የጳለስቲና (የፍልስጥኤም) መልክዐ-ምድራዊ አቀማመጥ

መጽሐፍ ቅዱስን በምናነብበት ጊዜ፥ በኢየሱስ ዘመን የነበረው ሕይወት በዚህ ዘመን ካለው ዘመናዊ ሕይወት ጋር ተመሳሳይ እንደሆነ አድርገን በስሕተት እናስባለን። ነገር ግን በጳለስቲና የነበረው የዕለት ተዕለት ሕይወት፥ ከጣሊያን ወራሪ በፊት ከነበረው የጥንቱ የኢትዮጵያ ሕዝብ አኗኗር ጋር ሙሉ በሙሉ ይመሳሰላል። ያኔ መኪና፥ አስፋልት መንገድ፥ መብራት፥ ኤሌክትሪክ፥ ዘመናዊ ትምህርት ቤትና ጤና ጣቢያ አልነበሩም። ይህንን እውነት በአእምሯችን በጥንቃቄ ከያዝን፥ የክርስቶስና የቅዱሳን ደቀ-ማዛሙርቱ ምድራዊ ሕይወት ምን ይመስል እንደነበረ በትክክል ልንገነዘብ እንችላለን። አኗኗራቸው ከትላልቅ ከተሞች ይልቅ፥ በኋላ በቀሩ የገጠር መንደሮች ውስጥ ከሚኖሩ ሕዝቦች ጋር ይመሳሰል ነበር።

ሌላው ብዙውን ጊዜ ለመረዳት የሚከብደን ነገር የጳለስቲና ምድር ስፋት ምን ያህል አነስተኛ እንደነበረች ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ጳለስቲናን «ማርና ወተት የምታፈልቅ አገር» (ዘዳግ. 31፡20) ሲል በረከቷን ይጠራታል። ነገር ግን ዛሬ ካለው ከደቡብ ኢትዮጵያ እጅግ ለምለምና አረንጓዴ መሬት ጋር ሲነጻጸር፥ ጳለስቲና በአብዛኛው ድንጋያማና ደረቅ ምድር ናት። በስፋትም ቢሆን የተስፋይቱ ምድር ከኢትዮጵያ እጅግ በጣም ታንሳለች።

የእስራኤል ግዛት እጅግ ሰፊ በነበረበት በታላቁ ሄሮድስ ዘመን እንኳ፥ የአገሪቱ ጠቅላላ ርዝመት ከሰሜን እስከ ደቡብ 400 ኪሎ ሜትር ያህል ብቻ ነበር፤ ይህም ከአዲስ አበባ እስከ ወላይታ ሶዶ ካለው ምድራዊ ርቀት ጋር እኩል ነው። በአብዛኛው የታሪክ ዘመን ግን የፍልስጥኤም ስፋት ከምዕራብ ወደ ምሥራቅ 70 ኪሎ ሜትር ያህል ብቻ ነች፤ ይህም ከአዲስ አበባ እስከ ናዝሬት (አዳማ) ካለው ርቀት ትንሽ አነስ የሚል ነው።

ከሌሎች ታላላቅ የዓለም አገሮች ጋር ስትነጻጸር፥ የተስፋይቱ ምድር እጅግ በጣም ትንሽ አገር ነው። በእግዚአብሔር ዘላለማዊ ዕቅድ ውስጥ ግን ይህች አነስተኛ ምድር ልዩና የከበረ ስፍራ አላት። እግዚአብሔር አነስተኛ ቁጥር የነበራቸውን አይሁዳውያን በዚህች አነስተኛ አገር ውስጥ የእውነቱ ምስክሮቹ እንዲሆኑ መረጣቸው። እግዚአብሔር ራሱ በኢየሩሳሌም ቤተ መቅደስ ውስጥ በተለየ መለኮታዊ መንገድ አደረ። የእግዚአብሔር ዘላለማዊ ልጅ የሆነው መድኃኒታችን ክርስቶስ ለዓለም ኃጢአት ለመኖርና ለመሞት የመጣው ወደዚችው አነስተኛ አገር ነበር።

በጳለስቲና የነበሩ የተለያዩ የመሬት ገጽታዎች

ልክ እንደ አገራችን እንደ ኢትዮጵያ ሁሉ፥ በጳለስቲናም የተለያዩ የመሬት ገጽታዎችና የአየር ንብረቶች አሉ። በጥንቷ ጳለስቲና ከምዕራብ ወደ ምሥራቅ ብንጓዝ፥ መሬቱን በአራት ዋና ዋና ክፍሎች ከፍለን እንረዳዋለን፦

የባሕር ዳርቻ ሜዳ (The Coastal Plain)፦ በሜዲትራኒያን ባሕር አጠገብ ያለው ምድር እጅግ ለምለም ሜዳ ሲሆን፥ እንደ ስንዴና ገብስ የመሳሰሉ ዐበይት እህሎች በስፋት የሚበቅሉበት የጥንቱ የአገሪቱ ጎተራ ነበር።
የማዕከላዊው ተራራማ አገር (The Central Hill Country)፦ ወደ ምሥራቅ ወደ ኢየሩሳሌም ከተማ ስንጓዝ ደግሞ፥ እንደ ሰንሰለት የተያያዙ ተራሮችና ኮረብታዎችን እናገኛለን Walmart። ብዙዎቹ እነዚህ ተራሮች እምብዛም ዛፍ የሌለባቸውና ድንጋያማ ከሆነው ከሰሜን ኢትዮጵያ (ለምሳሌ እንደ ትግራይና ወሎ) ተራራማ ክፍሎች ጋር የሚመሳሰሉ ናቸው። ቅድስት ኢየሩሳሌም የተመሠረተችው ከጠላት ወታደራዊ ጥቃት ጽኑ ከለላ ታገኝ ዘንድ፥ በዚህ በተራራው ጫፍ ላይ ነበር። (በታሪካችንም የኢትዮጵያ ነገሥታት ለደኅንነታቸው ሲሉ በተራሮች ጫፍ ላይ ቤተ መንግሥቶቻቸውንና አምባዎቻቸውን ሠርተው ይቀመጡ ነበር)።
የዮርዳኖስ ስምጥ ሸለቆ (The Jordan Rift Valley)፦ ከኢየሩሳሌም በስተምሥራቅ ወደ ኢያሪኮ ከተማ ቁልቁል በምንወርድበት ጊዜ፥ መሬቱ እጅግ ድንጋያማ፥ በረሃና ረባዳ ሆኖ እናገኘዋለን። ከ 25 ኪሎ ሜትር አጭር ርቀት በኋላ መሬቱ በሙት ባሕር (Dead Sea) አካባቢ ከባሕር ጠለል በታች ወደ 400 ሜትር ያህል እጅግ ቁልቁል ዝቅ ይላል። ይህም ከዓለም እጅግ ዝቅተኛው፥ ጨዋማውና ሞቃታማው ስፍራ ነው። ይህ የምድር አቀማመጥ ከምሥራቅ ኢትዮጵያ የአፋር (የዳሎል/የደንከል) ስምጥ ሸለቆ ገጽታ ጋር ፍጹም ይመሳሰላል።
በምሥራቅ ያለው ኮረብታማ ምድር (The Transjordanian Plateau)፦ ከዮርዳኖስ ወንዝ ማዶ በስተምሥራቅ የሚገኘው ከፍተኛና ለምለም የከብት ማሰማሪያ ምድር ነው።

ከደቡብ ወደ ሰሜን በአገሪቱ ውስጥ በምንጓዝበት ጊዜም ምድሪቱ የተለያዩ ታሪካዊ አውራጃዎችና ገጽታዎች እንዳሏት እንረዳለን፦

በደቡብ (ይሁዳ)፦ ከኬብሮን ከተማ አጠገብ መሬቱ እጅግ ደረቅና አለታማ፥ ተራሮች የሚበዙበትና ለበጎችና ለፍየሎች መሰማርያ የሚውል ምድር ነበር።
በማዕከል (ሰማርያ)፦ ከኢየሩሳሌም ወደ ሰሜን ስንጓዝ ድንጋያማው ተራራ በለምለም ሰንሰለታማ ኮረብታዎች ይተካል። ይህም ከደቡብ ኢትዮጵያ አረንጓዴ ተራሮች ጋር የሚመሳሰል ነው። እነዚህ ተራሮች ለምለምና ማራኪ ናቸው። ከሰማርያ በስተሰሜን እጅግ ሰፊና ለምለም የሆነው የእርሻ መሬት (የኢይዝራኤል ሸለቆ) ይገኛል።
በሰሜን (ገሊላ)፦ በገሊላ አውራጃ ባሕር ዳርቻ ዓሣ በማጥመድና በግብርና በሚተዳደሩ ሕዝቦች የሚገኙባቸው ብዙ ከተሞች (እንደ ቅፍርናሆም፥ ቤተ ሳይዳ) ነበሩ። የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ታላቅ ምድራዊ አገልግሎት ያተኮረው በእነዚህ ዓሣ በማጥመድና በትሕትና በሚኖሩ ማኅበረሰቦች ላይ ነበር።
በሩቅ ሰሜን (ሊባኖስ/አርሞንኤም)፦ ከሰሜን ገሊላ በላይ ምድሪቱ የሊባኖስና የቅዱስ አርሞንኤም ተራራማ ገጽታ አላት። እነዚህ የጥንት ተራሮች በሚዛን ተፈሪና በደቡብ-ምዕራብ ኢትዮጵያ ከሚገኙት ጥቅጥቅ ያሉ የዛፍ ዱሮች ጋር የሚመሳሰሉ ነበሩ።

እግዚአብሔር ኋላቀር አገርን የመምረጡ ምስጢር

ሐዋርያው ጳውሎስ እግዚአብሔር ብዙ ጊዜ በዓለም ፊት ጠቢባንንና ታላላቆችን ሳይሆን፥ ድሆችንና ዓለም እንደ ሞኝነት የሚቆጥረውን ደካማ ነገር ለራሱ ክብር እንዳስነሳ በግልጽ ይናገራል (1ኛ ቆሮ. 1፡26-29)። እግዚአብሔር የጸጋ መንግሥቱን የሚመሠርተው ዓለም እንደ ምናምንቴ በሚቆጥረው ትሑት ነገር ላይ ነው። ይህ መለኮታዊ እውነት እግዚአብሔር አይሁዶችንና አገራቸውን ፍልስጥኤምን በታሪክ ከመረጠበት ሁኔታ ጋር ፍጹም እውነት ነው።

እኛ አይሁዶች በጥንቱ ዓለም እጅግ የሠለጠኑና በአካባቢያቸው ከሚገኙ አገሮች ሁሉ በምድራዊ ኃይል የበለጡ ናቸው ብለን እናስብ ይሆናል፤ እውነቱ ግን የዚህ ተቃራኒ ነው። በጥንቱ ዓለም የነበሩ ኃያላን አሕዛብ ጳለስቲናን እንደ ምናምንቴና ኋላቀር አገር አድርገው ዝቅ አድርገው ይመለከቷት ነበር፤ የፖለቲካ ሥጋት ስላልነበረባትም ያለምንም ፍርሃት አይሁዶች የውስጥ ሃይማኖታቸውን በነጻነት እንዲመሩ ይፈቅዱላቸው ነበር።

ጳለስቲናን ለአሕዛብ ነገሥታት እጅግ ጠቃሚ ያደረጋት ብቸኛው ነገር፦ ከተለያዩ ታላላቅ አገሮች ለሚመጡ ዓለም አቀፍ ነጋዴዎችና ለጦር ሠራዊት ዋነኛ መተላለፊያ ድልድይ መሆኗ ነበር። በግብፅና በሜሶጶጣሚያ (በባቢሎን/አሦር)፥ እንዲሁም በሳውዲ ዓረቢያና በሶርያ መካከል የሚደረገው ታላቅ የንግድ ልውውጥ ሁሉ የሚከናወነው በዚህችው በትናንሿ በጳለስቲና ምድር በኩል ነበር።

ይህች አነስተኛ የነበረች የምድር ክፍል፥ እግዚአብሔር ለመላው ዓለም ሕዝቦች ለወጠነው የዘላለም የማዳን ዕቅዱ ዋና ማዕከል ነበረች። እግዚአብሔር ያይ የነበረው የአገሪቱን ምድራዊ ሥልጣኔ ወይም ፖለቲካዊ ኃይል አልነበረም፤ እርሱ ከምንም በላይ ይፈልግ የነበረው፦ ከአሕዛብ ክፉ ባህል ተለይቶ በቅድስና እየኖረ፥ እርሱን ብቻ በቅንነት የሚያከብርና የሚታዘዝ ትሑት ሕዝብን ነበር።

እግዚአብሔር በዓለም ፊት ቁጥራቸው እጅግ አነስተኛ በሆነ ሕዝብ ምሳሌነት መላውን ዓለም የመለወጥ ሉዓላዊ ኃይል አለው። ለዚህ ነው የሰማይና የምድር ፈጣሪ የሆነው እግዚአብሔር ልጁን ኢየሱስ ክርስቶስን የላከው ወደዚችው ዝቅተኛና ኋላቀር ወደነበረችው አገር። አልፎ አልፎ ካልሆነ በቀር (እንደ ጢሮስና ሲዶና ድንበር) ኢየሱስ ከጳለስቲና ምድር ፈጽሞ አልወጣም ነበር (ማቴ. 15፡21)። ክርስቶስ በዓለም የፖለቲካ ሥልጣን ማዕከል በነበረችው በታላቋ ሮም ከተማ መወለድ ይችል ነበር፤ ወይም የጥበብና የሥልጣኔ ማዕከል በሆነችው በግሪክ አቴና ከተማ መወለድ ይችል ነበር። ነገር ግን ምድራዊ የፖለቲካ ሥልጣንና ዓለማዊ ሥልጣኔ ክርስቶስን ወደ ጳለስቲና ለላከው ለእግዚአብሔር አብ ፈጽሞ ዐቢይ ጉዳዮች አልነበሩም።

የውይይት ጥያቄ፦

ሀ) እግዚአብሔር ምድራዊ ሥልጣኔና ኃይል የሌላትን አነስተኛዋን ጳለስቲናን የዘላለም ዕቅዱ ማዕከል ካደረገበት ታሪካዊ ሁኔታ፥ ዛሬ እኛ ስለ እግዚአብሔር መለኮታዊ አሠራርና ስለ መንፈስ ቅዱስ ምርጫ ምን ታላቅ መንፈሳዊ ትምህርት እንማራለን?
ለ) እግዚአብሔር በዓለም ፊት ብልህና ኃያል የሆኑትን ሳይሆን፥ ደካማና ትሑት የሆኑትን መርጦ ለክብሩ የመጠቀም እውነት፥ በአንተ በግል ሕይወትህና በክርስቲያናዊ አገልግሎትህ ጉዞ ውስጥ እንዴት እንደተመለከትኸውና እንደቀመስኸው በቅንነት ግለጽ።

የሮም ግዛት መልክዐ-ምድራዊ አቀማመጥ

እግዚአብሔር በሉዓላዊ ዕቅዱ የሮም ግዛት በምዕራቡ ዓለም ታሪክ ውስጥ፥ ከሁሉም የበለጠ ጠንካራ፥ ሕጋዊና ለረዥም ጊዜ የቆየ መንግሥት እንዲሆን ታሪክን መርቷል። የሮም ግዛት ከፋርስ ድንበር ጀምሮ እስከ ታላቋ ብሪታኒያ፥ ከዚያም እስከ ሰሜን አፍሪካ ድረስ በሜዲትራኒያን ባሕር ዙሪያ ሰፊውን ዓለም ያካተተ የተንሰራፋ ግዛት ነበር። ለ 1600 ዓመታት ያህል የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን በከፍተኛ ሁኔታ ያደገችውና የተስፋፋችው በዚሁ የዓለም ክፍል ውስጥ ነበር።

በመጀመሪያዎቹ 15 የክርስትና ዓመታት ውስጥ የቅዱሳን ሐዋርያት አገልግሎት በዋናነት ያተኮረው በጳለስቲና አካባቢ ብቻ ነበር። በዚህ ጊዜ ደቀ-መዛሙርቱ ክርስቶስ ከመሰቀሉ በፊትና ከትንሣኤው በኋላ ወንጌልን መጀመሪያ ወደ ኢየሩሳሌም፥ ይሁዳና ሰማርያ እንዲወስዱ የሰጣቸውን ትእዛዝ በትጋት በመፈጸም ላይ ነበሩ (ሐዋ. 1፡8)። ነገር ግን እግዚአብሔር በራሱ ሉዓላዊ መንገድ በነሐሴ ወር ስደት ምክንያት ሥራውን በኃይል በመሥራቱ፥ ባልተጠበቀ ሁኔታ የድነት ወንጌል ወደ ታላቂቱ ወደ አንጾኪያ ከተማ ደረሰ (ሐዋ. 11፡19-20)።

አንጾኪያ በጥንቱ ዓለም የግሪክና የሮም ሥልጣኔ የነገሠባት የመካከለኛው ምሥራቅ ታላቅ መዲና ነበረች። እግዚአብሔር መላውን ዓለም በወንጌል ብርሃን ለመድረስ ያዘጋጀው ታላቅ የሚሲዮናዊነት ዕቅድ በይፋ የጀመረው፥ የክርስቶስ ወንጌል በአንጾኪያ ከተማ በአሕዛብ መካከል በኃይል ሥር ከሰደደ በኋላ ነበር። መንፈስ ቅዱስ እንደ ሐዋርያው ጳውሎስና በርናባስ ያሉትን ታላላቅ የወንጌል መልእክተኞች ለይቶ በመላክ፥ ወንጌል በሰፊው የሮም ግዛት ከተሞች ውስጥ በታላቅ ፍጥነት መስፋፋት ጀመረ (ሐዋ. 13፡1-3)።

የጥንቱ የሮም ሥልጣኔና የንግድ ማዕከላት በሙሉ ተለይተው ተስፋፍተው ይገኙ የነበሩት፥ በሜዲትራኒያን ባሕር ዳርቻ 100 ኪሎ ሜትር አካባቢ በነበሩት አውራጃዎች ውስጥ ነበር። ሐዋርያው ጳውሎስና አብረውት የነበሩት ቅዱሳን አገልጋዮችም የድነት ወንጌልን በስልት ያረሱት ወደ እነዚህ ታላላቅ የባሕር ዳርቻ የንግድ ማዕከላት ከተሞች ነበር። በመጀመሪያው ምዕተ ዓመት ወንጌል በኃይል ሥር የሰደደባቸው ታዋቂ ከተሞች ሁሉ፦

አንጾኪያ (በሶርያ)
ቆላስይስና ኤፌሶን (በትንሹ እስያ / በቱርክ)
ፊልጵስዩስ፥ ተሰሎንቄና ቆሮንቶስ (በግሪክ)
ሮም (በጣሊያን) እና እስክንድርያ (በግብፅ)

ናቸው፤ እነዚህ ሁሉ ከተሞች ለሜዲትራኒያን ባሕር ዳርቻና ለሮም ዋና የንግድ መንገዶች እጅግ ቅርብ የነበሩ ታላላቅ የሕዝብ ማዕከላት ነበሩ። በመጀመሪያው ምዕተ ዓመት ማክተሚያ ላይ፥ ቁጥራቸው እጅግ የበዛ ቅዱሳን ክርስቲያኖች በዛሬዎቹ በግብፅ፥ በእስራኤል፥ በሶርያ፥ በቱርክ፥ በግሪክና በጣሊያን አገሮች ውስጥ በቅድስና ይኖሩ ነበር።

የጥንቱ የሮም ሥልጣኔ መሠረት የተጣለው በሜዲትራኒያን ባሕር ዙሪያ በመሆኑ፥ ቅዱሳን ሐዋርያት በየከተማው ለመጓዝ ሁለት ታላላቅ የጉዞ አማራጮች ነበሯቸው፦

የየብስ ጉዞ፦ ሮማውያን ከተሞችን ለማገናኘት በጥንቃቄ በሰሩአቸው በድንጋይ በተቀረጹት ጽኑና አስተማማኝ መንገዶች (Roman Roads) በእግራቸው በረዥም ርቀት ይጓዙ ነበር።
የባሕር ጉዞ፦ ከአንድ አህጉር ወይም አውራጃ ርቆ በፍጥነት ለመሄድ በሜዲትራኒያን ባሕር ላይ በሚንቀሳቀሱ ታላላቅ የንግድ መርከቦች ይሳፈሩ ነበርeration።

ሐዋርያው ጳውሎስ በታላቅ የወንጌል አገልግሎት የሚሲዮናዊነት ጉዞው ወቅት (በሦስቱም ታላላቅ ጉዞዎቹና ወደ ሮም በታሰረበት ወቅት) በእነዚህ በሁለቱም የጉዞ አማራጮች በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተጠቅሟል፤ ብዙውን ጊዜ በሮም ዋና ዋና መንገዶች በእግሩ የሚጓዘው ከአንድ ከተማ ወደ ቀጣዩ ከተማ በሚሄድበት ጊዜ ሲሆን፥ ከአንድ ታላቅ አውራጃ ወደ ሌላው ባህር ተሻግሮ ርቆ በሚሄድበት ጊዜ ግን በመርከቦች ይጓዝ ነበር (ሐዋ. 27)።

🗺️ ከተማሪዎች የቤት ሥራ የውይይት ጥያቄዎች የተወሰዱ ምላሾች

የቀረቡትን የተማሪዎች የጥናትና የካርታ መመርመሪያ ጥያቄዎች መጽሐፍ ቅዱሳዊ በሆነ አቀራረብ እንደሚከተለው በዝርዝር አደራጅቼዋለሁ፦

ሀ. ጥንታዊው የኢትዮጵያ አኗኗርና የጳለስቲና ትስስር

ባለፉት 50 እና 60 ዓመታት የነበሩ በዕድሜ የገፉ አባቶችን በጠየቅንበት ወቅት፥ በጥንቷ ኢትዮጵያ መኪና፥ መብራትና ዘመናዊ መንገዶች ባልነበሩበት ዘመን የነበረው ሕይወት እጅግ አድካሚና ረጅም ትዕግሥት የሚጠይቅ እንደነበረ ይናገራሉ። ሰዎች ከአንድ አውራጃ ወደ ሌላው (ለምሳሌ ከገጠር ወደ አዲስ አበባ) ለብዙ ቀናትና ሳምንታት በእግራቸው ወይም በበቅሎና በአህያ በመታገዝ በጫካና በተራራ ውስጥ ይጓዙ ነበር። አለባበሳቸውም አገር በቀል ከሆነው ከጥጥ የተሠራ ነጭ ጋቢና ኩታ ነበረ።

ይህ ታሪካዊ ሐቅ ጌታ ኢየሱስና ቅዱሳን ሐዋርያት በፍልስጥኤም ምድር ከተማ ለከተማ በእግራቸው ይጓዙ በነበረበት ወቅት (ማቴ. 9፡35) የነበረውን እውነተኛ ሕይወት በጥልቀት እንድንረዳ ያግዘናል፤ እነርሱም ወንጌልን ለማድረስ በየቀኑ በብዙ ኪሎ ሜትሮች የሚቆጠር ርቀት በእግራቸው በትሕትና ይጓዙ ነበር።

ለ. የጥንቷ ጳለስቲና (የፍልስጥኤም) ዐበይት ክፍሎች

በኢየሱስ ዘመን የነበረውን ጥንታዊውን የጳለስቲናን ካርታ በምናጠናበት ጊዜ ምድሪቱ በ 4 ዋና ዋና ታሪካዊ አውራጃዎች ተከፍላ እናገኛታለን፦

ይሁዳ (Judea)፦ በደቡብ የሚገኘውና ዋና ከተማዋ ኢየሩሳሌም፥ ቤተ መቅደሱ እንዲሁም የቤተልሔም ከተማ የሚገኙበት የአይሁድ እምነት ማዕከል አውራጃ ነው።
ሰማርያ (Samaria)፦ በይሁዳና በገሊላ መካከል የሚገኘውና ሳምራውያን የሚኖሩበት፥ የገሪዛም ተራራና የያዕቆብ የውኃ ጉድጓድ የሚገኝበት ማዕከላዊ አውራጃ ነው።
ገሊላ (Galilee)፦ በሰሜን የሚገኘውና የገሊላ ባሕር፥ ናዝሬት፥ ቅፍርናሆም፥ ቃና ዘገሊላ የሚገኙበትና ጌታችን አብዛኛውን አገልግሎቱን ያደረገበት ለምለም አውራጃ ነው።
ፔሪያ (Perea)፦ ከዮርዳኖስ ወንዝ ማዶ በስተምሥራቅ የሚገኘውና መጥምቁ ዮሐንስ ያጠምቅበት የነበረው ኮረብታማ አውራጃ ነው።

ሐ. የመካከለኛው ምሥራቅ ዘመናዊ አስተዳደር ሁኔታ

ዛሬ በጥንታዊው መጽሐፍ ቅዱሳዊ የፍልስጥኤም ግዛት ምድር ላይ የሚገኙትን ከተሞችና አውራጃዎች በፖለቲካ የሚያስተዳድሩት አካላት የሚከተሉት ናቸው፦

እስራኤል (Israel)፦ ጠቅላላውን ጥንታዊውን የገሊላን አውራጃ፥ የባሕር ዳርቻውን ሜዳ፥ የምዕራብ ኢየሩሳሌምን ከተማና የኔጌቭ (የደቡብ) በረሃን በሉዓላዊነት ታስተዳድራለች።
የፍልስጤም አስተዳደር (Palestinian Authority)፦ በጥንቱ ታሪክ ሰማርያ እና ይሁዳ ተብለው የሚጠሩትንና ዛሬ በዓለም ፖለቲካ «የምዕራባዊው ባንክ» (West Bank) በመባል የሚታወቁትን ታሪካዊ ከተሞች (እንደ ኬብሮን፥ ናብሉስ/ሴኬም፥ ኢያሪኮ፥ ቤተልሔም) እና የጋዛን ሰቅል (Gaza Strip) በከፊል የውስጥ በራስ የመመራት ሥልጣን ታስተዳድራለች።
ዮርዳኖስ (Jordan)፦ ከዮርዳኖስ ወንዝ በስተምሥራቅ ያለውን ጥንታዊውን የፔሪያንና የገለዓድን ምድር ታስተዳድራለች።
የኢየሩሳሌም ከተማ ሁኔታ፦ የምሥራቅ ኢየሩሳሌም ከተማና የቤተ መቅደሱ ስፍራ ዛሬ በእስራኤል ቀጥተኛ ቁጥጥር ሥር ቢሆንም፥ የቅዱሱ ስፍራ የውስጥ አስተዳደራዊ እንክብካቤ ግን በታሪካዊ ስምምነት መሠረት በዮርዳኖስ ሃይማኖታዊ የእንክብካቤ ቦርድ (Waqf) ሥር ነው የሚመራው።

መ. ሐዋርያው ጳውሎስ የሄደባቸው የሮም ግዛት ዐበይት ክፍሎች

በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ መሠረት ሐዋርያው ጳውሎስ በሚሲዮናዊነት ጉዞው በሰፊው የሮም ግዛት ውስጥ የረገጣቸውና ወንጌልን የሰበከባቸው ዐበይት አውራጃዎችና ክፍሎች የሚከተሉት ናቸው፦

ሶርያ (Syria)፦ የወንጌል ጉዞው መነሻ የሆነችው የአንጾኪያ ከተማ የሚገኝባት ክፍል (ሐዋ. 11:26)።
ቆጵሮስ (Cyprus)፦ በመጀመሪያው ጉዞው ከበርናባስ ጋር የሄደባት ታላቅ ደሴት (ሐዋ. 13:4)።
ገላትያ፥ ፍርግያ፥ ጵስድያ፥ ሊካኦንያ (Galatia)፦ በቱርክ መካከለኛ ክፍል ያሉና አንጾኪያ ዘጵስድያ፥ ኢቆንዮን፥ ልስጥራንና ደርቤን ያካተቱ አውራጃዎች (ሐዋ. 13-14)።
እስያ (Asia)፦ የኤፌሶንና የጢሮአዳ ታላላቅ ከተሞች የሚገኙበት የቱርክ ምዕራባዊ የባሕር ዳርቻ አውራጃ (ሐዋ. 19)።
መቄዶንያ (Macedonia)፦ በራእይ ጥሪ ተሻግሮ የሄደባቸው የፊልጵስዩስና የተሰሎንቄ ከተሞች የሚገኙበት የሰሜን ግሪክ አውራጃ (ሐዋ. 16-17)።
አካይያ (Achaia)፦ የታወቁት የአቴና እና የቆሮንቶስ ከተሞች የሚገኙበት የደቡብ ግሪክ አውራጃ (ሐዋ. 17-18)።
ጣሊያን (Italy)፦ በሰንሰለት ታስሮ በምርኮኛነት የሄደባትና ታላቋ የሮም ከተማ የሚገኝባት የኢምፓየሩ ማዕከል (ሐዋ. 28)።

ሠ. በጥንቱ የሮም ግዛት ውስጥ የነበሩት የዛሬዎቹ ዘመናዊ አገሮች

በጥንቱ የሮም ብረት መንግሥት ሰፊ ክልል ውስጥ የነበሩና ዛሬ በ 2026 ዓ.ም. በዓለም ካርታ ላይ የሚገኙት ዋና ዋና ዘመናዊ አገሮች የሚከተሉት ናቸው፦ ጣሊያን፥ ግሪክ፥ ቱርክ፥ ሶርያ፥ ሊባኖስ፥ እስራኤል/ፍልስጤም፥ ዮርዳኖስ፥ ግብፅ፥ ሊቢያ፥ ቱኒዚያ፥ አልጄሪያ፥ ሞሮኮ፥ ስፔን፥ ፈረንሳይ፥ ታላቋ ብሪታኒያ፥ ቤልጂየም፥ ስዊዘርላንድ፥ ኦስትሪያ፥ ክሮኤሺያ፥ ቡልጋሪያ እና ሮማኒያ።

ሐዋርያው ጳውሎስ ወንጌልን ይዞ በተግባር የረገጣቸውና ያስተማረባቸው የዛሬዎቹ ዘመናዊ አገሮች ደግሞ የሚከተሉት ናቸው፦

እስራኤል / ፍልስጤም፦ ያደገበትና መጀመሪያ ወንጌልን የሰበከበት ምድር።
ሶርያ፦ ወደ ደማስቆ መንገድ የተለወጠበትና በአንጾኪያ ያገለገለበት አገር።
ሊባኖስ፦ በባሕር ጉዞው ወቅት የወደብ ከተማዋን የጢሮስን አማኞች የጎበኘበት ምድር (ሐዋ. 21:3)።
ቆጵሮስ፦ የመጀመሪያው የሚሲዮናዊነት ጉዞ የጀመረባት ደሴት አገር።
ቱርክ፦ (ጥንታዊቷ ትንሹ እስያ/ገላትያ/ኤፌሶን) ጳውሎስ ተወልዶ ያደገባት (ጠቅላላ የጠቅላላው ሚሲዮናዊ ምስክርነት መነሻ ጠርሴስ ከተማ) እና እጅግ ብዙ አብያተ ክርስቲያናትን የመሠረተባት ዋና አገር።
ግሪክ፦ (መቄዶንያ እና አካይያ) በፊልጵስዩስ፥ በተሰሎንቄ፥ በኮከብ አቴና እና በቆሮንቶስ ታላቅ ተሐድሶ ያደረገበት አገር።
ማልታ፦ መርከባቸው ተሰባብራ በደሴቱ ላይ የወደቁበትና በሽተኞችን የፈወሰበት ደሴት አገር (ሐዋ. 28:1)።
ጣሊያን፦ በሮም ከተማ በራሱ በተከራየው ቤት ለሁለት ዓመታት በነጻነት ወንጌልን ያስተማረበትና በመጨረሻም ሰማዕት የሆነበት አገር (ሐዋ. 28:30)። (ማሳሰቢያ፦ ጳውሎስ በሮሜ 15፡24 ላይ ወደ ስፔን የመሄድ ታላቅ መንፈሳዊ ምኞት እንደነበረው ቢገልጽም፥ በሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ውስጥ ግን ወደዚያ ስለመሄዱ ምንም ዓይነት ታሪካዊ ዘገባ አልተመዘገበም)።

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

የመካከለኛው ምሥራቅና የሮም ግዛት መልክዐ ምድራዊ አቀማመጥ