የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት እንደ ቅዱሳት መጻሕፍት እንዴት ሊታወቁ ቻሉ?

ቅዱሳት መጻሕፍት እና የመጽሐፍ ቅዱስ መለኮታዊ ሥልጣን

የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) በዓለም ላይ ያሉትን የተለያዩ ዐበይት ሃይማኖቶችና እነርሱ መለኮታዊ ናቸው ብለው የሚከተሏቸውን ቅዱሳት መጻሕፍት ዘርዝር።
• ለ) የ 2ኛ ጴጥሮስ መልእክት 1፡20-21 በጥንቃቄ አንብብ። ሐዋርያው ጴጥሮስ ስለ ብሉይ ኪዳን ትንቢቶች አመጣጥና ሥልጣን ምን ታላቅ እውነት ተናገረ?
• ሐ) በታሪክ ውስጥ የነበሩት 66ቱ መጻሕፍት ብቻ እውነተኛና እንከን የለሽ የእግዚአብሔር ቃል ናቸው የሚለውን መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም በጽናት መቀበል ለአማኝ ሕይወት ወሳኝ የሚሆነው ለምንድን ነው?

በምድር ላይ ያለ እያንዳንዱ ሃይማኖት ከአምላኩ በቀጥታ እንደተቀበለ የሚያምነው የራሱ የሆነ ልዩ መጽሐፍ አለው። ለምሳሌ ሂንዱዎች ቬዳስ (Vedas)፥ ቡድሒስቶች ቲፒታካ (Tipitaka)፥ ሙስሊሞች ደግሞ አላህ በጂብሪል በኩል ለነቢዩ መሐመድ ቃል በቃል ሰጠው የሚሉትን ቁርዓን (Qur’an) ከእስትንፋሰ-መለኮት የተገኙ ቅዱሳት መጻሕፍት ናቸው ብለው ያምናሉ። በተመሳሳይ መንገድ እንደ የይሖዋ ምስክሮች ያሉ ድርጅቶች የመጽሐፍ ቅዱስን እውነት በመበረዝ «የመጠባበቂያ ግንብ» (Watchtower) ጽሑፎቻቸው መጽሐፍ ቅዱስን ይበልጥ ያብራራል በማለት ይናገራሉ።

እኛ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች ግን እግዚአብሔር ለሰው ልጅ መዳን አንድ ፍጹም እስትንፋሰ-እግዚአብሔር የሆነ መጽሐፍ ብቻ እንደሰጠ በቅንነት እናምናለን። ይህም መጽሐፍ ብሉይና አዲስ ኪዳን የተሰኙ ሁለት ታላላቅ ክፍሎች ያሉት ቅዱስ መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ ነው። ምንም እንኳ ሌሎች ታሪካዊ መጻሕፍት አንዳንድ ጠቃሚ መረጃዎችን ሊሰጡን ቢችሉም፥ ፈጽሞ ስሕተት የሌለበትና የመጨረሻው የእግዚአብሔር ቃል የሰፈረበት በ 66ቱ መጻሕፍት ውስጥ ብቻ እንደሆነ በእምነት እንቀበላለን።

በኢየሱስ ክርስቶስ ዘመን የነበሩት አብዛኞቹ አይሁዶች፥ 39ኙ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት በሰዎች እጅ የተጻፉ ቢሆንም ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል እንደሆኑ በሚገባ ተረድተው ነበር። ምንም እንኳ እግዚአብሔር ቃሉን ለመጻፍ ቅዱሳን ሰዎችን መሣሪያ አድርጎ ቢጠቀምም፥ በእነዚህ 39 መጻሕፍት ውስጥ የሚገኘው መለኮታዊ አሳብ ሁሉ እግዚአብሔር ራሱ በቀጥታ የተናገረው ፍጹም ሥልጣናዊ ቃል እንደሆነ ያምኑ ነበር።

ጌታችን ክርስቶስ በምድር ላይ በነበረበት ወቅት ከሦስቱም ዐቢይ የብሉይ ኪዳን ምድቦች፥ ማለትም ከሕግ (ኦሪት)፥ ከነቢያትና ከጽሑፎች (መዝሙራት) እየጠቀሰ በማስተማር ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል መሆናቸውን በተደጋጋሚ አስረድቷል (ሉቃስ 24፡44)። ሐዋርያው ጳውሎስም የብሉይ ኪዳን ቅዱሳት ጽሑፎች ሁሉ የሰው ፈቃድ ውጤት ሳይሆኑ፥ የእግዚአብሔር እስትንፋስ እንደሆኑ በግልጽ አስምሮበታል (2ኛ ጢሞ. 3፡16)።

መለኮታዊ አጻጻፍ (የሰውና የእግዚአብሔር ሥራ ውሕደት)

እግዚአብሔር በአዲስ ኪዳን ዘመን መጻሕፍትን ያስጻፈው፥ በትክክል በብሉይ ኪዳን ዘመን የተጠቀመበትን መለኮታዊ ጥበብ መሠረት በማድረግ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ የሰው ሥራ ብቻ አይደለም፤ ወይም ደግሞ የሰው ማንነት የሌለበት የእግዚአብሔር ሥራ ብቻ አይደለም። እግዚአብሔር ሰዎች እንዲጽፉለት የፈለገውን አሳብ በጆሯቸው ላይ ሰብአዊ ባህሪያቸውን አጥፍቶ ቃል በቃል አላነበነበላቸውም (ይህ ሁኔታ ሙስሊሞች መሐመድ ከቃላት ውጭ በባዶ ተቀብሎ ጽፎታል ብለው ከሚያምኑት የሜካኒካል አጻጻፍ አስተሳሰብ ፍጹም የተለየ ነው)።

በአንጻሩ እያንዳንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ የሰውና የእግዚአብሔር ሥራ ፍጹም ውሕደት ውጤት ነው፤ የተለያዩ የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች መልእክቶቻቸውን የጻፉት የመንፈስ ቅዱስን አሳብ በመከተል፥ ነገር ግን የራሳቸውን የቃላት አጠቃቀም፥ እውቀትና ባህል በመጠቀም ነበር። ለዚህ ነው የስነ-ጽሑፍ ምሁራን አንዳንድ የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት (ለምሳሌ የሉቃስና የዕብራውያን መጽሐፍ) የተጻፉበት የግሪክ ቋንቋ ደረጃ ከሌሎቹ እጅግ የላቀ መሆኑን የሚናገሩት።

በጽሑፋቸው ውስጥ የእያንዳንዱ ጸሐፊ ግላዊ ባሕርይና ዘይቤ በግልጽ ይታያል፦

• ሐዋርያው ጳውሎስ በሉዓላዊው የእግዚአብሔር ጸጋ ላይ አጥብቆ ያተኩራል።
• ሐዋርያው ዮሐንስ ደግሞ በቅዱሱ እምነት፥ ፍቅርና መለኮታዊ ብርሃን ላይ ያተኩራል።

እያንዳንዱ ጸሐፊ የራሱን የተወሰኑ ቃላት በተደጋጋሚ ይደጋግማል፤ ለምሳሌ ዮሐንስ «ብርሃን» እና «ጨለማ» የሚሉትን ቃላት በወንጌሉና በመልእክቶቹ በተደጋጋሚ ጠቅሷል። ይህ ታሪካዊ ሐቅ የሚያሳየው መንፈስ ቅዱስ ቃሉን ሲያስፍር የጸሐፊዎቹን ሰብአዊ ማንነት፥ ስሜትና ችሎታ ችላ እንዳላደረገ ነው። ይህ ባይሆን ኖሮ እያንዳንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ ፍጹም አንድ ዓይነት ቃላትን፥ አገላለጾችንና ሥነ-ጽሑፋዊ ስልቶችን ብቻ ያንጸባርቅ ነበር፤ ነገር ግን በመጻሕፍቱ ውስጥ የምናየው የተለያየ ውብ አቀራረብን ነው።

መንፈስ ቅዱስ የእያንዳንዱን ጸሐፊ ስብዕና፥ ቋንቋና ችሎታ ሙሉ በሙሉ እንዲንጸባረቅ በመፍቀድ የጽሕፈት ሂደቱን በሉዓላዊ ጥበቡ ስለተቆጣጠረ፥ ሁሉም ነገር ተጽፎ ከተጠናቀቀ በኋላ እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ሊያስተላልፍ የፈለገው ሰማያዊ አሳብ ያለምንም ስሕተት በትክክል ሊሰፍን ችሏል። መንፈስ ቅዱስ የእያንዳንዱን ደራሲ አሳብ፥ ቃልና ዓረፍተ-ነገር ስለተቆጣጠረ የመጨረሻው ውጤት ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል እንደሆነ በክብር እንገነዘባለን።

ታላቁ ንጽጽር፦ ነገረ-መለኮት ምሁራን በመጽሐፍ ቅዱስ አጻጻፍና በክርስቶስ ማንነት መካከል ታላቅ ተመሳሳይነት እንዳለ ይናገራሉ። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በአንድ ጊዜ ፍጹም አምላክና ፍጹም ሰው እንደሆነ ሁሉ፥ መጽሐፍ ቅዱስም በአንድ ጊዜ ፍጹም የእግዚአብሔር አሳብና ፍጹም የሰው እጅ ሥራ ውሕደት ነው። ይህም መጽሐፍ ቅዱስን እንደ ተራ የሰዎች የፍልስፍና መጻሕፍት አድርገን ማጥናት እንደሌለብን ያስገነዝበናል። ይልቁኑ ቃሉን ስናነብ እግዚአብሔር ራሱ በቀጥታ እንደሚናገረን አድርገን በፍርሃት ልናጠናው ይገባል።

የእውነት መንፈስ መመሪያ እና የሐዋርያት ምስክርነት

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከመሰቀሉ በፊት ደቀ-መዛሙርቱ እርሱ ከሄደ በኋላ የእውነትን መንፈስ (መንፈስ ቅዱስን) እንደሚቀበሉ በግልጽ ተስፋ ሰጥቷቸው ነበር። ከመንፈስ ቅዱስ ዐበይት ሥራዎች መካከል አንዱ፦ በሐዋርያት ልብና አእምሮ ውስጥ በኃይል በመሥራት፥ የክርስቶስን እውነት ያለምንም ስሕተት በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ እንዲጽፉ ማድረግ ነበር። ክርስቶስ በዮሐንስ ወንጌል 16፡12-14 ላይ እንዲህ ብሏል፦

«የምነግራችሁ ገና ብዙ አለኝ፥ ነገር ግን አሁን ልትሸከሙት አትችሉም። ግን እርሱ የእውነት መንፈስ በመጣ ጊዜ ወደ እውነት ሁሉ ይመራችኋል፤ የሚሰማውን ሁሉ ይናገራል እንጂ ከራሱ አይነግርምና፥ የሚመጣውንም ይነግራችኋል። እርሱ ያከብረኛል፥ ለእኔ ካለኝ ወስዶ ይነግራችኋልና።»

በተጨማሪም ክርስቶስ፥ «አብ በስሜ የሚልከው ግን መንፈስ ቅዱስ የሆነው አጽናኝ እርሱ ሁሉን ያስተምራችኋል፤ እኔም የነገርኋችሁን ሁሉ ያሳስባችኋል» ብሏል (ዮሐ. 14:26)። አንዳንድ የነገረ-መለኮት ምሁራን የዚህን ጥቅስ መለኮታዊ ይዘት ሲተረጉሙ፦ «የነገርኋችሁን ያሳስባችኋል» የሚለው ቃል አራቱን ታሪካዊ ወንጌላት እንደሚያመለክት፥ «ወደ እውነት ሁሉ ይመራችኋል» የሚለው ደግሞ የሐዋርያትን መለኮታዊ መልእክቶች፥ እንዲሁም «የሚመጣውንም ይነግራችኋል» የሚለው ደግሞ የወደፊቱን ትንቢት የዮሐንስ ራእይ መጽሐፍን እንደሚያመለክት በክብር ይናገራሉ።

በኋላም ሐዋርያው ጴጥሮስ በጻፈው መልእክቱ ላይ፥ ሐዋርያው ጳውሎስ በመንፈስ ቅዱስ ተመርቶ የጻፋቸው መልእክቶች ሁሉ እንደ ብሉይ ኪዳን ቅዱሳት መጻሕፍት ፍጹም መለኮታዊ ሥልጣን እንዳላቸው እንዲህ ሲል በይፋ መሰከረ፦

«የተወደደው ወንድማችን ጳውሎስ ደግሞ እንደ ተሰጠው ጥበብ መጠን ጻፈላችሁ… ያልተማሩትና የማይጸኑትም ሰዎች ሌሎችን መጻሕፍት እንደሚያጣምሙ እነዚህን ደግሞ ለገዛ ጥፋታቸው ያጣምማሉ።» (2ኛ ጴጥ. 3፡15-16)

ይህ ታላቅ ምስክርነት የሚያሳየው ሐዋርያት ገና በሕይወት ሳሉ እንኳ፥ መንፈስ ቅዱስ ያጻፋቸውን የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት ከጥንቱ ከብሉይ ኪዳን ቅዱሳት መጻሕፍት እኩል በሥልጣን ማየት እንደጀመሩ ነው።

የአዲስ ኪዳን መጻሕፍትን ለመለየት የተጠቀሙባቸው 3 መመዘኛዎች

የእግዚአብሔር ቃል የሆነውን እውነተኛ መጽሐፍ፥ ከተለያዩ የሰዎች የሐሰት ጽሑፎች በጥንቃቄ ለይቶ ማወቅ ለጥንት ክርስቲያኖች የሕይወትና የሞት ወሳኝ ተግባር ነበር። ምክንያቱም በዚያ ዘመን «ሐዋርያት ነን» እያሉ በውሸት ስም የተጻፉ በርካታ መጻሕፍት (ለምሳሌ የቶማስ ወንጌል፥ የጴጥሮስ ራእይ ወዘተ.) ይሰራጩ ስለነበርና የነዚህ ጽሑፎች ይዘት ከሐዋርያቱ እውነተኛ ትምህርት ጋር ፍጹም ይጋጭ ስለነበር ነው።

በከባድ የመንግሥት ስደት ወቅት ክርስቲያኖች ለእግዚአብሔር እውነት ለመሞት ቆርጠው የተነሱ ነበሩ፤ ስለዚህ ለሰዎች የውሸት ተረትና ፍልስፍና ደማቸውን በከንቱ ማፍሰስ ፈጽሞ አልፈለጉም ነበር። መጻሕፍቱን በእጅ መገልበጡ ደግሞ እጅግ ረጅም ጊዜ የሚወስድ ተግባር ስለነበር፥ በዓለም ሁሉ ያሉ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች የእግዚአብሔር ቃል የሆኑትን እውነተኛ መጻሕፍት ብቻ ለይተው ለመሰብሰብ ተገደዱ።

እነዚህ ቀደምት የኮንሲል መሪዎችና የቤተ ክርስቲያን አባቶች አንድ ጽሑፍ እውነተኛ የአዲስ ኪዳን ክፍል መሆኑን ለማረጋገጥ የተጠቀሙባቸው 3 ታላላቅ መመዘኛዎች (Criteria of Canonicity) የሚከተሉት ነበሩ፦

• ፩. የሐዋርያዊነት መመዘኛ (Apostolicity)፦ «ደራሲው ማን ነው?» የሚለው ጥያቄ ቀዳሚው ነበር። ደራሲው የማይታወቅ ወይም ሐዋርያዊነቱ አጠራጣሪ ከሆነ መጽሐፉን እንደ መለኮታዊ ቃል አድርገው ፈጽመው አይቀበሉትም ነበር። ዋናው መመዘኛቸው ጸሐፊው ከቀደምት የክርስቶስ ሐዋርያት አንዱ መሆን አለበት የሚል ነበር፤ ምክንያቱም ሐዋርያት እውነትን የመደንገግ ልዩ መለኮታዊ ሥልጣን ከጌታ እንደተሰጣቸው ያውቁ ነበር። ደራሲው ራሱ በቀጥታ ሐዋርያ ካልሆነ ደግሞ (ለምሳሌ እንደ ማርቆስና ሉቃስ ያሉ)፥ «ይህ ጸሐፊ ከቀደምት ታላላቅ ሐዋርያት ጋር ቀጥተኛ የቅርብ ግንኙነትና ምስክርነት ነበረው?» ብለው ይጠይቁ ነበር። ማርቆስ የጴጥሮስ የቅርብ ረዳት፥ ሉቃስ ደግሞ የጳውሎስ የጉዞ ተባባሪ ስለነበሩ የጻፏቸው ታሪካዊ መጻሕፍት ፍጹም ተቀባይነትን አግኝተዋል።
• ፪. የእምነት ደንብ መመዘኛ (Orthodoxy/Consistency)፦ «መጽሐፉ በውስጡ የያዘው መልእክት ከብሉይ ኪዳን እውነትና ካረጋገጡት የሐዋርያት ዋና አስተምህሮ ጋር ፍጹም ይስማማል?» ብለው ይመረምሩ ነበር። እግዚአብሔር ፍጹም እውነት ስለሆነ ከራሱ ጋር ፈጽሞ አይቃረንም። ስለሆነም በመጽሐፉ ውስጥ ያለው ትምህርት ሐዋርያት ካስተማሩት መሠረታዊ የወንጌል እውነት ጋር በጥቂቱም እንኳ ካልተስማማ፥ መጽሐፉ ወዲያውኑ ውድቅ ይደረግ ነበር።
• ፫. ዓለም አቀፋዊ ተቀባይነት (Catholicity/Usage)፦ «የተጻፈው መልእክት የሚጠቅመውና በጉባኤ የሚነበበው ለመላው የክርስቶስ አካል (ለዓለም አቀፏ ቤተ ክርስቲያን) ነው ወይስ ለአንድ የተወሰነ ትንሽ ቡድን ብቻ?» ብለው ያረጋግጡ ነበር። ሐዋርያት የጻፏቸው ጽሑፎች ሁሉ የመጽሐፍ ቅዱስ አካል አልሆኑም (ለምሳሌ ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ሰዎች የጻፈው ሌላ ደብዳቤ ዛሬ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እንደሌለ እናውቃለን)። መጽሐፉ በየትኛውም ዘመንና ስፍራ ለሚኖሩ ክርስቲያኖች ሁሉ የሚጠቅም ዘላለማዊ መለኮታዊ ትምህርት የያዘ መሆኑ በተግባር ሲረጋገጥ ብቻ የእግዚአብሔር ቃል መሆኑ በይፋ ይታወቅ ነበር።

27ቱ መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ ታውቀው ለመደራጀት ለምን ጊዜ ወሰዱ?

አብዛኞቹ ዋና ዋና የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት (አራቱ ወንጌላት፥ የጳውሎስ 13 መልእክቶች፥ 1ኛ ጴጥሮስና 1ኛ ዮሐንስ) የእግዚአብሔር ቃል መሆናቸውን በዓለም አብያተ ክርስቲያናት ዘንድ ለማረጋገጥ ብዙ ጊዜ አልወሰደም ነበር፤ ሐዋርያት በሰማዕትነት ካረፉ ከጥቂት ዓመታት በኋላ ወዲያውኑ ታውቀው ነበር። ነገር ግን አጠቃላይ 27ቱ መጻሕፍት በአንድነት በይፋ ታውቀው ለማክተም እስከ 367 ዓ.ም. (እስከ አትናቴዎስ ፋሲካ ደብዳቤና እስከ ካርቴጅ ጉባኤ) ድረስ ረጅም ጊዜ የወሰደባቸው 3 ታሪካዊ ምክንያቶች ነበሩ፦

• የመገናኛና የትራንስፖርት ርቀት፦ የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ከግብፅና ከኢየሩሳሌም ተነስታ እስከ ሮም ድረስ በሺዎች የሚቆጠሩ ኪሎ ሜትሮች ተራርቃ የተመሠረተች ነበረች። መጻሕፍቱ በሙሉ በብራና ላይ በእጅ ተገልብጠው በባሕርና በየብስ ጉዞ ለሁሉም አብያተ ክርስቲያናት ተሰራጭተው ለመድረስ የዘመናት ጊዜን ይጠይቅ ነበር።
• ጥንቃቄ የተሞላበት ታማኝነት፦ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች አንድን መጽሐፍ የእግዚአብሔር ቃል አድርጎ መቀበል እጅግ ከባድና ዘላለማዊ ውሳኔ መሆኑን በሚገባ ያውቁ ነበር፤ ስለዚህ ያለምንም ጥናት በችኮላ ላለመቀበል ሲሉ እያንዳንዱን መጽሐፍ በጸሎትና በጥናት በጥንቃቄ ይገመግሙት ነበር።
• ስለ ጸሐፍት ማንነት የነበረ ውሱን መረጃ፦ ለምሳሌ እንደ ዕብራውያን መልእክት ያሉትን መጻሕፍት ማን እንደጻፋቸው መጀመሪያ ላይ በምዕራቡ ዓለም በግልጽ ስላልታወቀ፥ ወይም እንደ 2ኛ ዮሐንስ፥ 3ኛ ዮሐንስና ፊልሞና ያሉት አጫጭር መጻሕፍት ለአጠቃላይ ዓለም አቀፍ ቤተ ክርስቲያን ያላቸው ጠቀሜታ መጀመሪያ ላይ በሩቅ ከተሞች ላሉት መሪዎች በግልጽ ስላልደረሳቸው፥ መጻሕፍቱን መርምረው እስኪያረጋግጡ ድረስ ጊዜ ወስዶ ነበር።

ይህ ታሪካዊ የምርጫና የማረጋገጫ ሂደት የሰዎች ብቻ የፈጠራ ሥራ አልነበረም፤ መጻሕፍቱን በመንፈስ ቅዱስ እስትንፋስነት እንዲጻፉ ያደረገው ያው አምላክ መንፈስ ቅዱስ፥ የቤተ ክርስቲያን መሪዎችና ቅዱሳን አማኞች በጥንቃቄ መርምረው እውነተኛውን ቃል ብቻ ዕውቅና እንዲሰጡ ልባቸውን በጸጋ መርቷል።

የውይይት ጥያቄ፦

1. ዛሬ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች ሁሉ 27ቱ የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል መሆናቸውን በነገረ-መለኮት ያምናሉ። ታዲያ ብዙ አማኞች በየዕለቱ ጊዜ ወስደው ይህንን የሕይወት መመርመሪያ የእግዚአብሔርን ቃል በቤታቸው በጥንቃቄ የማያጠኑትና የማይመረምሩት ለምንድን ነው?
2. የእግዚአብሔርን ሕያው ቃል ከመጽሐፍ ቅዱስ ገጽ ላይ በጥንቃቄና በጸሎት ከማጥናት ይልቅ፥ የተለያዩ ሰዎችን ስብከት በቪዲዮ ማየት ወይም የማብራሪያ መጻሕፍትን ብቻ የእምነታችን ብቸኛ መሠረት ስናደርግ፥ መጽሐፍ ቅዱስ የእምነታችን ዋንኛና የመጨረሻው መለኮታዊ ዳኛ (Sole Authority) ነው የሚለውን የወንጌላውያን እውነት በተግባራዊ ሕይወታችን ምን እያደረግነው ነው?
3. ታላቁ እግዚአብሔር በሕይወታችን ውስጥ ያለውን መንፈሳዊ ነገር ሁሉ እንድንለካበትና እንድንመዝንበት፥ ፈጽሞ እንከን የሌለውና የማይለወጥ ዘላለማዊ ቃል (66ቱን መጻሕፍት) የሰጠን ለምን ይመስልሃል?

📜 የአዲስ ኪዳን ቅጂዎች ታሪካዊ አስተማማኝነት

የውይይት ጥያቄ፦ የባዕድ ሃይማኖት ወገኖች (ለምሳሌ ሙስሊሞች) «ክርስቲያኖች መጽሐፍ ቅዱስን በሂደት በየዘመናቱ በሰው እጅ ለውጠውታል፥ አበረዙትም» ብለው በተደጋጋሚ በከተሞች ይናገራሉ።

• ሀ) ይህ በእኛ ወንጌላዊ እምነትና በመጽሐፍ ቅዱስ መለኮታዊ ሥልጣን ላይ የተሰነዘረ እጅግ ከባድና አደገኛ የሐሰት ክስ የሚሆነው ለምንድን ነው?
• ለ) ለዚህ ታሪካዊና ስነ-ጽሑፋዊ ክስ በአሁኑ ዘመን የስነ-ጽሑፍ ግኝቶችን መነሻ በማድረግ ምን ዓይነት ትክክለኛና ጠንካራ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መልስ ትሰጣለህ?

ዛሬ በአገራችን በኢትዮጵያ ታላላቅ ከተሞችና ማኅበራዊ ሚዲያዎች ላይ፥ በክርስቲያኖች እጅ ያለው መጽሐፍ ቅዱስ በስሕተት የተሞላና በሰዎች የተለወጠ እንደሆነ በመናገር አማኞችን ለማናወጥ የሚጥሩ የባዕድ ሃይማኖት ጽሑፎች በስፋት ይሰራጫሉ። ይህ የሐሰት ወሬ የብዙ መጽሐፍ ቅዱስን አመጣጥ የማያውቁ ደካማ ክርስቲያኖችን እምነት ሲያሸመድም ይታያል። ይሁንና ይህ ክስ ፍጹም ታሪካዊ መሠረት የሌለው ባዶ የውሸት ወሬ ነው።

በጥንት ዘመን ዘመናዊ ወረቀትና ማተሚያ ማሽን አገልግሎት ላይ ከመዋሉ አስቀድሞ፥ ቅዱሳት መጻሕፍት የሚጻፉት በሦስት ታላላቅ ነገሮች ላይ ነበር፦ በጥንካሬ በሚቆዩ የሸክላ ስብርባሪዎች (Ostraca)፥ ከግብፅ አባይ ወንዝ ተክል በሚሠራውና በፍጥነት በሚያረጀው ፓፒረስ (Papyrus) እና እጅግ ረጅም ዘመናዊ የመቆየት አቅም ባለው በእንስሳት ቆዳ ላይ በሚሠራው ብራና (Vellum/Parchment) ላይ ነበር።

በጥንት ዘመን ማተሚያ ቤቶች ስላልነበሩ ያረጁትን የቅዱሳት መጻሕፍት ክፍሎች በትውልድ ለማቆየትና ለማባዛት፥ ልዩ ሥልጠና ያላቸው ታማኝ ጸሐፍት (Scribes) ቃሉን በእጃቸው አንድ በአንድ በጥንቃቄ ይገለብጡት ነበር።

የጥንት ሥነ-ጽሑፍና የብራና መጻሕፍት ተመራማሪዎች (Textual Criticism / የመጽሐፍ ቅዱስ መጻሕፍት ትችት) ከተለያዩ የዓለም ክፍሎች የተገኙ በሺዎች የሚቆጠሩ ጥንታዊ የመጽሐፍ ቅዱስ ብራናዎችንና ቅጂዎችን በጥንቃቄ በመመርመር፥ መጽሐፍ ቅዱስ ፍጹም እውነተኛና ያልተበረዘ መሆኑን ያረጋገጡባቸው 4 ታላላቅ ታሪካዊ እውነቶች የሚከተሉት ናቸው፦

፩. የጸሐፍቱ ከፍተኛ ፍርሃትና መለኮታዊ ጥንቃቄ

የመጽሐፍ ቅዱስን ቃል በእጃቸው ይገለብጡ የነበሩት የጥንት የአይሁድና የክርስቲያን ጸሐፍት፥ የሚገለብጡት ቃል ተራ የሰዎች የልቦለድ ታሪክ ሳይሆን ፍጹም የሕያው እግዚአብሔርን ቅዱስ ቃል መሆኑን በልባቸው አጥብቀው ያውቁና ይፈሩ ነበር። ይህም ጽሑፉን በሚገለብጡበት ጊዜ እያንዳንዱን ፊደልና ነጥብ ሳይቀር እየቆጠሩ በከፍተኛ መለኮታዊ ጥንቃቄ እንዲያከናውኑ አስችሏቸዋል።

አንድ ቅጂ ተገልብጦ ከተጠናቀቀ በኋላም፥ ሌሎች ታላላቅ ጸሐፍትና ሊቃውንት ተቀምጠው የመጀመሪያውን ምንጭ ቅጂ መነሻ በማድረግ አዲሱን ጽሑፍ ፊደል በፊደል ያመሳክሩትና ያርሙት ነበር። ስለሆነም እነዚህ ጸሐፍት ቃሉን ለመጠበቅ ሲሉ፥ ዛሬ እኛ ለዘመናዊ መጻሕፍትና ለጋዜጣ ሕትመት ከምናደርገው ጥንቃቄ እጅግ የላቀና ወደር የሌለው መለኮታዊ ጥንቃቄ በታሪክ አድርገዋል።

፪. ከእጅ ግልባጭ ሂደት የሚመጡ ጥቂት ልዩነቶች አለመፋለሳቸው

አጠቃላይ የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት መጀመሪያ የተጻፉት በዓለም አቀፉ በግሪክ ቋንቋ ነበር። እነዚህን መጻሕፍት ጸሐፍቱ በእጃቸው ለዘመናት ደጋግመው በሚገለብጡበት ረጅም የታሪክ ሂደት ውስጥ፥ በአንዳንድ ቅጂዎች ላይ የፊደል መቅደም፥ የመዝለል ወይም የቃላት አጻጻፍ (Spelling) ጥቂት የሰውኛ ድካም ስሕተቶች መከሰታቸው አይቀርም። ለምሳሌ አንድን ጽሑፍ ወስደህ በእጅህ አምስት ጊዜ ብትገለብጠው ድካም ስላለው በአንድ ቅጂ ላይ የግድ ፊደል ልትስት ትችላለህ፤ ያንን ስሕተት ያለበትን ቅጂ የተቀበሉ ሰዎች ደግሞ ያንን ስሕተት አብረው እየገለበጡ የራሳቸውንም ጥቂት ድካም ይጨምሩበታል።

ነገር ግን የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት ተወዳዳሪ ከሌለው ታላቅ የቅጂዎች ብዛት የተነሳ ይህንን ችግር ሙሉ በሙሉ ይፈታዋል። ምሁራን ከተለያዩ የዓለም አህጉራት የተገኙ ከ 5000 በላይ ታላላቅ ጥንታዊ የግሪክ የአዲስ ኪዳን ሙሉ ወይም ከፊል የብራና ቅጂዎችን (Manuscripts) አሰባስበው አግኝተዋል።

ሊቃውንት ከተለያዩ የዓለም ክፍሎች የተሰበሰቡትን እነዚህን በሺዎች የሚቆጠሩ ጥንታዊ ቅጂዎች እርስ በርሳቸው ቃል በቃልና ፊደል በፊደል በሚያነጻጽሩበት ጊዜ፥ ያጋጠሙት ጥቂት የጸሐፍት ግልባጭ ልዩነቶች (ለምሳሌ በሉቃስ 10፡1 ላይ በአንዳንድ የብራና ቅጂዎች 70 ደቀ-መዛሙርት፥ በሌሎች ደግሞ 72 ደቀ-መዛሙርት ተብሎ መጻፉ) እጅግ ጥቃቅንና በአማኞች መሠረታዊ የደኅንነት አስተምህሮ ላይ ቅንጣት ታክል መለኮታዊ ለውጥ ወይም መፋለስ ፈጽሞ የማያመጡ መሆናቸውን በምርምር አረጋግጠዋል።

፫. ወደ መጀመሪያው ጽሑፍ እጅግ የቀረቡ ጥንታዊ ቅጂዎች መገኘት

በዓለም ታሪክ ውስጥ ያሉ ታዋቂ የጥንት የፍልስፍናና የታሪክ መጻሕፍት (ለምሳሌ የሆሜር ኢሊያድ፥ የፕላቶ ወይም የአርስቶትል መጻሕፍት) ጸሐፊው መጀመሪያ ከጻፈበት ዘመን ጀምሮ ዛሬ በእጃችን እስከሚገኘው ጥንታዊ ቅጂ ድረስ በታሪክ ቢያንስ የ 1000 ዓመታት ሰፊ የታሪክ ክፍተት አለ። አዲስ ኪዳንን በተመለከተ ግን የመጀመሪያው ጽሑፍ በተጻፈ በጥቂት አሥራታት ዓመታት ውስጥ የተባዙ እጅግ ጥንታውያን ፓፒረሶችና ብራናዎች ዛሬ በሙዚየም ይገኛሉ።

ለምሳሌ ምሁራን በግብፅ ምድር ያገኙት ታዋቂው የፓፒረስ ቅጂ (Rylands Library Papyrus P52) የዮሐንስ ወንጌል ምዕራፍ 18 ክፍል የያዘ ሲሆን፥ የተጻፈውም በ 125 ዓ.ም. አካባቢ ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ ወንጌሉን በምድር ላይ የጻፈው በ 90 ዓ.ም. አካባቢ በመሆኑ፥ የዚህ ቅጂ የታሪክ ክፍተት ከ 40 ዓመታት ያነሰ እጅግ በጣም አጭር ጊዜ መሆኑን ያሳያል።

እንዲሁም በ 4ኛው ክፍለ ዘመን የተጻፉት ታላላቆቹ የብራና መጻሕፍት «ኮዴክስ ሲናይቲከስ» (Codex Sinaiticus) እና «ኮዴክስ ቫቲካኑስ» (Codex Vaticanus) አጠቃላይ አዲስ ኪዳንን ሙሉ በሙሉ ይዘው በመገኘታቸው፥ ዛሬ በእጃችን ያለው የአዲስ ኪዳን ቃል ከመጀመሪያው ከሐዋርያት እጅ ጽሑፍ ጋር ፍጹም አንድ ወጥ መሆኑን በታሪክ አረጋግጧል።

፬. የጥንታውያን አባቶች ማረጋገጫ ምስክርነት

ከጥንታውያን የብራና ቅጂዎች በተጨማሪ፥ በመጀመሪያው፥ በሁለተኛውና በሦስተኛው ምዕተ ዓመት የነበሩ የጥንት ቤተ ክርስቲያን አባቶች (ለምሳሌ ቀሌምንጦስ፥ ፖሊካርፕ፥ ኢራኒዮስ፥ ኦሪገን) በጻፏቸው በርካታ የስነ-መለኮትና የማብራሪያ መጻሕፍት ውስጥ የአዲስ ኪዳንን ጥቅሶች በሺዎች የሚቆጠሩ ጊዜ ደጋግመው በቀጥታ ጠቅሰውታል።

ሊቃውንት እንደሚያረጋግጡት ዛሬ ያሉት የአዲስ ኪዳን የብራና ቅጂዎች በሙሉ በታሪክ በአንድ ጊዜ ቢጠፉ እንኳ፥ በእነዚህ በጥንታውያን አባቶች መጻሕፍት ውስጥ የተበተኑትን ጥቅሶች ብቻ ሰብስቦ በአንድነት በመቀጠል መላውን አዲስ ኪዳን ያለምንም ችግር ሙሉ በሙሉ መልሶ ማዋቀር ይቻላል። ይህ ታላቅ ታሪካዊ ሐቅ መጽሐፍ ቅዱስ ፈጽሞ ሊለወጥና ሊበረዝ የማይችል የጸና የእግዚአብሔር ቃል መሆኑን ሙሉ በሙሉ ያረጋግጣል።

በእነዚህ ሁሉ ታላላቅ የታሪክ ማስረጃዎች መሠረት፥ ዛሬ በእጃችን ያለው የአዲስ ኪዳን የግሪክ ቅጂ ሐዋርያቱ መጀመሪያ ላይ በመንፈስ ቅዱስ እስትንፋስነት ከጻፉት እውነተኛ ምንጭ ጽሑፍ ጋር 99.5 በመቶ ፍጹም አንድ ዓይነትና ተመሳሳይ መሆኑን የዓለም ምሁራን በሙሉ አረጋግጠዋል። በዓለም ላይ ካሉ ቅዱሳት መጻሕፍት ነን ባዮች (ቁርዓንን ጨምሮ) የትኛውም መጽሐፍ በዚህ ደረጃ በሺዎች የሚቆጠሩ ጥንታዊ የብራና ማስረጃዎችና ፍጹም የታሪክ ትክክለኛነት ማረጋገጫ የለውም።

ስለዚህ የመጀመሪያዎቹ የአዲስ ኪዳን ጸሐፊዎች በመንፈስ ቅዱስ ተመርተው በጻፉትና ዛሬ በእጃችን በሚገኘው መጽሐፍ ቅዱስ መካከል ይህ ነው የሚባል መለኮታዊውን እውነት የሚቀይር ምንም ዓይነት ሁነኛ ለውጥ ፈጽሞ የለም። በቤተ ክርስቲያን ያሉ የትርጉም ሥራዎችም በሊቃውንት በከፍተኛ ጥንቃቄ የተዘጋጁ በመሆናቸው፥ በመጀመሪያው ጽሑፍና በትርጉሞቹ መካከል ያለው ጥቃቅን የቃላት መለዋወጥ በእምነታችን ላይ አንዳች ተጽዕኖ እንደማያደርግ ሳንጠራጠር፥ ቃሉን እንደ እውነተኛ ሕያው የእግዚአብሔር ቃል ሙሉ በሙሉ መቀበል እንችላለን።

የእግዚአብሔር ቃል ፍጹም እውነተኝነትና ታማኝነት

ለመሆኑ እኛ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች ዛሬ በእጃችን ያለው መጽሐፍ ቅዱስ በየዘመናቱ በሰዎች ሕትመት ሂደት ውስጥ ጥቃቅን የፊደል ግድፈት ፈጽሞ አልተገኘበትም ለማለት እንችላለን? አንችልም፤ የሰዎች የሕትመትና የግልባጭ ድካም መኖሩ እሙን ነው። ነገር ግን በታላቅ የጴንጤቆስጤ እምነታችን ሁለት መሠረታዊ የሆኑ መለኮታዊ እውነቶችን በጽኑ እንናገራለን፦

• ፩. የመጀመሪያው እጅ ጽሑፍ እንከን የለሽነት (Inerrancy of Autographs)፦ ቅዱሳን ሐዋርያትና ነቢያት መጀመሪያ ላይ በመንፈስ ቅዱስ መሪነትና እስትንፋስነት የጻፉት እውነተኛ የዕጅ ጽሑፍ (Original Manuscripts) ሙሉ በሙሉ ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል በመሆኑ፥ ሐዋርያቱ የተጠቀሙበትም ቃል ሆነ የሰፈረው መለኮታዊ አሳብ አንዳችም ዓይነት ስሕተት፥ ውሸት ወይም እንከን ፈጽሞ አልነበረበትም። ፍጹም ቅዱስ እንደሆነው እንደ እግዚአብሔር ባሕርይ ሁሉ፥ የእርሱ እስትንፋስ የሆኑት እነዚህ መጻሕፍትም ምንም ዓይነት ውሸትና መታለል የለባቸውም (ያዕ. 1፡17፤ ዘኁል. 23፡19)።
• ፪. የአስተምህሮ ፍጹም ጥበቃ (Preservation of Doctrine)፦ በየዘመናቱ የተባዙት የብራና ቅጂዎች በጥቃቅን ፊደላት ላይ የጸሐፍት ግልባጭ ድካም ቢታይባቸውም እንኳ፥ እነዚህ ልዩነቶች ግን በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ጥበቃ ምክንያት አማኞች ሊያውቁት በሚገባቸው መሠረታዊ መለኮታዊ አስተምህሮ ላይ አንዳችም ዓይነት ለውጥ ፈጽሞ አላስከተሉም። ስለ አምላክነቱ ውበት፥ ስለ አብ፥ ወልድና መንፈስ ቅዱስ ሥላሴአዊ ማንነት፥ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አዳኝነት፥ በነጻ ጸጋ ስላገኘነው የዘላለም ደኅንነት (ድነት)፥ ስለ መንግሥተ ሰማያት ክብርና ስለ ገሃነም እሳት ፍርድ በቃሉ ውስጥ የምናውቀውና የምናምነው መለኮታዊ እውነት ሁሉ ዛሬ በእጃችን ባለው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ምንም ዓይነት ስሕተት ሳይኖርበት ፍጹም ጥበቃ ተደርጎለታል። ስለሆነም የትኞቹም የሰውኛ ግልባጭ ልዩነቶች ስለ ደኅንነታችንና ስለ ጌታችን ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ በልባችን የምናምነውን ዘላለማዊ እውነት ፈጽሞ ሊለውጡት አይችሉም።

የውይይት ጥያቄ፦

1. እኛ ወንጌላውያን ክርስቲያኖች በየዕለቱ የምናጠናውና የምንሰማው ይህ ቅዱስ መጽሐፍ ቅዱስ፥ ፍጹም የሕያው እግዚአብሔር ቃል መሆኑን በልባችን ሙሉ በሙሉ ያለምንም ጥርጣሬ ማመን ለአማኝ ጉዟችንና ለቤተ ክርስቲያን መንፈሳዊ ኃይል እጅግ አስፈላጊ የሚሆነው ለምንድን ነው?
2. ሰይጣን በሰዎች አእምሮ ውስጥ በሚዘራው ክፉ ጥርጣሬ ምክንያት፥ እኛ አማኞች «መጽሐፍ ቅዱስ ትክክል ነው ወይስ አይደለም? በውስጡ ስሕተት ይኖርበት ይሆን?» በማለት በልባችን ማመንታትና መጠራጠር ብንጀምር፥ በግል መንፈሳዊ ሕይወታችንና ለእግዚአብሔር በምናቀርበው ቅዱስ አምልኮ ላይ ምን ዓይነት አስከፊ መፈራረስና ጥፋት ይከሰታል?

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።