የማቴዎስ ወንጌል ዐላማ

ከሉቃስና ከዮሐንስ ወንጌል በተቃራኒ፥ ሐዋርያው ማቴዎስ ወንጌሉን ለምን እንደጻፈው ግልጽ የጽሑፍ ምክንያት በመጽሐፉ መግቢያ ላይ በቀጥታ አይገልጽም (ሉቃስ 1፡1-4፤ ዮሐ. 20፡30-31)። ስለሆነም የማቴዎስን እውነተኛ መለኮታዊ ዓላማ በሙላት የምንረዳው፥ በወንጌሉ ውስጥ የተመዘገቡትን ታሪኮች፣ ትምህርቶችና አወቃቀሮች በጥንቃቄ በመገንዘብ ነው።

ማቴዎስ ይህንን ቅዱስ መጽሐፍ የጻፈባቸው በርካታ ታላላቅ ምክንያቶች እንዳሉ ባይጠራጠርም፥ ዋና ዋናዎቹን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዓላማዎች እንደሚከተለው በዝርዝር አደራጅተናቸዋል፦

1. ክርስቶስ የመለኮታዊ ዕቅድና የትንቢቶች ፍጻሜ መሆኑ

፩. የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) የማቴዎስ ወንጌል 1፡22-23፤ 2፡5፥ 17-18፤ 4፡14-16 እና 27፡9-10 ክፍሎችን በጥንቃቄ አንብብ። እነዚህ ሁሉ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ በሕይወቱና በሞቱ በትክክል የፈጸማቸው የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ምን ያሳያሉ?
• ለ) በታሪክ መስመር ውስጥ ለአይሁድ ሕዝብ እነዚህን ሁሉ መለኮታዊ እውነቶችና የትንቢት ፍጻሜዎች ማመን እጅግ አስፈላጊ የሚሆነው ለምንድን ነው?
• ሐ) የማቴዎስ ወንጌል 1፡1፤ 9፡27 እና 22：41-45 አንብብ። እነዚህ ምንባቦች በየትኛው የክርስቶስ የክብር የሕይወት ገጽታና የዘር ሐረግ ላይ አጥብቀው ያተኩራሉ?

ማቴዎስ በሥጋ የገዛ ወገኖቹ ለሆኑት ለአይሁድ ሕዝብ ድነት በልቡ እጅግ ያስብና ይጨነቅ ነበር። አይሁድ የብሉይ ኪዳን ቃል ኪዳን ሕዝብና የእግዚአብሔር ምርጦች ነበሩ። ነገር ግን በእጃቸው የብሉይ ኪዳን መጻሕፍትና የነቢያት ድርሳናት በሙላት ቢኖሯቸውም እንኳ፥ ናዝሬቱ ኢየሱስ እግዚአብሔር በነቢያት በኩል የሰጣቸው የኪዳን ተስፋዎች ሁሉ እውነተኛ ፍጻሜ መሆኑን ለመረዳት በልባቸው ታውረው ተቸግረው ነበር። ስለሆነም ማቴዎስ አይሁድ ለዘመናት በናፍቆት ሲጠብቁት የነበረው እውነተኛው መሢሕ ኢየሱስ መሆኑን በቅዱስ ቃል ለማሳመንና ወደ እምነት ለማምጣት ወንጌሉን ጻፈ። ማቴዎስ ይህንን ታላቅ ዓላማ ያከናወነባቸው 3 መለኮታዊ መንገዶች የሚከተሉት ነበሩ፦

• የትንቢት መሟላት ማረጋገጫ፦ ከየትኛውም ወንጌል በላይ ማቴዎስ ክርስቶስ እንዴት የብሉይ ኪዳን ትንቢቶችን በታማኝነት እንደፈጸመ ያሳያል። ማቴዎስ ከብሉይ ኪዳን ቢያንስ 60 ያህል ቀጥተኛ ጥቅሶችን በወንጌሉ ውስጥ አስፍሯል። እያንዳንዱ የክርስቶስ ሕይወት ታሪክ የጥንቱን ትንቢት እንዴት በትክክል እንደፈጸመ ይመሰክራል፤ ክርስቶስ በይሁዳ ቤተልሔም በድንግል መወለዱ (ኢሳ. 7:14)፥ ከሄሮድስ ቁጣ ወደ ግብፅ መሸሹ (ሆሴዕ 11:1)፥ በገሊላና በናዝሬት አውራጃ አድጎ ማስተማሩ (ኢሳ. 9:1-2)፥ በምሳሌዎች መናገሩ (መዝ. 78:2) ሁሉ በብሉይ ኪዳን በግልጽ ተተንብዮ ነበር። ማቴዎስ እያንዳንዱ የክርስቶስ ሕይወት ገጽታ እግዚአብሔር ትንቢቱን ለመፈጸም ቀድሞ ባዘጋጀው መለኮታዊ መስመር እንደተጓዘ በሥልጣን አብራርቷል።
• የንጉሣዊው የዘር ሐረግ ጽናት፦ ኢየሱስ ክርስቶስ ሕጋዊ «የดาዊት ልጅ» በመሆኑ እውነተኛው መሢሕ ለመሆን ሙሉ መለኮታዊ መብት አለው። ማቴዎስ ወንጌሉን ሲጀምር የክርስቶስ የዘር ሐረግ ከንጉሥ ዳዊትና ከአብርሃም መምጣቱን በዝርዝር አሳይቷል (ማቴ. 1፡1-17)። ማቴዎስ ክርስቶስ በሥጋ የዳዊት ልጅ ብቻ ሳይሆን፥ በሕጋዊው የኪዳን የንግሥና መስመር የዳዊት ወራሽ መሆኑን ለማመልከት፥ የዮሴፍ ሕጋዊ ልጅ የሆነው ክርስቶስ የአይሁዶች እውነተኛ ንጉሥ ለመሆን የሚያበቁትን መለኮታዊ መመዘኛዎች ሁሉ እንዴት ፍጹም አድርጎ እንዳሟላ በተአምራዊ ልደቱ አሳይቷል።
• የመንግሥቱ መንፈሳዊ ባህርይ መግለጫ፦ ማቴዎስ ክርስቶስ ወደ ምድር ይዞ የመጣውና የሰበከው መንግሥት ምን ዓይነት መለኮታዊ ባህርይ እንዳለው በወንጌሉ በግልጽ ተንትኗል። በወቅቱ የነበሩት አይሁድ ሁሉ በሮም ላይ ዓመፅ እያካሄዱ ስለነበር፥ የሚፈልጉት በሰይፍ የሚዋጋ ምድራዊና ፖለቲካዊ ነፃ አውጭ መንግሥት ነበር። እንደ መቃብያን ጀግኖች፥ እንደ ንጉሥ ዳዊትና ሰሎሞን ዘመን የራሳቸውን ምድር በጦርነት የሚቆጣጠሩበትን ፖለቲካዊ ነፃነት አጥብቀው ይሹ ነበር። አይሁድ በክርስቶስ ማዳን ለማመን ከተቸገሩበት ታላቅ ታሪካዊ ምክንያት አንዱ፦ እርሱ ከብሉይ ኪዳን ትንቢቶች በተሳሳተ መንገድ የተረዱትን የፖለቲካዊ ነፃ አውጪነትን ሥጋዊ ተግባር አለማከናወኑ ነበር። ሮማውያን በቀላሉ ይዘው በጥፊ የገረፉትና በመስቀል ላይ የሰቀሉት ትሑት ሰው እንዴት የእግዚአብሔር መሢሕ ሊሆን እንደሚችል በሥጋዊ አእምሯቸው ሊከሰትላቸው ፈጽሞ አልቻለም ነበር።

2. የሰማይ መንግሥት እውነተኛ ባሕርይ

፪. የውይይት ጥያቄ፦

• የማቴዎስ ወንጌል 5፡3፥ 10፥ 19-20፤ 11፡11-12፤ 13፡1-52፤ 18፡1-4፤ 19፡14-30 እና 25፡1-46 ክፍሎችን በጥንቃቄ አንብብ። በእነዚህ ሁሉ ታላላቅ ምዕራፎችና የጌታ ምሳሌዎች ውስጥ፥ ሐዋርያው ማቴዎስ አበክሮ ያተኮረባቸው እውነተኛው የመንግሥተ-ሰማይ (የሰማይ መንግሥት) መለኮታዊ ባህሪያትና መስፈርቶች ምን ምን ናቸው?

ማቴዎስ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ወደ ዓለም ያመጣው መንግሥት ምድራዊ ፖለቲካዊ ሳይሆን፥ ፍጹም ሰማያዊና መንፈሳዊ መንግሥት መሆኑን ለሕዝቡ ለማስረዳት ሲል፥ በወንጌሉ ውስጥ «የሰማይ መንግሥት» የሚለውን ልዩ ስያሜ በጥንቃቄ ተጠቅሟል። ማቴዎስ ይህንን ቃል ሲጠቀም፥ ክርስቶስ በአማኞች ሕይወት ውስጥ የሕያውን እግዚአብሔርን ሉዓላዊ አገዛዝ የሚገልጽ መንግሥት በምድር እንደመሠረተ ማብራራቱ ነበር።

የእርሱ ሰማያዊ መንግሥት በጦር መሣሪያ ላይ ሳይሆን፥ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስን በመንፈስ ቅዱስ ኃይል በመከተልና በመታዘዝ ላይ ብቻ ያተኮረ ነበር። ይህም በምድራዊ ሥልጣን ላይ ሳይሆን፥ በአንድ ሰው የተሰበረ ልብ ውስጥ በጸጋ የሚቀመጥና ጠቅላላ ሰብአዊ ባህሪውንና አመለካከቱን የሚለውጥ የውስጥ መንፈሳዊ መንግሥት ነበር (ማቴ. ምዕራፍ 5-7)።

በዚህ ታሪካዊ ዘመን እግዚአብሔር ክርስቶስ ይህንን መንፈሳዊ መንግሥት በቤተ ክርስቲያን በኩል እንዲጀምር በምድር ላይ ልኮታል። ነገር ግን አንድ ቀን ክርስቶስ በታላቅ መለኮታዊ ክብሩና በግርማው ተመልሶ ሲመጣ፥ የብሉይ ኪዳን የተስፋ ቃሎች ሁሉ ሙሉ በሙሉ የሚፈጸሙበትን ያንን የከበረ ምድራዊ መንግሥት (የሺህ ዓመቱን መንግሥት) በጽዮን ይመሠርታል (ራእይ 20፡4-6)። ወደዚያች የከበረች መንግሥት በክብር የሚገቡት ግን፥ ዛሬ በምድር ላይ ለእግዚአብሔር መንፈሳዊ መንግሥትና ለቃሉ ሥልጣን ሕይወታቸውን በቅድስና ያስገዙ እውነተኛ አይሁድና አሕዛብ አማኞች ብቻ ይሆናሉ።

፫. የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) ዛሬ የሰላሙ ንጉሥ ክርስቶስ በእኛ በግል ሕይወታችንና በአጥቢያ ቤተ ክርስቲያናችን ላይ ፍጹም መለኮታዊና መንፈሳዊ አገዛዝ እንዲኖረው፥ እኛ አማኞች በቅድስና ልናደርገው የሚገባው ዋናው ነገር ምንድን ነው?
• ለ) ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ እግዚአብሔር በሕይወታቸው ውስጥ በሉዓላዊነት እንዲነግሥና እንዲገዛ በጸጋ ለፈቀዱ ቅዱሳን ሰዎች፥ በውስጣቸው ሊከሰቱ የሚገቡትን ታላላቅ የባህርይ ለውጦች በተራራው ስብከት ላይ በግልጽ አስተምሯል። የማቴዎስ ወንጌል 5፡1-16 በጥንቃቄ አንብብ። ከእነዚህ መለኮታዊ ለውጦች (የመንግሥቱ ባህሪያት) መካከል ዋና ዋናዎቹ ምንድን ናቸው? በአሁኑ ዘመን በግል ሕይወትህና በአገልግሎትህ ውስጥ እነዚህን ቅዱሳት ለውጦች በተግባር በመፈጸም፥ ንጉሡን ክርስቶስን እንዴት ልታከብረውና ልታገለግለው እንደምትሻ በቅንነት ግለጽ።

3. አዳዲስ አማኞችን ማሠልጠንና የአሕዛብ ድነት ዕቅድ

የማቴዎስ ወንጌል የሚጀምረው፥ «የዳዊት ልጅ የአብርሃም ልጅ የኢየሱስ ክርስቶስ ትውልድ መጽሐፍ» በማለት ነው (ማቴ. 1፡1)። ይህም ማቴዎስ ወንጌሉ የዳዊት ልጅና ትክክለኛ የእስራኤል ዘላለማዊ ንጉሥ በሆነው በኢየሱስ ክርስቶስ ላይ ብቻ እንደሚያተኩር ያሳያል። ክርስቶስ ስለ መሢሑ የተነገሩት ትንቢቶች ሁሉ ፍጹም ፍጻሜ ነው። እነዚህም የዳዊት ልጅ በእስራኤልና በዓለም ሕዝቦች ሁሉ ላይ በጽድቅ እንደሚነግሥ የሚያመለክቱ ታላላቅ ትንቢቶች ነበሩ (ኢሳ. 11፡1-10)።

በተጨማሪም ማቴዎስ ክርስቶስ «የአብርሃም ልጅ» መሆኑን ገልጿል፤ ይህም ክርስቶስ ፍጹም እስራኤላዊ መሆኑን ብቻ ሳይሆን፥ ለአብርሃም የተሰጠው የታላቁ ቃል ኪዳን ብቸኛ ፍጻሜ መሆኑንም ያረጋግጣል።

፬. የውይይት ጥያቄ፦ የኦሪት ዘፍጥረት 12፡1-3 በጥንቃቄ አንብብ።

• ሀ) ሉዓላዊው እግዚአብሔር ለአብርሃም የሰጠውና የገባለት ያ ታላቅ የቃል ኪዳን ተስፋ ምንድን ነው?
• ለ) የሰላሙ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ የአብርሃምን የቃል ኪዳን ተስፋ በሕይወቱና በመስቀል ሞቱ ፍጹም አድርጎ የፈጸመው በምን መንገድ ነበር?

በዚህ ታላቅ መለኮታዊ ቃል ኪዳን ውስጥ እግዚአብሔር ለአብርሃም ብዙ የተስፋ ቃሎችን ሰጥቶት ነበር። አብዛኞቹ የተስፋ ቃሎች ከእስራኤል ሕዝብ መነሳት ጋር የተያያዙ ቢሆኑም (ገላ. 3፡16)፤ ከምንም በላይ እግዚአብሔር ለአብርሃም፦ «የምድርም ነገዶች ሁሉ በአንተ ይባረካሉ» በማለት የዓለም ሕዝቦች ሁሉ በእርሱ በኩል መለኮታዊ በረከትንና ድነትን እንደሚያገኙ ተናግሯል (ዘፍጥ. 12:3)።

ይህ ሁለንተናዊ የተስፋ ቃል ፍጻሜውን ያገኘው፥ የአብርሃም እውነተኛ ልጅ በሆነው በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ አማካይነት ብቻ ነበር። ክርስቶስ በመስቀል ላይ ቅዱስ ደሙን በማፍሰሱና በመሞቱ፥ ለዓለም ሕዝብ ሁሉ የኃጢአት ይቅርታንና የእርቅን በር ወለል አድርጎ ከፈተ። ዛሬ በክርስቶስ ማዳን የሚያምኑ አሕዛብና ሕዝቦች ሁሉ በአንድነት የእግዚአብሔር ቤተሰብ በመሆን፥ የአብርሃም እውነተኛ መንፈሳዊ ልጆችና የበረከቱ ወራሾች ለመሆን በቅተዋል (ገላ. 3፡7-9፤ ሮሜ 11፡11-24)።

ማቴዎስ አዳዲስ ክርስቲያኖችን በቅድስና ኑሮ ለማሠልጠንና ለማስተማር በማሰብ ወንጌሉን እንደጻፈ ግልጽ ነው። ብዙዎች በክርስቶስ አምነው ወደ ቤተ ክርስቲያን ቢመጡም (ሮሜ 10፡9-10)፥ ስለ ክርስቶስ ሕይወትና ትምህርት የሚያውቁት ጥልቅ ግንዛቤ አልነበራቸውም። ሐዋርያት በአካል በሌሉባቸው ሩቅ አህጉራት ሁሉ ወንጌል በከፍተኛ ፍጥነት ይስፋፋ ስለነበር፥ እያንዳንዱ አማኝ ስለ ክርስቶስ መሢሕነት በትክክል ማወቅ ነበረበት። ስለሆነም ማቴዎስ አዳዲስ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስ መለኮታዊ ማንነትና በመስቀል ላይ በፈጸመው የማዳን ሥራ ላይ ፍጹም የጠራ ግንዛቤ እንዲጨብጡ ፈለገ።

ማቴዎስ «በክርስቶስ አምናለሁ» የሚለው አጠቃላይ አሳብ ብቻ ለአማኞች በቂ እንዳልሆነ ያውቅ ነበር፤ ይልቁንም ስለ ክርስቶስ ማንነት፥ ምን እንዳደረገ፥ ስለ ሞቱና ትንሣኤው፥ እንዲሁም «እከተልሃለሁ» ከሚሉት ሕዝቦች በየዕለቱ ምን ዓይነት የቅድስና ሕይወት እንደሚፈልግ ማወቅ ያስፈልጋቸው ነበር። ማቴዎስ ክርስቶስ እውነተኛ ተከታይ ስለመሆን ያስተማረውን ጥብቅ ትምህርቶች በወንጌሉ መዝግቧል።

አንድ አማኝ ክርስቶስን ሲከተል አጠቃላይ የልብና የሕይወት ለውጥ ያስፈልገው ነበር፤ ከእንግዲህ ወዲህ በሰዎች ውጫዊ ደንቦችና በደረቁ ሕግጋት ላይ ሳይሆን፥ በመንፈስ ቅዱስ በሚቀረጽ ውስጣዊ ባሕርይና ቅዱስ አመለካከት ላይ ማተኮር ይኖርባቸዋል (ማቴ. ምዕራፍ 5-7)። አይሁዶች ከሌሎች ሕዝቦች እንደሚበልጡ በማሰብ በምድራዊ ብሔራዊ ውርሳቸውና በዘራቸው መመካት እንደሌለባቸው፥ ይልቁንም የአሕዛብና የአይሁዶች ንጉሥ የሆነውን ክርስቶስን ብቻ በትሕትና መከተል እንዳለባቸው ገልጿል። እውነትም መለኮታዊው ወንጌልና የእግዚአብሔር አባትነታዊ በረከት ለሰዎች ሁሉ በጸጋ የተሰጠ እንጂ ለአንድ የተወሰነ ጎሳ ወይም ብሔር ብቻ አልነበረም።

፭. የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) ዛሬ ወደ ቤተ ክርስቲያን ለሚመጡ አዳዲስ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስ መለኮታዊ ባሕርይና ስለ ጸጋው እውነት ፍጹም የጠራ ግንዛቤ በአጭር ጊዜ ውስጥ መጨበጡ ለምን እጅግ የሚያስፈልግ ይመስልሃል?
• ለ) ለአዳዲስ ክርስቲያኖች ክርስቶስ ከተከታዮቹ ዕለታዊ ሕይወት ሊያይ ስለሚፈልጋቸው ነገሮች (ስለ ታዛዥነትና ስለ ደቀ-መዝሙርነት ዋጋ) ግልጽ ግንዛቤ ማግኘታቸው ለምን በጥብቅ ያስፈልጋል?
• ሐ) በአሁኑ ዘመን የአንተ አጥቢያ ቤተ ክርስቲያን ሰዎች ስለ ክርስቶስ ያላቸውን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ግንዛቤና እውቀት ደረጃ በደረጃ እንዲያሳድጉ የምታደርግባቸውን መንፈሳዊ መንገዶች አብራራ።
• መ) ቤተ ክርስቲያን ሰዎች ክርስቶስን ይበልጥ እንዲያውቁና እንዲመስሉ ለማገዝ፥ ወደፊት በታማኝነት ልታደርጋቸው የሚገቡ ተጨማሪ መንፈሳዊ ነገሮችና የጥናት መርሆዎች ምን ምንድን ናቸው?

የማቴዎስ ወንጌል እግዚአብሔር ለአሕዛብ ድነት ታላቅና ልዩ ዕቅድ እንዳለው በግልጽ ያሳያል። በማቴዎስ ዘመን የነበሩት አብዛኞቹ ትዕቢተኞች አይሁድ አሕዛብን ሁሉ ስለሚንቁና ስለሚጠሉ፥ እግዚአብሔርም አሕዛብን ሁሉ እንደሚጠላና ያዘጋጃቸውም ለገሃነም ማቀጣጠያ ብቻ እንደሆነ አድርገው በስሕተት ያስተምሩ ነበር። ማቴዎስ ግን በወንጌሉ ውስጥ ለአሕዛብ ድነት ልዩ መለኮታዊ ትኩረት ይሰጣል፦

• ክርስቶስ የአይሁድ እውነተኛ ንጉሥ መሆኑን በታሪክ መጀመሪያ ጊዜ ተገንዝበው በፊቱ ወድቀው ያመለኩት ከውጭ አገር የመጡት አሕዛብ ጠቢባን (ሰብአ ሰገል) ነበሩ (ማቴ. ምዕራፍ 2)።
• ጨካኙ ንጉሥ ሄሮድስ ሕፃኑን ኢየሱስን ሊገድለው በፈለገ ጊዜ፥ በቤቷ በጥንቃቄ የተቀበለችው አሕዛባዊቷ ምድር ግብፅ ነበረች (ማቴ. 2፡13-15)።
• ከአሕዛብ ወገን የነበረው የሮም መቶ አለቃ፥ በሺዎች በሚቆጠሩት አይሁድ መካከል ፈጽሞ ያልተገኘውን ታላቅ የእምነት ምሳሌነት በተግባር አሳይቷል (ማቴ. 8፡10)።
• ጌታ ክርስቶስ አሕዛብ ከምሥራቅና ከምዕራብ መጥተው ከአብርሃም፥ ከይስሐቅና ከያዕቆብ ጋር በእግዚአብሔር የከበረ ቤተሰብ ማዕድ ላይ ስለሚቀላቀሉበት የጸጋ ዘመን በግልጽ ተንብዮአል (ማቴ. 8፡11-12)።
• በመጨረሻም ክርስቶስ ቅዱሳን ደቀ-மዛሙርቱ ተነስተው የወንጌልን ብርሃን ለዓለም ሕዝቦችና ለተለያዩ የአሕዛብ አገሮች ሁሉ እንዲያደርሱ በታላቅ ሥልጣን አዟቸዋል (ማቴ. 28፡19-20)።

4. የክርስቶስ መለኮታዊ ሥልጣንና ለአይሁድ ጥያቄዎች የተሰጠ ምላሽ

የመጀመሪያው ወንጌል ክርስቶስ ፍጹም ታሪካዊ ሰው ብቻ ሳይሆን፥ በፍጥረትና በነገሮች ሁሉ ላይ ፍጹም ሉዓላዊ ሥልጣን ያለው እውነተኛ አምላክ መሆኑን ያሳያል። ማቴዎስ ክርስቶስ በሁሉም ዘርፍ ላይ ፍጹም ሥልጣን እንዳለው በተአምራቱ አሳይቷል፦

• በበሽታ ላይ ሥልጣን እንዳለው፦ (ማቴ. 9፡22፤ 14፡35-36)
• በፍጥረትና በተፈጥሮ ኃይላት ላይ፦ (ማቴ. 8፡23-27)
• ኃጢአትን ይቅር በማለት ላይ፦ (ማቴ. 9፡2)
• በክፉ መናፍስትና በአጋንንት ላይ፦ (ማቴ. 8፡31-32)
• በሰዎች ዘላለማዊ ሕይወትና ፍርድ ላይ፦ (ማቴ. 7፡21-23፤ 24፡29-31)
• በገዛ ሕይወቱና በትንሣኤው ላይ፦ (ማቴ. 16፡21፤ 20፡17-19)

ክርስቶስ ፍጹም ኃያልና አምላክ በመሆኑ አማኞች በፊቱ ወድቀው በክብር ሰግደውለታል፥ አምልከውታልም (ማቴ. 8፡2፤ 14፡33)። ኢየሱስ አምላክ በመሆኑ ለሰዎች የራቀና ስለ ፍጥረቱ ምንም ግድ የማይሰጠው አምላክ አይደለም፤ ይልቁኑ ወደ ምድር መጥቶ በሰዎች መካከል በመመላለስ ለሕዝቡ ችግር ሁልጊዜ ከልቡ ይራራ ነበር (ማቴ. 9፡36፤ 14：14)። የደከሙና ሸክም የበዛባቸው ሰዎች ሁሉ የሚፈልጉትን ዘላለማዊና እውነተኛ መንፈሳዊ ዕረፍት የሚያገኙት በእርሱ ብቻ ነው (ማቴ. 11፡28-30)።

ማቴዎስ አይሁድ በክርስቶስ መሢሕነትና ልደት ላይ ለሚያነሡዋቸው የተለያዩ የጥላቻ ጥያቄዎች መለኮታዊ ምላሽ ለመስጠት ወንጌሉን አዘጋጅቷል። ለምሳሌ አይሁድ ክርስቶስ የዮሴፍ ተፈጥሯዊ የሥጋ ልጅ እንዳልሆነ ያውቁ ስለነበርና እርሱን ለማዋረድ «ኢየሱስ ዲቃላ ነው» ብለው በሐሰት ያስቡ ስለነበር (ዮሐ. 8፡41)፤ ማቴዎስ ክርስቶስ በዮሴፍ የሥጋ ፈቃድ ሳይሆን ከመንፈስ ቅዱስ በተአምር የተፀነሰ ፍጹም ቅዱስ የእግዚአብሔር ልጅ መሆኑን በወንጌሉ መጀመሪያ ላይ በጥንቃቄ አብራርቷል (ማቴ. 1፡18-25)።

ሌሎች ደግሞ «ኢየሱስ የገሊላ ሰው ነው እንጂ በይሁዳ ቤተልሔም አልተወለደም፤ ስለሆነም መሢሕ ሊሆን አይችልም» እያሉ ይከራከሩ ነበር። ማቴዎስ ግን ኢየሱስ በትክክል በይሁዳ ቤተልሔም እንደተወለደና የነቢዩ ሚክያስን የተስፋ ቃል እንደፈጸመ (ሚክ. 5:2)፥ ቀጥሎም ከሄሮድስ ቁጣ የተነሳ በታሪክ ወደ ግብፅና ወደ ናዝሬት እንደተጓዘ በማሳየት የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች በሕይወቱ መፈጸማቸውን አረጋግጧል።

ሌላው ታላቅ ምሳሌ ማቴዎስ የክርስቶስን ትንሣኤ እውነት ለማጥፋት ሲሉ የአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች ለሮም ወታደራዊ ጠባቂዎች እጅግ ብዙ ገንዘብ (ጉቦ) በመስጠት፥ «ደቀ-መዛሙርቱ በሌሊት መጥተው ሰረቁት» ብለው ያሰራጩትን የውሸት ታሪክ በቃሉ ሙሉ በሙሉ ማፍረሱና ጠባቂዎቹ ለምን እንደዋሹ ማጋለጡ ነው (ማቴ. 28፡11-15)።

በሮም ግዛት የነበሩ ሰዎች ሁሉ በተለይም አይሁድ የሚያነሱት አንድ ታላቅ ጥያቄ ነበር፦ «ክርስቶስ እውነተኛ መሢሕ ከነበረ እንዴት በውርደት በመስቀል ላይ ይሰቀላል? የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች በእርሱ ከተፈጸሙ የኢየሩሳሌም የሃይማኖት መሪዎች ለምን አልተቀበሉትም?»

ስለሆነም ማቴዎስ የአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች ለምን ክርስቶስን እንዳልተቀበሉ በታሪክ በግልጽ ያብራራል። ይህ የሆነው ክርስቶስ መሢሕ ስላልሆነ ወይም ተአምራትን ስላላደረገ ፈጽሞ አይደለም፤ ይልቁኑ የሃይማኖት መሪዎቹ ክርስቶስን ያልተቀበሉት በሕዝቡ ዘንድ በነበረው ታላቅ መለኮታዊ ተወዳጅነት ስለቀኑበትና እርሱ በብሉይ ኪዳን ላይ በጨመሯቸው የሰዎች ሥርዓቶችና ወጎች ላይ ባለመገዛቱ ስለተበሳጩበት ብቻ ነበር።

5. የማቴዎስ ወንጌል 4 ልዩ ገጽታዎችና የሕግ ትርጓሜ

• ዐቢይ ገጽታ ፩ (ስለ ቤተ ክርስቲያን መናገሩ)፦ ከአራቱ ወንጌላት መካከል ስለ «ቤተ ክርስቲያን» (Ecclesia) ስም በቀጥታ በስሟ የጠቀሰና ያስተማረ ብቸኛው መጽሐፍ የማቴዎስ ወንጌል ብቻ ነው (ማቴ. 16፡18-19፤ 18፡17)። ማቴዎስ የቤተ ክርስቲያን እውነተኛ ዕድገት የሰዎች ጥረት ሳይሆን፥ የራሱ የኢየሱስ ክርስቶስ ሉዓላዊ ሥራ መሆኑን ያሳያል። ክርስቶስ ራሱ «ቤተ ክርስቲያኔን እሠራታለሁ፥ የገሃነም ደጆችም አይችሏትም» ስላለ፥ በምድር ላይ የትኛውም ጨቋኝ መንግሥት ክርስቲያኖችን ለማጥፋት የሚያደርገው ሥጋዊ ጥረት ፈጽሞ ሊሳካ አይችልም፤ የቤተ ክርስቲያንም መለኮታዊ ዕድገት ሊገታ አይችልም። አማኞች ለአጥቢያ ቤተ ክርስቲያን ንጽሕናና አንድነት በመንፈስ ቅዱስ ተግተው ሊሠሩና ኃጢአትን ከማኅበር ለማስወገድ መትጋት አለባቸው (ማቴ. 18፡15-17)።
• ዐቢይ ገጽታ ፪ (ለክርስቶስ ትምህርቶች ትልቅ አጽንኦት መስጠቱ)፦ ኢየሱስ በሠራቸው ተአምራት ላይ ካተኮሩት ከሌሎቹ ወንጌላት ይልቅ፥ ማቴዎስ ለክርስቶስ ታላላቅ ትምህርቶች ሰፊ አጽንኦት ሰጥቷል። ክርስቶስ ካስተማራቸው ረዣዥም መለኮታዊ ትምህርቶች መካከል ትልቁ ክፍል በማቴዎስ 5-7 (በተራራው ስብከት) ውስጥ ይገኛል። ይህ ታላቅ ክፍል ክርስቶስ ከልጆቹ የሚፈልገውን እውነተኛ ውስጣዊ ባሕርይ ያሳያል። በተጨማሪም ስለ ወንጌል ስርጭት የሰጠው መመሪያ (ምዕ. 10)፥ የመንግሥቱ ምሳሌዎች (ምዕ. 13)፥ የእውነተኛ ይቅርታ ትምህርት (ምዕ. 18)፥ እንዲሁም የመጨረሻው ዘመን የትንቢት ትምህርቱ (ምዕ. 24-25) በተለያዩ ክፍሎች በሥርዓት ቀርቧል።
• ዐቢይ ገጽታ ፫ (የደቀ-መዛሙርት ሕይወት ምስል መሆን)፦ የማቴዎስ ወንጌልን ስናጠና የኢየሱስ ደቀ-መዛሙርት በማንኛውም የታሪክ ዘመን ለሚኖሩ የክርስቶስ ተከታዮች ሁሉ እውነተኛ ምሳሌዎች ናቸው። በምድር ላይ ዋጋው ምንም ያህል ታላቅና አስፈሪ ቢሆንም እንኳ፥ አማኞች ራሳቸውን ክደው ክርስቶስን ከመከተል ወደ ኋላ እንዳይመለሱ በጥብቅ ተጠርተዋል። ወንጌሉን ለዓለም ሁሉ የማድረስ ኃላፊነት አለባቸው። በክርስቶስ ቃል የሚያምኑ ሰዎች ሙሉ የኃጢአት ይቅርታ እንደሚያገኙና በማያምኑት ላይ ግን ዘላለማዊ ፍርድ እንደሚጠብቃቸው የማወጅ መንፈሳዊ ሥልጣን ለቤተ ክርስቲያን ተሰጥቷታል (ማቴ. 16፡18-19)። የክርስቶስን ትእዛዛት ለመፈጸም እስኪያዳግታቸው ድረስ አማኞች በምድራዊ ቁሳዊ ነገሮችና በኑሮ መጨነቅ ፈጽሞ አያስፈልጋቸውም (ማቴ. 6:25-34፤ 10፡9-10)፤ ምክንያቱም በሕይወት አስቸጋሪ ችግሮች በሚኖሩበት ጊዜ ሁሉ ክርስቶስ ሸክማቸውን በጸጋው እንደሚያግዝ ማወቅ ያስፈልጋቸዋል (ማቴ. 11፡28-30)። ጌታም እስከ ዓለም ፍጻሜ ድረስ ከእነርሱ ጋር አብሮ ለመኖር ቃል ገብቷል (ማቴ. 28፡20)።
• ዐቢይ ገጽታ ፬ (ለእግዚአብሔር ሕግ ፍጹም ትኩረት መስጠቱ)፦ የአይሁድ ሃይማኖታዊ ግንዛቤ በሙሉ የመነጨው ከሙሴ ሕግ ነበር። እነርሱም ለሕጉ ውጫዊ ፊደል መታዘዝ ብቻ መልካም አይሁድ እንደሚያደርጋቸውና የጽድቅ ግዴታቸውን እየተወጡ እንደሆነ ያስቡ ነበር። አንድ ሰው በሃይማኖት የሚከተላቸው ሕግጋትና ደንቦች ቁጥር እየበዛ በሄደ ቁጥር፥ መንፈሳዊነቱ ይበልጥ እየጠነከረ እንደሚሄድ በስሕተት ይታመን ነበር። ማቴዎስ ግን ስለ እግዚአብሔር ሕግ እውነተኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መርሆዎችን አስተምሯል፦
  • ሀ) ሕጉ ዘላለማዊ መሆኑን ገልጿል፦ ከሕግ አንዲት ነጥብ ወይም አንዲት የፊደል ጭረት እንኳ ፈጽሞ ከእግዚአብሔር ቃል ውስጥ አትወድቅም (ማቴ. 5፡18)። ይህም ክርስትና የብሉይ ኪዳንን ሕግ እንዳልሻረ፥ ይልቁንም ክርስቶስ በሕይወቱና በደሙ ፍጹም አድርጎ እንደፈጸመው ያሳያል።
  • ለ) የሕጉን መንፈስ መታዘዝ እንደሚበልጥ አስተምሯል፦ ላይ ላዩን ብቻ ለሕጉ ፊደል በባዶ ከመታዘዝ ይልቅ፥ እግዚአብሔር ያንን ሕግ የሰጠበትን ዋና ምክንያት ማወቅና የሕጉን የውስጥ መንፈስ መታዘዝ እጅግ እንደሚበልጥ ከማቴዎስ ወንጌል እንረዳለን። ስለሆነም በደፈናው የዝሙትን ውጫዊ ተግባር አለመፈጸም ብቻ ሳይሆን፥ እግዚአብሔር በቅድስናው ሊከላከል የፈለገው ወደ ዝሙት ተግባር የሚመራውን የልብ ክፉ ምኞትና ስሜት ጭምር እንደሆነ ገልጿል (ማቴ. 5፡27-28)።
  • ሐ) የሰዎችን ተጨማሪ ሕግጋት በጽኑ ተቃውሟል፦ ማቴዎስ አይሁድ የሃይማኖት ማዕከል አድርገው ለሚመለከቱት «ሕግን መጠበቅ» በሚለው አስተሳሰብ ላይ ጠንካራ ማስጠንቀቂያ ሰጥቷል። የክርስቶስ ቀንደኛ ጠላቶች የነበሩት በብሉይ ኪዳን ሕግ ላይ በመቶዎች የሚቆጠሩ የሰዎች ትውፊት ሕግጋትን እየጨመሩ ሰዎች እንዲጠብቁ በጥብቅ የሚያስገድዱት ፈሪሳውያን ነበሩ። ከማቴዎስ ወንጌል ልዩ ገጽታዎች መካከል አንዱ፦ ስለ እውነተኛ ሃይማኖትና ቅድስና ከፈሪሳውያን የደረቀ ሕግጋት ጋር ያደረገው የማያቋርጥ መለኮታዊ ውጊያ ነበር።
  • መ) ክርስቶስ ራሱ የሕጉ ባለቤት መሆኑን አሳይቷል፦ ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም አምላክ በመሆኑ፥ ከብሉይ ኪዳን ሕግጋት ሁሉ በላይ የላቀ ሉዓላዊ ሥልጣን አለው። እግዚአብሔር አብ በጥንት ዘመን ስለ ነፍስ ግድያ፥ ስለ ዝሙት ወይም ሰንበትን ስለማክበር ሲናገር ምን ማለቱ እንደነበረ ፍጹሙን መለኮታዊ ትርጉም በሥልጣን የበየነው ራሱ ክርስቶስ ነው («እኔ ግን እላችኋለሁ…»)። የእርሱ መለኮታዊ ቃላት እንደ ብሉይ ኪዳን ሕግ ሁሉ ለዘላለም የማይለወጡ የጸኑ ናቸው (ማቴ. 24፡35)።

፮. የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) ዛሬ ባለንበት በወንጌል የጸጋ ዘመን ውስጥ ያሉ አንዳንድ ክርስቲያኖችና መጋቢዎችም፥ እውነተኛውን መንፈሳዊነትና ቅድስና ሕግጋትንና ሥርዓቶችን በመጠበቅ ብቻ እንደምናገኝ አድርገው የሚያስቡበትንና የሚናገሩበትን አደገኛ አካሄድ፥ በአሁኑ ዘመን የምታያቸውን የተለያዩ የቤተ ክርስቲያን የሰዎች ደንቦችንና ልማዶችን እየጠቀስህ አብራራ።
• ለ) እንደዚህ ያሉ ትናንሽ ማኅበራዊ የሰዎች ደንቦች አጥቢያ ቤተ ክርስቲያንን በሥርዓት ለመምራት ምን ያህል በጥቂቱ ይጠቅማሉ? አማኞችን ከእውነተኛው የክርስቶስ ጸጋና ነጻነት አውጥተው ወደ ደረቀ ሥርዓታዊነት (Legalism) ሲቀይሯቸውስ መንፈሳዊ ሕይወታቸውን በምን መንገድ በእጅጉ ይጎዳሉ?
• ሐ) ብዙ ጊዜ እኛ አማኞች ሰዎች በውጪ ከሚሠሯቸውና ከሚደነግጓቸው አንዳንድ ጥቃቅን ስሕተቶችና ሕግጋት ይልቅ፥ በሰው ልብ ውስጥ ካለው ከኃጢአት በስተጀርባ ያሉትን ስውር አመለካከቶች፥ ትዕቢትንና ራስ ወዳድነትን በጥንቃቄ የማናስተውለውና የማናጤነው ለምንድን ነው? በዚህ ላይ የተመለከትኸውን አንድ እውነተኛ ምሳሌ ስጥ። ዛሬ እኛ አማኞች ከውጫዊ ሥርዓት ወጥተን የሰዎችን ልብ በክርስቶስ እውነትና ፍቅር ለመፈወስ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ይህንን መጽሐፍ ቅዱሳዊ መርሕ በተግባር የምንፈጽመው እንዴት ነው?

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።