቄሣር አምልኮ ሰዎች በፖለቲካ ፈቃደኝነት የሚያከናውኑት ተግባር የነበረ ቢሆንም፥ ዶሚቲያን ግን የዜግነት ግዴታና ሕግ አደረገው። እውነተኛዎቹ የክርስቶስ ተከታዮች ግን «ኢየሱስ ክርስቶስ ብቻ ጌታ ነው!» በማለት ለቄሣሩ ጣዖት ምስል ፈጽሞ አንሰግድም፥ ዕጣንም አንሰጥም በማለት በታማኝነት በመቃወም አሻፈረኝ አሉ። በዚህ ምክንያት በመላው የሮም ግዛት በተለይም ነገሥታትን ማምለክ እጅግ የተለመደ በነበረባት በትንሿ እስያ (Asia Minor) አብያተ ክርስቲያናት ላይ ታላቅ መደበኛ የመንግሥት ስደት በኃይል ተቀሰቀሰ።

በዚህ ታላቅ የዶሚቲያን ስደት ዘመን ነበር በሕይወት የቀረው የመጨረሻው ሐዋርያ ቅዱስ ዮሐንስ የእግዚአብሔርን ቃልና የኢየሱስን ምስክርነት ስለጠበቀ ብቻ፥ በግዞትና በስደት ወደ ኤፌሶን አቅራቢያ ወደምትገኘው ወደ ጨካኟና ሰው አልባዋ ወደ ፍጥሞ ደሴት (Island of Patmos) የታሰረው (ራእይ 1፡9)።

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም በደሴቱ ላይ ለታሰረው ለዮሐንስ ታላቁን የዮሐንስ ራእይ መጽሐፍ በመግለጥ፥ በትናንሽ እስያ ለነበሩት ለሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት (ለኤፌሶን፥ ለሰምርኔስ፥ ለጴርጋሞን፥ ለትያጥሮን፥ ለሰርዴስ፥ ለፊላድልፍያና ለሎዶቅያ) በመጪው ስደትና መከራ ፊት እምነታቸውን እንዳይክዱ፥ እስከ ሞት ድረስ ታማኞች እንዲሆኑና ሰማያዊውን የድል አክሊል እንዲቀበሉ በቃሉ በከፍተኛ ደረጃ አጽናንቷቸዋል (ራእይ 2፡10)።

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።