የማቴዎስ ወንጌል መዋቅር እና አስተዋጽኦ

መጽሐፍ ቅዱስን የመጻፉ ታላቅ ተግባር፥ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስና ቅዱሳን ሰዎች በጋራ ያከናወኑት መለኮታዊ ውሕደት ውጤት መሆኑን ቀደም ብለን በጥንቃቄ ተመልክተናል። መንፈስ ቅዱስ ቃላቱን በጆሯቸው ላይ ቃል በቃል እየተናገረ ሰዎቹን እንደ መቅረጫ መሣሪያ ብቻ አልተጠቀመባቸውም። ነገር ግን ጸሐፊዎቹ የራሳቸውን ሰብአዊ ቃላት በነጻነት እየመረጡ፥ መንፈስ ቅዱስ በልባቸው ውስጥ ያስቀመጠውን ሰማያዊ ዓላማና እውነት ያለምንም ስሕተት እንዲመቱና እንዲያሳኩ በጸጋ መርቷቸዋል።

እንዲሁም መንፈስ ቅዱስ ጸሐፊዎቹ መጻሕፎቻቸውን በልዩ መለኮታዊ መንገድ እንዲያደራጁና እንዲያዋቅሩ ፈቅዶላቸዋል። ይህም ሆኖ መንፈስ ቅዱስ እያንዳንዱ ጸሐፊ የተለያዩ ስልታዊ መንገዶችን እየተጠቀመ፥ በሁሉም ዘመናትና ትውልዶች የሚኖሩ ቅዱሳን ሰዎች ሁሉ እንደ ሕያው እግዚአብሔር ቃል የሚጠቀሙባቸውን ዘላለማዊ እውነቶች ያለምንም መበረዝ እንዲያስተላልፉ በሉዓላዊ ኃይሉ ተቆጣጥሯቸዋል።

ሐዋርያው ማቴዎስ ቁጭ ብሎ ስለ ክርስቶስ ምድራዊ ታሪክ በዘፈቀደ የቻለውን ያህል ብዙ ዝርዝር ታሪክ ለመጻፍ ፈጽሞ አልሞከረም። ነገር ግን አማኞች ክርስቲያኖችና ክርስቲያን ያልሆኑት ወገኖች በሙሉ ሊያውቋቸው የሚገቡትን ታላላቅ መለኮታዊ ታሪኮች በጥንቃቄ መርጧል።

ማቴዎስ እነዚህን የመረጣቸውን ታሪኮች በወንጌሉ ውስጥ ያዋቀረውና ያደራጀው ደግሞ ድርጊቶቹ የተፈጸሙበትን የዕለት ተዕለት የጊዜ ቅደም-ተከተል (Chronology) ብቻ በመከተል ሳይሆን፥ ፍጹም በተለየ ስልታዊና ትምህርታዊ መንገድ ነበር።

የአምስቱ ታላላቅ የክርስቶስ ትምህርቶች መዋቅር

ብዙ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን እንደሚያስተምሩት፦ ሐዋርያው ማቴዎስ አይሁዶች እጅግ የተቀደሱ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት አድርገው የሚመለከቷቸውን አምስቱን የሙሴ መጻሕፍት (ኦሪትን) መዋቅር አምሳያ ተከትሎ፥ የጌታን የኢየሱስን ታሪክ በአምስት ታላላቅ ክፍሎች እንዳደራጀው በጽኑ ያምናሉ።

ማቴዎስ በወንጌሉ ውስጥ ለቤተ ክርስቲያን ዕድገት እጅግ ወሳኝ በሆኑት በሚከተሉት አምስት ታላላቅ የማስተማሪያ (የስብከት) ክፍሎች ላይ ብቻ አጥብቆ አተኩሯል፦

• ፩. የተራራው ስብከት ትምህርት፦ (ማቴዎስ ምዕራፍ 5 – 7) — የመንግሥቱ ዜጎች ውስጣዊ የቅድስና ባሕርይ።
• ፪. የሚሲዮናዊነት ተልእኮ ትምህርት፦ (ማቴዎስ ምዕራፍ 10) — ለአሥራ ሁለቱ ሐዋርያት የተሰጠ የስምሪት መመሪያ።
• ፫. የመንግሥተ-ሰማያት ምሳሌዎች ትምህርት፦ (ማቴዎስ ምዕራፍ 13) — የምስጢራቱ መገለጥ።
• ፬. የቤተ ክርስቲያንና የይቅርታ ትምህርት፦ (ማቴዎስ ምዕራፍ 18) — የአማኞች ዕለታዊ ኅብረትና ተግሣጽ ሥርዓት።
• ፭. የደብረ ዘይት ትንቢታዊ ትምህርት፦ (ማቴዎስ ምዕራፍ 24 – 25) — ስለ መቅደሱ ጥፋትና ስለ ዘመን ፍጻሜ።

እነዚህ አምስቱ ታላላቅ የክርስቶስ የትምህርት ክፍሎች በሙሉ በማቴዎስ ወንጌል ውስጥ ሲያበቁ፦ «ክርስቶስ ይህን ትምህርት በፈጸመ ጊዜ…» ወይም «ኢየሱስ እነዚህን ቃላት ፈጽሞ ሲጨርስ…» በሚሉ መለኮታዊ ማጠቃለያ ቃላት በጥንቃቄ ይደመደማሉ (ማቴ. 7፡28፤ 11፡1፤ 13፡53፤ 19፡1፤ 26፡1)። ይህ አወቃቀር የሚያሳየው በማቴዎስ ወንጌል ውስጥ የተመዘገቡት የክርስቶስ አስደናቂ ታሪኮችና ተአምራት በሙሉ የተደራጁት፥ ከታሪኩ ቀጥሎ የሚመጣውን የክርስቶስን ታላቅ ትምህርት በሥርዓት ለማስተዋወቅና መሠረት ለመጣል ታስቦ መሆኑን ነው።

🗺️ የማቴዎስ ወንጌል አጠቃላይ የይዘት ማውጫ (ጂኦግራፊያዊ መዋቅር)

የማቴዎስን ወንጌል መለኮታዊ ይዘትና አስተዋጽኦ በጥንቃቄ አደራጅቶ ለማዘጋጀት የሚያስችሉ የተለያዩ መንገዶች ያሉ ሲሆን፥ ከእነዚህ መካከል ከሁሉ ይበልጥ ግልጽና ታዋቂ የሆነው መንገድ፦ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በተግባር ያገለገለባቸውን አገሮችና ጂኦግራፊያዊ የጉዞ መስመሮችን በጥንቃቄ መከተል ነው።

በዚህ መሠረት የማቴዎስ ወንጌል ጠቅላላ መዋቅር በሚከተሉት 7 ታላላቅ ታሪካዊ ክፍሎች ይከፈላል፦

• ክፍል ፩፦ የክርስቶስ መወለድና ለአገልግሎት መዘጋጀት (ማቴዎስ 1፡1 – 4፡16) (የዘር ሐረግ፥ የሰብአ ሰገል አምልኮ፥ ወደ ግብፅ መሸሽ፥ የመጥምቁ ዮሐንስ ምስክርነት፥ የጌታ ጥምቀትና በምድረ-በዳ በሰይጣን መፈተን)
• ክፍል ፪፦ የክርስቶስ ታላቅ መለኮታዊ አገልግሎት በገሊላ (ማቴዎስ 4：17 – 14：12) (የደቀ-መዛሙርት መጠራት፥ የተራራው ስብከት ትምህርት፥ ታላላቅ የተአምራት ኃይሎች መገለጥ፥ አሥራ ሁለቱን መላክና የመጥምቁ ዮሐንስ ሰማዕትነት ፍጻሜ)
• ክፍል ፫፦ የክርስቶስ ልዩ አገልግሎት ከገሊላ አውራጃ ውጭ (ማቴዎስ 14፡13 – 17፡20) (አምስት ሺህ ሰዎችን መመገብ፥ በውኃ ላይ መራመድ፥ የከነዓናዊቷን ሴት እምነት ማድነቅ፥ የጴጥሮስ ታላቅ ምስክርነትና በቅዱሱ ተራራ ላይ መለወጥ)
• ክፍል ፬፦ የክርስቶስ የማጠቃለያ አገልግሎት በገሊላ ምድር (ማቴዎስ 17፡21 – 18፡35) (ስለ ሞቱና ትንሣኤው ሁለተኛ ጊዜ መናገር፥ ተአምራዊውን የቀረጥ ዲናር መክፈልና ስለ ቤተ ክርስቲያንና ስለ ይቅርታ ፍጹም መመሪያ ማስተማር)
• ክፍል ፭፦ የክርስቶስ የወንጌል አገልግሎት በይሁዳና በፔሪያ ምድር (ማቴዎስ 19፡1 – 20፡34) (ስለ ጋብቻና ፍቺ ማስተማር፥ ሕፃናትን መባረክ፥ ባለጸጋውን ጎልማሳ ማስተማር፥ የዘብዴዎስ ልጆች እናቶች ልመናና የዕውራኖቹን ዓይን ማብራት)
• ክፍል ፮፦ ክርስቶስ ከመሰቀሉ በፊት የፈጸመው የመጨረሻው ሳምንት አገልግሎት (ማቴዎስ 21፡1 – 27፡66) (በሆሳዕና ክብር ወደ ኢየሩሳሌም በንጉሥነት መግባት፥ መቅደሱን ማንጻት፥ ከካህናት ጋር መከራከር፥ የመጨረሻው እራት ኪዳን፥ በጌተሰማኒ መጸለይ፥ በሳንሄድሪን ሸንጎና በጲላጦስ ፊት መከሰስ እንዲሁም በቀራንዮ መስቀል ላይ መሞትና መቃበር)
• ክፍል ፯፦ የክርስቶስ ታላቅና የከበረ ትንሣኤ (ማቴዎስ 28፡1-20) (መልአኩ ድንጋዩን ማንከባለሉ፥ የትንሣኤው መገለጥ፥ የሮም ጠባቂዎች የውሸት ሴራ መጋለጥና ለቤተ ክርስቲያን የተሰጠው ዘላለማዊው ታላቁ የሚሲዮናዊነት ተልእኮ)

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ተሐድሶ ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።