"ከጥንት ጀምሮ እግዚአብሔር በብዙ ዓይነትና በብዙ ጎዳና ለአባቶቻችን በነቢያት ተናግሮ፣ ሁሉን ወራሽ ባደረገው… በልጁ በዚህ ዘመን መጨረሻ ለእኛ ተናገረን" (ዕብ 1፥1)። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል እግዚአብሔር በብሉይ ኪዳን ዘመን ሐሳቡን ለማሳወቅ ነቢያትን እንዴት እንደተጠቀመ በግልጽ ያሳያል። በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ውስጥ የትንቢት መጻሕፍት በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች ይከፈላሉ፤ እነርሱም "ታላላቅ ነቢያት" እና "ታናናሽ ነቢያት" በመባል ይታወቃሉ። ይህ ክፍፍል የተደረገው በነቢያቱ መንፈሳዊ ሥልጣን፣ በመልእክታቸው ጥራት፣ ወይም በታሪክ ውስጥ በነበራቸው ክብር ላይ ተመሥርቶ ሳይሆን፣ የጻፉት መጽሐፍ የይዘት መጠን (የገጹ ርዝመት) ላይ ብቻ ተመሥርቶ ነው።
ታሪካዊውን አደረጃጀት ስንመለከት፣ ታላላቅ ነቢያት የሚባሉት አምስት መጻሕፍት ሲሆኑ እነርሱም ኢሳይያስ፣ ኤርምያስ፣ ሰቆቃወ ኤርምያስ፣ ሕዝቅኤል እና ዳንኤል ናቸው። እነዚህ መጻሕፍት እጅግ ሰፊ የሆኑ ትንቢቶችን፣ ታሪካዊ ክስተቶችን እና ጥልቅ የሥነ መለኮት ራእዮችን ይዘዋል። በሌላ በኩል፣ ታናናሽ ነቢያት የሚባሉት አሥራ ሁለቱ መጻሕፍት ሆሴዕ፣ ኢዩኤል፣ አሞጽ፣ አብድዩ፣ ዮናስ፣ ሚክያስ፣ ናሆም፣ ዕንባቆም፣ ሶፎንያስ፣ ሐጌ፣ ዘካርያስ እና ሚልክያስ ናቸው። በጥንቱ የዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ አደረጃጀት፣ እነዚህ አሥራ ሁለት መጻሕፍት ርዝመታቸው አጭር በመሆኑ በአንድ ጥቅል ላይ ተጽፈው "አሥራ ሁለቱ" (ትሬይ አሳር) በሚል አንድ መጽሐፍ ተደርገው ይቆጠሩ ነበር።
በሕግ እና በሥነ መለኮት እይታ፣ የታላላቆቹም ሆነ የታናናሾቹ ነቢያት መጻሕፍት እኩል የሆነ መለኮታዊ እስትንፋስ ያላቸው የእግዚአብሔር ቃላት ናቸው። ሁሉም ነቢያት የእስራኤልን ሕዝብ ወደ ቃል ኪዳኑ ሕግ እንዲመለሱ የጠሩ፣ ስለ መጪው ፍርድ ያስጠነቀቁ፣ እና ስለ መሲሑ መምጣት የተነበዩ የእግዚአብሔር መልእክተኞች ነበሩ። የኢሳይያስ ሰፊ እና ጥልቅ የትንቢት ቃል ከእግዚአብሔር እንደመጣ ሁሉ፣ አንድ ምዕራፍ ብቻ ያለው የአብድዩ መልእክትም ያንኑ ያህል ሕጋዊ እና መለኮታዊ ሥልጣን አለው (2 ጴጥ 1፥21)።
በእነዚህ መጻሕፍት ውስጥ ያለው መንፈሳዊ ውጥረት እያንዳንዱ ነቢይ ከተነሣበት ዘመን እና ከተጋፈጠው ተግዳሮት ጋር የተያያዘ ነው። ታላላቆቹ ነቢያት የብሔሩን ውድቀት፣ የባቢሎንን ምርኮ እና ዳግም መመለስ በረዥሙ ሲተነትኑ፣ ታናናሾቹ ነቢያት ደግሞ በተወሰኑ እና አጣዳፊ በሆኑ ብሔራዊ ወይም ግለሰባዊ ኃጢአቶች ላይ ያተኩራሉ። ለምሳሌ፣ አሞጽ ስለ ማኅበራዊ ፍትሕ መጓደል በኃይል ሲጮህ፣ ሐጌ ደግሞ ስለ ቤተ መቅደሱ ግንባታ መቋረጥ ይሞግታል። የነቢያቱ ድምፅ የተለያየ ቢመስልም፣ ሁሉም በአንድነት የሚያስተጋቡት የእግዚአብሔርን ቅድስና እና ፍትሕ ነው።
በነዚህ ነቢያት ሕይወት ውስጥ የምናየው አስገራሚው የሰው ልጅ ገጽታ የዳራቸው መለያየት ነው። አንዳንዶቹ እንደ ዳንኤል በቤተ መንግሥት ያደጉ ሲሆኑ፣ ሌሎቹ እንደ አሞጽ ደግሞ እረኛ እና ፍሬ ለቃሚ ነበሩ። እግዚአብሔር የሰውን የትምህርት ደረጃ ወይም ማኅበራዊ ደረጃ ሳይሆን፣ ለቃሉ መታዘዝን ይመለከታል። ታላላቅም ሆኑ ታናናሽ ነቢያት የራሳቸውን ሕይወት አደጋ ላይ ጥለው የሰማዩን አምላክ ድምፅ ለትውልዳቸው አሰምተዋል።
ይህ ትምህርት በዘመናችን ላለን የእምነት ሰዎች የእግዚአብሔርን ቃል ሙሉነት እና የጸጋውን ስጦታ ልዩነት እንድንረዳ ያስተምረናል። ታላቅ ወይም ታናሽ የሚባለው የአገልግሎታችን መጠን ሳይሆን የተጠራንበት ኃላፊነት ልክ ነው። "የእግዚአብሔር ቃል ታላቅነቱ በገጹ ብዛት ሳይሆን፣ በተነገረው እውነት ኃይል ውስጥ ነው" እንደሚባለው፣ እኛም ጌታ በሰጠን የአገልግሎት ድርሻ ታማኞች በመሆን የክርስቶስን ወንጌል ለዓለም ማድረስ አለብን።