የዘመኑ ፍጻሜ እና የ 400 ዓመታት የዝምታ ዘመን ዝግጅት

«ነገር ግን የዘመኑ ፍጻሜ በደረሰ ጊዜ እግዚአብሔር ከሴት የተወለደውን ከሕግም በታች የተወለደውን ልጁን ላከ፤ እንደ ልጆች እንሆን ዘንድ፥ ከሕግ በታች ያሉትን ይዋጅ ዘንድ።» (ገላ. 4፡4-5)

ከብሉይ ኪዳን መጨረሻ (ከነቢዩ ሚልክያስ) አንሥቶ እስከ መጥምቁ ዮሐንስ መምጣት ድረስ በነበረው የ 400 ዓመታት የዝምታ ዘመን ውስጥ፥ በመንፈስ ቅዱስ ተመርቶ የእግዚአብሔርን ቃል በትንቢት በቀጥታ የሚናገር አዲስ ነቢይ በእስራኤል ምድር አልተነሣም ነበር። በዚህ ረጅም ወቅት በባቢሎናውያን፥ በፋርሳውያን፥ በግሪካውያንና በአይሁዳውያን መሪዎች አማካይነት የዓለም ሕዝብ ፖለቲካና ባህል በእጅጉ መለወጥ ችሏል። በዚህም ሁሉ እግዚአብሔር ዓለምን ለልጁ ለኢየሱስ ክርስቶስ የመጀመሪያ ምጽአት በታሪክ ውስጥ እያዘጋጀ ነበር።

ፖለቲካ፣ ሃይማኖት እና የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ድርሻ

በምድር ታሪክ ፖለቲካና እውነተኛ ሃይማኖት ብዙም አይጣጣሙም። የቤተ ክርስቲያን መሪዎች በፖለቲካ ሥልጣን ውስጥ እጃቸውን በግልጽ በሚያስገቡበት ጊዜ፥ ለእግዚአብሔር መንግሥትና ለዚህ ዓለም መንግሥት በሚጠቅሙ ነገሮች መካከል ታላቅ ግጭት መከሰቱ የማይቀየር ሐቅ ነው።

እኛ አማኞች መገዛት ያለብን ለየትኛው መንግሥት ነው? ለምድራዊው መንግሥት ወይስ ለሰማያዊው መንግሥት? እርግጥ ነው፥ ለክርስቲያኖች በግል ዜግነታቸው በአገራቸው ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ጉዳዮች ላይ በበጎ ተጽዕኖ መሳተፋቸው መልካም ቢሆንም፥ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ግን መለኮታዊውን ሃይማኖትና ምድራዊውን ፖለቲካ ከመቀላቀል እጅግ ሊጠነቀቁ ይገባል። የቤተ ክርስቲያን መሪዎች የአንድን የተወሰነ ምድራዊ ፖለቲካ አጀንዳ ወይም የፖለቲካ ፓርቲ ደግፈው በሥጋዊ መድረክ መታገል ፈጽሞ የለባቸውም።

የመጋቢዎችና የነገረ-መለኮት መሪዎች ዋና ተግባር፦ ሰዎች በእግዚአብሔር ቃል ላይ ብቻ ተመሠረተው መንፈሳዊና ጻድቅ ውሳኔዎችን በሕይወታቸው እንዲያስተላልፉ መርዳት ነው። ልክ እንደ ብሉይ ኪዳን ነቢያት ሁሉ፥ የእግዚአብሔርን ቃል መርሆዎች አለመከተል በሕዝብና በአገር ላይ የሚያመጣውን መንፈሳዊ ጥፋትና መለኮታዊ ፍርድ በግልጽ ማስጠንቀቅ አለባቸው። በፖለቲካ ተግባሮች ላይ በዜግነት የሚሳተፉ ክርስቲያኖችም ቢሆኑ፥ ከሁሉ በፊት ለእግዚአብሔር ፍጹም ታማኝ በመሆን በመጽሐፍ ቅዱስ መርሆዎች መሠረት ብቻ መኖርና መተዳደር ይኖርባቸዋል።

የውይይት ጥያቄ፦

ክርስቲያኖች በአገራቸው ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ጉዳዮች ላይ በበጎ የቃል ምስክርነት በንቃት መሳተፍ የሚያስፈልጋቸው ለምንድን ነው?
የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ከእውነተኛው ሰማያዊ ጥሪያቸው ወጥተው ፖለቲከኞች በመሆናቸው ምክንያት በአጥቢያ ቤተ ክርስቲያንና በምእመናን ላይ ከባድ ችግሮች ሲከሰቱ የተመለከትከው እንዴት ነው?
የቤተ ክርስቲያን መሪዎች በፖለቲካ ፓርቲዎች ውስጥ ሳይገቡ፥ በአገራችን ሰላምና የሥነ-ምግባር ጉዳዮች ላይ ምን ዓይነት መጽሐፍ ቅዱሳዊ አስተዋጽኦዎችን ሊያበረክቱ ይችላሉ?

በኢየሩሳሌም የነበረው የሥልጣን ውጊያ (ኦኒያዶች እና ጦቢያዶች)

ዘመኑ እየገፋ ሲሄድ፥ በኢየሩሳሌም ከተማ በተለያዩ የአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች መካከል ታላቅ የሥልጣን ትግል ይካሄድ ጀመር። ካህናቱ የሃይማኖት ብቻ ሳይሆኑ የፖለቲካ መሪዎችም በግሪኮች ፊት መሆን በጀመሩበት ወቅት፥ ምድራዊው የፖለቲካ ሥልጣንና ሀብት ከእግዚአብሔር የተቀደሰ አኗኗር በላይ ለእነርሱ እጅግ አስፈላጊ እየሆነ መጣ። ብዙም ሳይቆይ የሃይማኖት መሪዎቹ ልክ እንደ ዓለማውያን ፖለቲከኞች አደገኛ የሴራ አቅጣጫ በመያዝ፥ እግዚአብሔር ፈጽሞ በማይፈልገው የርኩሰት መንገድ ይጓዙ ጀመር።

አይሁዶችን በመንፈሳዊ አምልኮና በቅድስና የመምራት መለኮታዊ ኃላፊነት ከተሰጣቸው የሌዊና የአሮን ካህናት መካከል ሁለት ታላላቅ ተቀናቃኝ የፖለቲካ ቡድኖች ብቅ አሉ፤ እነዚህም ኦኒያዶች እና ጦቢያዶች ይባላሉ።

ኦኒያዶች (Oniads)፦ እነዚህ በአይሁድ እምነት ዘንድ አክራሪና ወግ አጥባቂ ነበሩ። ኦኒያዶች የአይሁድን ጥንታዊ ባህልና የሙሴን ሕግ ጠብቆ ለማቆየት ባላቸው ጽኑ ፍላጎት መሠረት፥ ከአረማዊው የግሪክ ባህል (ሄለናዊነት) ጋር የሚደረገውን ውህደት ፈጽሞ በመቃወም በመጠኑ ብቻ ለማስተናገድ ፈለጉ።
ጦቢያዶች (Tobiads)፦ እነዚህ ምድራዊ ጥቅምን ለማግኘት ሲሉ የአሕዛብን ባህል ሙሉ በሙሉ ለመከተል የተዘጋጁ ስግብግቦች ነበሩ። አይሁዶች አንዳንድ ጥብቅ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ባህላዊ ልማዶቻቸውን (እንደ ሰንበትና መግረዝ) ትተው፥ የግሪኮችን ዓለማዊ የአኗኗር ስልት እንዲከተሉ በግልጽ ያበረታቱ ነበር። ጦቢያዶች መጀመሪያ ከግብፅ ፕቶሎሚዎች፥ በኋላም ከሶርያ ሴሉሲዶች ግብር የመሰብሰብ ሉዓላዊ ውክልና በጉቦ በማግኘታቸው፥ በይሁዳ ሕዝብ ላይ ከፍተኛ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ሥልጣንን ጨበጡ። ሕዝቡን እያስገደዱ ለራሳቸውም ጭምር ከልክ ያለፈ ግብር ይሰበስቡ ስለነበር፥ በተራው ሕዝብ ዘንድ እጅግ የተጠሉ ሆኑ።

ጦቢያዶችን የሚከተሉ ሀብታም የአይሁድ ነጋዴ ቤተሰቦች የራሳቸውን ጥቅም ለማሳደግ ሲሉ፥ የአይሁድን እምነትና ባህል ሙሉ በሙሉ ለውጠው ለአሕዛብ ነገሥታት ተስማሚ ለማድረግ ፈለጉ። አምልኳቸውን ሳይቀር ከዓለማዊነቱ ጋር እንዲያስማሙ ወጣቶቹን አበረታቷቸው።

ታሪካዊ ተጽዕኖ፦ በአዲስ ኪዳን ዘመን የዚህ የጦቢያድ የፖለቲካ ቡድን ቀጥተኛ መንፈሳዊ ትውልዶች ሰዱቃውያን (Sadducees) ተብለው የተጠሩት ናቸው። እነዚህ ገዥዎቻቸው ከነበሩት አሕዛብ (ማለትም መጀመሪያ ከግሪካውያን በኋላም ከሮማውያን) ጋር ለመስማማትና ምድራዊ ጥቅማቸውን ለማስጠበቅ ሲሉ፥ የእግዚአብሔርን ቃል እውነት (ትንሣኤ ሙታንንና መላእክትን) ከመካድ የማይመለሱ የቤተ መቅደሱ የፖለቲካ ሥልጣን የነበራቸው ቡድኖች ነበሩ።

የውይይት ጥያቄ፦ የዚህ ዓለም ዓለማዊ ባህልና ፋሽን ዛሬ በወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ ባሉ አማኞች በተለይም በወጣቶች ላይ ተጽዕኖ በማድረስ፥ እንዴት ከንጹሕ የቅድስና አኗኗርና ከእግዚአብሔር ቃል እውነት እንደሚመልሳቸው ዛሬ የምታያቸውን አንዳንድ ግልጽ ምሳሌዎችን ስጥ።

የሃሲዲያን መነሳትና የአንቲዮከስ ኤጲፋነስ የጥፋት ርኩሰት

ለሙሴ ሕግና ለብሉይ ኪዳን እውነት ታማኝ ሆነው፥ ልዩ መለኮታዊ ባህላቸውንና እምነታቸውን ጠብቀው ለመኖር የፈለጉ ብዙ እግዚአብሔርን የሚፈሩ አይሁዶች ነበሩ። እነዚህ ቅዱሳን አይሁዶች የጦቢያዶችን ዓለማዊነትና ክህደት በጽኑ በመቃወም «ሃሲዲያን» (Hasidim – ትርጉሙ ቅዱሳን/ታማኞች ማለት ነው) የተባለ ታላቅ መንፈሳዊ ቡድን መሠረቱ። ይህ ቡድን በኋላ ላይ የአሕዛብን ባህል በተከተሉት ሀብታም የአይሁድ መሪዎች ላይ ሕዝባዊ ተቃውሞ እንዲቀሰቀስ ትልቅ መሠረት ጥሏል።

የውይይት ጥያቄ፦ የትንቢተ ዳንኤል ምዕራፍ 11፡36-45 በጥንቃቄ አንብብ።

በዚህ ትንቢታዊ ክፍል የታየው ታላቅ የሃይማኖትና የባህል ውጊያ ምንድን ነው?
ከሰሜን ንጉሥ ትውልዶች መካከል የሚነሳው ያ ጨካኝ መሪ በቅድስቲቱ ከተማ በኢየሩሳሌም ላይ ምን አስከፊ የርኩሰት ተግባር ያደርጋል?
ነቢዩ ዳንኤል ይህ አሰቃቂ ዘመን ለአይሁድ ሕዝብ ምን ዓይነት የመከራ ዘመን እንደሚሆን በትንቢቱ ገለጸ?

በ 198 ዓ.ዓ. የሶርያ ሴሉሲዶች የግብፅን ፕቶሎሚዎችን አሸንፈው ፍልስጥኤምን ሙሉ በሙሉ ተቆጣጠሩ። ከጥቂት ዓመታት በኋላ በ 175 ዓ.ዓ. አንቲዮከስ አራተኛ የተባለ ጨካኝ ንጉሥ የሶርያን ዙፋን ያዘ፤ እርሱም ራሱን «አንቲዮከስ ኤጲፋነስ» (Antiochus Epiphanes – ትርጉሙ የእግዚአብሔር መገለጥ/ክብር ማለት ነው) እያለ ይጠራ ነበር። ይህ ንጉሥ በአይሁድ ታሪክ ውስጥ እጅግ አስከፊና ብርቱ የእግዚአብሔር ጠላት ሆነ። እርሱ ሰዎችን ሁሉ የግሪክን ጣዖት አምልኮ እንዲከተሉ ለማስገደድ በቁጣ ተነሳ።

ይህ መሪ ሥልጣን በያዘ ጊዜ፥ ጄሰን የተባለ ምድራዊ ጥቅምን የፈለገ ስግብግብ አይሁዳዊ ለንጉሡ እጅግ ብዙ ጉቦ በመስጠት፥ የገዛ ወንድሙን ዮንያስን አስወግዶ የሊቀ-ካህንነቱን የክብር መንበር በዓመፃ ያዘ። ጄሰን ይህን ሥልጣን ካገኘ የግሪክን ዓለማዊ ባህል በእስራኤል ውስጥ በኃይል እንደሚያስፋፋ ለንጉሡ ቃል ገባ። ጄሰን ወደ ኢየሩሳሌም እንደተመለሰ የአይሁድ ወጣቶች የእግዚአብሔርን ቃል ትተው የግሪኮችን ዓለማዊ ስፖርትና አምልኮ የሚለማመዱበትን ጂምናዚየም በቅዱሱ ተራራ አጠገብ ገነባ፤ አይሁዳውያንም የእግዚአብሔር ኪዳን ምልክት የሆነውን ወንድ ልጆችን የመግረዝ ሥርዓታቸውን እንዲያቆሙ በክህደት አዘዘ።

የሊቀ-ካህንነቱን መንበር በጉቦ ለመጨበጥ የሚደረገው የክህደት ፖለቲካ በዚህ አላቆመም። ቆይቶ ደግሞ መነላውስ የተባለ ሌላ የአይሁድ መቅደስ ወታደር ለንጉሥ አንቲዮከስ ይበልጥ ከፍተኛ ጉቦ በመስጠት ጄሰንን አሳዶ ሥልጣኑን ያዘ። ይህ ሰው በሕጉ መሠረት ከአሮን የትውልድ ሐረግ ወገን ስላልነበረ ሊቀ-ካህን ለመሆን ፈጽሞ መብት አልነበረውም፤ ሆኖም መነላውስ ሥልጣኑን ከመንጠቁ በላይ ትክክለኛውን ሊቀ-ካህን ዮንያስን በግፍ ማስገደሉ የአይሁድን ሕዝብ ለታላቅ ቁጣ አነሳሳ።

የጥፋት ርኩሰት መፈጸም እና የመቅደሱ መርከስ

በ 168 ዓ.ዓ. ንጉሥ አንቲዮከስ በግብፅ ላይ ባደረገው የጦርነት ዘመን በሮማውያን ጄኔራሎች ከፍተኛ ውርደት ደርሶበት ሲመለስ፥ በኢየሩሳሌም በእርሱ ላይ ዓመፅ እንደተነሳ ሰማ። ንጉሡም በከፍተኛ ቁጣ ሠራዊቱን ወደ ኢየሩሳሌም በመስደድ ከ 40,000 በላይ የሆኑ ሰላማዊ አይሁዳውያንን በአንድ ቀን በግፍ አስጨፈጨፈ፤ ብዙዎችንም በባርነት ሸጣቸው። ከሃዲው መነላውስም በወታደራዊ ኃይል ተመልሶ በሥልጣኑ ላይ ተቀመጠ።

ንጉሥ አንቲዮከስ ኤጲፋነስ የአይሁድን እምነት ሙሉ በሙሉ ካላጠፋ በስተቀር ሕዝቡን በፖለቲካ ሊገዛቸው እንደማይችል በመገንዘቡ፥ የይሁዲነትን እምነት ሕጋዊነት ሙሉ በሙሉ የሚያግድ አዋጅ አወጣ፦

ለ 300 ዓመታት ያህል ያለማቋረጥ በኢየሩሳሌም ቤተ መቅደስ ይቀርቡ የነበሩት ዕለታዊ የመሥዋዕት ሥርዓቶች በሙሉ በኃይል እንዲቀሩ አዘዘ።
የሙሴ ሕግ መጻሕፍትና ብሉይ ኪዳን የተገኘበት ስፍራ ሁሉ እንዲቃጠልና እንዲወገድ አዘዘ።
ሰዎች የሰንበትን ቅዱስ አምልኮ እንዳያደርጉና ወንድ ልጆቻቸውን እንዳይገርዙ፥ ይህን አዋጅ የጣሱ እናቶችና ሕፃናትም በስቅላት እንዲገደሉ አደረገ።

የጥፋት ርኩሰት (Abomination of Desolation)፦ ንጉሡ በታሪክ እጅግ አሰቃቂ የሆነውን በደል በ 167 ዓ.ዓ. ፈጸመ። በይሖዋ ቅዱስ መሠዊያ ላይ ሌላ የአረማውያን መሠዊያ በመገንባት፥ «ዜውስ» (Zeus) ለተባለው ለግሪክ ጣዖት አሳማን በመሠዋት ደሙን በቅድስተ-ቅዱሳኑ ውስጥ ረጨው። ይህ ክፉ ድርጊት ነቢዩ ዳንኤል አስቀድሞ በትንቢቱ የተናገረውን «የጥፋት ርኩሰት» በጥንታዊ ታሪክ ውስጥ በከፊል የፈጸመው ታላቅ ክስተት ነበር (ዳን. 9፡27፤ 11፡31)። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ወደፊት በታሪክ ፍጻሜ ላይ የዚህን አምሳያ የሆነ ሌላ የመጨረሻ የጥፋት ርኩሰት በክፉው መሪ (በፀረ-ክርስቶስ) አማካይነት እንደሚቆም በትንቢቱ ጠቅሶታል (ማቴ. 24፡15)።

የመቃብያን ዓመፅ እና የይሁዳ መቃቢ ድል (የሃስሞኒያን ዘመን)

በይሁዳ ምድር በምትገኝ «ሞዲን» በምትባል አነስተኛ ከተማ እግዚአብሔርን የሚፈራ ማታቲያ የተባለ አረጋዊ ካህን ነበረ። ከአንቲዮከስ የተላከው አረማዊ መኮንን ወደ ከተማዪቱ መጥቶ ካህኑ ማታቲያ ለሕዝቡ ምሳሌ በመሆን መጀመሪያ ለግሪኩ ጣዖት ለዜውስ መሥዋዕት እንዲያቀርብ በኃይል ጠየቀው። ማታቲያ ግን ይህንን መለኮታዊ ክህደት ፍጹም አልቀበልም በማለት በታላቅ ቅንዓት እምቢ አለ።

አንድ ፈሪ አይሁዳዊ ለጣዖቱ ሊሰዋ ወደ መሠዊያው ሲቀርብ፥ ካህኑ ማታቲያ የጽድቅ ቁጣ ተሰምቶት ያንን ከሃዲ አይሁዳዊና የተላከውን የንጉሡን መኮንን በዚያው በመሠዊያው ላይ ገደላቸው፤ የጣዖቱንም መሠዊያ አፈረሰው። ማታቲያም ድምፁን ከፍ አድርጎ፦ «የእግዚአብሔር ሕግ ቅንዓት ያለው፥ ከቃል ኪዳኑም ጋር ለመቆም የሚፈልግ ሁሉ ይከተለኝ!» በማለት ጮኸ። እርሱና አምስት ልጆቹ እንዲሁም እግዚአብሔርን የሚፈሩት የሃሲዲያን ወገኖች ሁሉ ንብረታቸውን ትተው ወደ ምድረ-በዳና ወደ ተራሮች ሸሹ። ይህም በአይሁድ ታሪክ «የመቃብያን ዘመን» (Maccabean Revolt) የሚባለውን ታላቅ የሃይማኖት ነፃነት ውጊያ አበሰረ።

አረጋዊው ማታቲያ ከመሞቱ በፊት አማፅያኑን እንዲመራ አምስተኛ ልጁን ይሁዳ መቃቢን (Maccabeus – ትርጉሙ መዶሻ ማለት ነው) መረጠ። ይሁዳ መቃቢ እጅግ አስደናቂ የሆነ የጦር ስልት መሪ በመሆኑ፥ በቁጥር እጅግ አናሳ ከነበረው ሠራዊቱ ጋር በመሆን ታላላቆቹን የሶርያ ሴሉሲድ ሠራዊት በተደጋጋሚ ድል አደረጋቸው። በመጨረሻም በ 164 ዓ.ዓ. ይሁዳ መቃቢና ሠራዊቱ የኢየሩሳሌምን ከተማ ሙሉ በሙሉ ተቆጣጠሩ።

ወዲያውም የረከሰውን የቤተ መቅደስ ቅጥር አጽድቀው፥ የዜውስን ጣዖት መሠዊያ ሰባብረው በማስወገድ፥ በሙሴ ሕግ እንደተደነገገው የእግዚአብሔርን ንጹሕ አምልኮና ዕለታዊ መሥዋዕት በታላቅ ደስታ እንደገና ጀመሩ።

የሃኑካ በዓል (Hanukkah)፦ አይሁዶች መቅደሱን መልሰው የቀደሱበትንና ያደሱበትን ይህንን ታላቅ ድል ለማስታወስ በየዓመቱ «የመቅደስ ማደስ በዓል» (Hanukkah/Dedication) እያሉ ያከብሩታል። በአዲስ ኪዳንም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በኢየሩሳሌም የተገኘው በዚህ በዓል ላይ እንደነበረ ተመዝግቧል (ዮሐ. 10፡22)።

የሃስሞኒያን ሥርወ-መንግሥት መፈጠር እና የመሪዎች ውድቀት

የሃይማኖት ነፃነታቸውን በታምራት ያስመለሱት የማታቲያ ልጆች (የመቃብያን ወገኖች)፥ ቀስ በቀስ መንፈሳዊውን ዓላማቸውን ትተው ምድራዊውን የፖለቲካና የወታደራዊ ሥልጣን ሙሉ በሙሉ ለመጨበጥ ተመኙ። የማታቲያ ልጆች የሆኑት ትውልዶች በታሪክ «የሃስሞኒያን ሥርወ-መንግሥት» (Hasmonean Dynasty) ተብለው ይጠራሉ። ይህ ሥርወ-መንግሥት ከ 142 እስከ 63 ዓ.ዓ. ድረስ ለአይሁድ ሕዝብ አጭር የነፃነት ዘመንን ሰጥቶ ነበር።

ነገር ግን በሰላም ጊዜ መሪዎቹ በሥልጣን ጥም እርስ በርሳቸው መዋጋት ጀመሩ፦

ይሁዳ መቃቢ በጦርነት ሲሞት ወንድሙ ዮናታን ሥልጣኑን ተረከበ። ዮናታን በሶርያ ከነበሩት ተቀናቃኝ ነገሥታት ጋር የፖለቲካ ድርድር በማድረግ፥ በሕግ መሠረት መብት ሳይኖረው የሊቀ-ካህንነቱን የክብር መንበርና የፖለቲካውን ወታደራዊ ሥልጣን በአንድነት አጣጥሞ ጨበጠ። ይህ ሃይማኖትንና ፖለቲካን በአንድ ላይ የመቀላቀል ስሕተት መሪዎቹን ለከፋ ውድቀት ዳረጋቸው፤ ዮናታንም በጠላቶቹ ተታሎ ተገደለ።
ከእርሱ በኋላ የቀረው ወንድሙ ስምዖን በ 142 ዓ.ዓ. ይሁዳን ከሶርያ የግብር ቀንበር ሙሉ በሙሉ ነፃ አደረጋት። አይሁዳውያንም በእርሱ ተደስተው ምንም እንኳ እርሱ ከሳዶቅ ቀጥተኛ የሊቀ-ካህናት ዘር ባይሆንም፥ የእርሱ ትውልድ (የሃስሞኒያን ዘር) ለዘላለም የይሁዳ ሊቀ-ካህናትና ፖለቲካዊ ገዥ እንዲሆን በሕግ ወሰኑ። ስምዖንም በገዛ አማቹ በሴራ ተገደለ።
ከእርሱ በኋላ ልጁ ዮሐንስ ሂርካነስ (John Hyrcanus) ሥልጣኑን ተረከበ። እርሱ ራሱን እንደ ንጉሥ በመቁጠር ግዛቱን በኃይል ማስፋፋት ጀመረ። በደቡብ ያሉትን የኤዶምያስን (የኢዱሚያን) ሕዝቦች በሰይፍ አስገድዶ እንዲገረዙና ወደ ይሁዲነት እንዲለወጡ አደረገ። (የዚህ አስገዳጅ አምልኮ ሰለባ ከሆኑት የኤዶምያስ ትውልዶች መካከል ነው በኋላ ላይ የሮም ወዳጅ በመሆን የአይሁድን ዙፋን ሙሉ በሙሉ የነጠቀው ጨካኙ ታላቁ ሄሮድስ የተነሳው)። ዮሐንስ ሂርካነስ ወደ ሰሜንም በመዝመት ሰማርያን ወረረ፤ በሳምራውያን ላይ በነበረው ጥልቅ ጥላቻ ምክንያት በገሪዛም ተራራ የነበረውን መቅደሳቸውን ሙሉ በሙሉ አፍርሶ ከተማቸውን አጠፋት፤ ይህም በጥንቱ ዓለም በአይሁድና በሳምራውያን መካከል የነበረውን ጥላቻ ፍጹም ሊታረቅ ወደማይችል ከባድ ደም መፋሰስ ቀየረው።

የውይይት ጥያቄ፦

ዛሬ በኢትዮጵያ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናትና በተለያዩ መንፈሳዊ ድርጅቶች ውስጥ መሪዎች ለሥልጣን፥ ለክብርና ለገንዘብ ሲሉ እርስ በርሳቸው ውስጣዊ የክስና የመከፋፈል ትግል ሲያካሂዱ ያየህበትን አሳዛኝ ሁኔታ በቅንነት ግለጽ።
ይህ የመሪዎች መፋለስና የመንፈሳዊ ቅድስና መጥፋት ለምን የሚሆን ይመስልሃል? ከመጽሐፍ ቅዱስ መርሆዎች አንጻር አብራራው።

የፈሪሳውያንና የሰዱቃውያን መለያየት መጀመር

ንጉሥ ዮሐንስ ሂርካነስ ከቀድሞዎቹ የመቃብያን አባቶቹ በተቃራኒ፥ የግሪክን ባህል (ሄለናዊነትን) መውደድና የአሕዛብን ሥልጣኔ በኢየሩሳሌም ማንጸባረቅ ጀመረ። ይህም የግሪክን አኗኗር ይወዱ የነበሩትን ሀብታም የአይሁድ መኳንንትና የነጋዴ ቤተሰቦችን እጅግ ደስ አሰኛቸው። እነዚህ ንጉሡን የደገፉትና ምድራዊ ጥቅምን ያስቀደሙት ሀብታም ወገኖች በአዲስ ኪዳን ዘመን ሰዱቃውያን (Sadducees) ተብለው የተጠሩት ማኅበራት ሆኑ።

በአንጻሩ ግን እግዚአብሔርን የሚፈሩና ለብሉይ ኪዳን ሕግ የታመኑት አጥባቂ አይሁዶች፥ ዮሐንስ ሂርካነስ ከትክክለኛው የካህናት ዘር ሐረግ ሳይሆን የሊቀ-ካህንነቱን የተቀደሰ ስፍራ ለፖለቲካ በመጠቀሙና የአሕዛብን ባህል በማስተናገዱ በጽኑ ተቃወሙት፤ የሊቀ-ካህንነት ሥልጣኑን እንዲለቅም በግልጽ ጠየቁት። ንጉሡም ፈቃደኛ ባለመሆኑ በነዚህ አጥባቂ ቅዱሳን ላይ ከባድ ስደት አወጀ።

ሊቃውንት እንደሚሉት የፈሪሳውያን (Pharisees) ቡድን በታሪክ በግልጽ የተጀመረው በዚህ ክፉ ወቅት ነበር። «ፈሪሳዊ» ማለት በዕብራይስጥ «የተለየ/የተገነጠለ» ማለት ሲሆን፥ ትርጉሙም ከሃስሞኒያን ነገሥታት ዓለማዊ አገዛዝና ከሰዱቃውያን የፖለቲካ ስምምነት ራሳቸውን ለእግዚአብሔር ሕግ ለይተው ያወጡ ቅዱሳን ማለትን ያሳያል።

በመሆኑም በፈሪሳውያንና በሰዱቃውያን መካከል ለዘመናት የዘለቀው የመራራ ጥላቻ ትግል ተጀመረ። እነዚህ ሁለት ተቃራኒ ቡድኖች በታሪክ ውስጥ ፍጹም ተስማምተውና ተባብረው የሠሩበት አንድ የታወቀ ጥቁር ቀን ቢኖር፥ የሁለታችንም ምድራዊ ሥልጣንና ክብር ያናውጣል ብለው የፈሩትንና የጠሉትን የሰላሙን ንጉሥ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስን ለመያዝ፣ ለመክሰስና ለመስቀል በአንድነት በሳንሄድሪን ሸንጎ ፊት በቆሙበት ወቅት ብቻ ነበር (ማቴ. 26፡3)።

የውይይት ጥያቄ፦ የሐዋርያት ሥራ 23፡6-10 በጥንቃቄ አንብብ። ይህ ክፍል በፈሪሳውያንና በሰዱቃውያን መካከል የነበረውን መሠረታዊ የስነ-መለኮት ልዩነትና ጥልቅ ጥላቻ በሐዋርያው ጳውሎስ ምርመራ ፊት የሚያሳየው እንዴት ነው?

የገሊላ አይሁዳዊ መሆን እና የሮም ብረት መንግሥት መምጣት

የዮሐንስ ሂርካነስ ልጆች የይሁዳን ታሪካዊ ክብር ለመመለስ በሚያደርጉት ዘመቻ፥ ከሰማርያ በስተሰሜን የምትገኘውንና በአሕዛብ ተከባ የነበረችውን ገሊላን (Galilee) በኃይል ተቆጣጠሯት። የዮሐንስ ልጅ አሪስቶቡለስ (Aristobulus I) ብዙ ታማኝ አይሁዳውያንን ከደቡብ ይሁዳ ወደ ገሊላ ምድር እንዲሰፍሩ ከማድረጉም በላይ፥ በዚያ የነበሩትንም አሕዛብ በሰይፍ አስገዳጅነት ወደ ይሁዲነት ለወጣቸው።

በታሪክ ምሁራን ግንዛቤ መሠረት፥ የቅድስት ድንግል ማርያምና የጻድቁ ዮሴፍ ቅድመ-አያቶች ከዳዊት ቤት ከተማ ከቤተልሔም ተነስተው ወደ ሰሜኗ ገሊላ (ናዝሬት) ከተማ ሄደው የሰፈሩት በዚህ በሃስሞኒያን የፍልሰት ዘመን ሳይሆን አይቀርም። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ያደገው በዚሁ በገሊላ ምድር ሲሆን፥ አብዛኛውን ታላላቅ መለኮታዊ ተአምራቱንና አገልግሎቱንም ያደረገው በዚሁ ከተማ ነበር፤ አብዛኞቹ ቅዱሳን ደቀ-መዛሙርቱም የገሊላ ሰዎች ነበሩ። ገሊላ ሁልጊዜ በአምልኮ የምታምጸውን ሰማርያን በመቃወም፥ ለእግዚአብሔር እምነትና ለኢየሩሳሌም መቅደስ እጅግ ቀናተኛ ከተማ ነበረች። በአዲስ ኪዳንም ከሮማውያን ቀንበር በጦርነት ነፃ ለመውጣት ቀናተኛ ሆነው የተነሱት አማፂያን ሁሉ የገሊላ አይሁዶች ነበሩ (ሉቃስ 13:1፤ ሐዋ. 5:37)።

ጊዜው እየገፋ ሲሄድ በሃስሞኒያን ወራሾች መካከል የነበረው የእርስ በርስ የሥልጣን ጦርነትና የፈሪሳውያንና የሰዱቃውያን ውጊያ ይሁዳን ሙሉ በሙሉ አደቀቃት። ነገሮች ከመረራቸው የተነሳ ፈሪሳውያን የሶርያን ሠራዊት ጋብዘው የገዛ ወንድሞቻቸውን አስገደሉ፤ ይሁዳም በገዛ ልጆቿ ደም ረከሰች።

ይህ በእንዲህ እንዳለ በዳንኤል ትንቢት የተነገረው አራተኛውና የሚያስፈራው የብረት እንስሳ — የሮም መንግሥት (Roman Empire) በጥንቱ ዓለም በታላቅ ኃይል እየተስፋፋ መጣ። የሮም ታዋቂ ጄኔራል ፖምፔ (Pompey) በይሁዳ የነበረውን የእርስ በርስ ብጥብጥና ድካም በመመልከት፥ ነፃነቷን ለመንጠቅ በ 63 ዓ.ዓ. በታላቅ ሠራዊት በኢየሩሳሌም ላይ ዘመተ።

ለሦስት ወራት ያህል ከባድ ከበባ ከተደረገ በኋላ የኢየሩሳሌም ቅጥር ተሰበረ፤ ከ 12,000 በላይ አይሁዳውያን ተጨፈጨፉ። የኢየሩሳሌም ከተማ ሙሉ በሙሉ በሮም ቁጥጥር ሥር ወደቀች፤ የአይሁድ የ 80 ዓመታት አጭር የነፃነት ታሪካዊ ዘመንም ለዘላለም አበቃ። ፖምፔ የአይሁድን እምነት ለማንኳሰስ ሲል፥ ካህናት ብቻ ሊገቡበት ወደሚፈቀደው ወደ መቅደሱ ቅድስተ-ቅዱሳን (Holy of Holies) ውስጥ በጦር መሣሪያው በኃይል ገባ። ይህም በሕዝቡ ልብ ውስጥ ለሮማውያን አረማውያን መራራና የማይጠፋ ጥልቅ ጥላቻን ዘራ።

ሮማውያን ይሁዳን ከተቆጣጠሩ በኋላ፥ በአካባቢው የነበረውን ስልታዊ ሰው የኤዶምያስን (የኢዱሚያን) ተወላጅ አንቲፓተርን (Antipater) በይሁዳ ላይ ታላቅ አማካሪ አድርገው ሾሙት። የሮም መሪዎች በውስጥ ጦርነት በተጠመዱበት ጊዜ ሁሉ አንቲፓተርና ልጆቹ ለሮም ጄኔራሎች ታማኝ በመሆን የሚችሉትን የጦርነት እርዳታ ሁሉ አደረጉ። ለዚህ ተግባሩ ውለታ ለመመለስ የሮም መንግሥት የአንቲፓተርን ልጆች በይሁዳ ምድር ላይ ገዥዎች አድርጎ ሾማቸው፤ ከልጆቹም አንዱ የሆነው ሄሮድስ (Herod) መጀመሪያ የገሊላ ገዥ ሆነ።

በመጨረሻም በሮም የውስጥ ሥልጣን ትግል ካበቃ በኋላ፥ የሮም ከፍተኛ ምክር ቤት (ሴኔት) በ 40 ዓ.ዓ. ኤዶሚያዊውን ታላቁን ሄሮድስን «የአይሁድ ንጉሥ» (King of the Jews) አድርጎ በይሁዳ ላይ በይፋ ሾመው። ሄሮድስም በሮም ወታደራዊ ኃይል ታግዞ የሃስሞኒያንን ዘሮች ሙሉ በሙሉ በመጨፍጨፍ ዙፋኑን ያዘ። ከዚህ ጊዜ ጀምሮ የሊቀ-ክህነት መንፈሳዊ ሥልጣንና የፖለቲካ መሪነት ሥልጣን ሙሉ በሙሉ ተለያዩ፤ ሊቀ-ካህናቱ ፍጹም መለኮታዊ ክብሩን አጥቶ በንጉሥ ሄሮድስ ሥር የሚሾምና የሚሻር ተላላኪ ፖለቲከኛ ሆነ።

በዚህ እጅግ ጨካኝ በሆነው በታላቁ ሄሮድስ የንጉሥነት ዘመን መጨረሻ ላይ ነበር — የሰላሙ ንጉሥ፥ እውነተኛው የዳዊት ዘር የዘላለም መድኃኒት ጌታችንና አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ በይሁዳ ቤተልሔም ምድር በቅድስት ድንግል ማርያም በሥጋ የተወለደው (ማቴ. 2፡1)።

የውይይት ጥያቄ፦

አንተ በዚያን ዘመን በአሕዛብ መከራና በመሪዎች ክህደት ተከበህ በኢየሩሳሌም የምትኖር እውነተኛ አይሁዳዊ ብትሆን ኖሮ፥ በልብህ ውስጥ ትልቁ መንፈሳዊ ናፍቆትህ ምን ይሆን ነበር? የሰላም ንጉሥ የሆነው መሢሕ መጥቶ የእግዚአብሔርን መንግሥት እንዲመሠርት ምን ያህል ትፈልግ ነበር?
የታሪክ ሉዓላዊ ጌታ የሆነው እግዚአብሔር አይሁዶችን ለመሢሑ መምጣትና ለወንጌል ጸጋ ለማዘጋጀት፥ ይህንን ሁሉ የመከራ፥ የነፃነት ማጣትና የብጥብጥ ጊዜ በጥበቡ የተጠቀመበት እንዴት ነው?
ከአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች (ከካህናቱና ከጸሐፍቱ) ክፉ የሥልጣን ውድቀትና አሉታዊ ምሳሌነት፥ ዛሬ በወንጌል ዘመን ያሉ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ስለ መለኮታዊ አመራር፥ ቅድስናና ታማኝነት ምን ታላቅ መንፈሳዊ ትምህርት ሊማሩ ይችላሉ?

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።

የሴሉሲድ አገዛዝ ዘመንና ነጻነት