የእግዚአብሔር የድነት እቅድ: ከተስፋ እስከ መሲሁ መገለጥ

የእግዚአብሔር የድነት እቅድ በታሪክ ሂደት ውስጥ በአጋጣሚ የተከሰተ ወይም ለሰው ልጅ ውድቀት የተሰጠ ድንገተኛ ምላሽ ሳይሆን፣ ዓለም ሳይፈጠር በፊት በሥላሴ ዘለአለማዊ ምክር የታቀደና በዘመናት ውስጥ ደረጃ በደረጃ እየተገለጠ የመጣ መለኮታዊ ዕቅድ ነው። ይህ የድነት ታሪክ (Heilsgeschichte) ከፍጥረት በፊት ጀምሮ፣ በውድቀት ማግስት በኤደን ገነት ውስጥ በተሰጠው የተስፋ ቃል ቀጥሎ፣ በቃል ኪዳናት፣ በምሳሌያዊ ጥላዎችና በነቢያት ትንቢት ውስጥ አልፎ በኢየሱስ ክርስቶስ መምጣት ፍጻሜውን ያገኘ ሂደት ነው። ይህ ጥልቅ ትንታኔ እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ያለውን የማዳን እቅድ ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው ድረስ በመጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃዎች አስደግፎ ያቀርባል።

ምዕራፍ አንድ፡ የድነት እቅድ ዓለም ሳይፈጠር (ዘለአለማዊው መሠረት)

የሰው ልጅ ድነት በታሪክ ውስጥ ከመታየቱ በፊት፣ በዘለአለማዊነት ውስጥ በመለኮታዊው ምክር (Consilium Salutis) የጸና ነበር። መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር አማኞችን በክርስቶስ የመረጣቸው “ዓለም ሳይፈጠር” መሆኑን በግልጽ ያስተምራል (ኤፌሶን 1፡4)። ይህ እውነታ ድነት በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ጸጋ ላይ የተመሠረተ እንጂ በሰው ጥረት ወይም በታሪካዊ አጋጣሚዎች ላይ ያልተመሠረተ መሆኑን ያረጋግጣል።

በመለኮታዊው ምክር ውስጥ ሦስት ዋና ዋና አካላት ቀድመው ተቀምጠው ነበር። በመጀመሪያ፣ እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ወደፊት እንደሚወድቅና አዳኝ እንደሚያስፈልገው በሁለንተናዊ እውቀቱ አይቷል፤ በሁለተኛ ደረጃ፣ ዘለአለማዊው አዳኝ (ወልድ) በዚህ የማዳን ሥራ ውስጥ ያለውን ሚና ተቀብሏል፤ በሦስተኛ ደረጃ፣ የቤዛነት ሥራው ዝርዝር ሁኔታዎች—ከስጋዌ እስከ መስቀል ሞት ድረስ—ታቅደው ነበር። ይህ ሂደት በሥነ-መለኮት ትምህርት “የድነት ቃል ኪዳን” (Covenant of Redemption) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ በአብ፣ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ መካከል የተደረገ ዘለአለማዊ ስምምነት ነው። በዚህ ስምምነት መሠረት፣ አብ ሕዝብን መርጦ ለወልድ ሰጠ፣ ወልድም የሰዎቹን ኃጢአት ተሸክሞ ለመሞትና ለመቤዠት ተስማማ፣ መንፈስ ቅዱስ ደግሞ ይህንን የቤዛነት ሥራ በጊዜና በታሪክ ውስጥ ለአማኞች ለመተግበር ፈቃደኛ ሆነ።

ዘለአለማዊው የድነት እቅድ መገለጫዎች	የመጽሐፍ ቅዱስ ማስረጃዎች	መለኮታዊ ትርጉምና አንድምታ
አማኞችን በክርስቶስ መምረጥ	ኤፌሶን 1፡4	ድነት በእግዚአብሔር ቅድመ-ውሳኔና ጸጋ ላይ የተመሠረተ መሆኑ
የክርስቶስ እንደ ታራጅ በግ መታወቅ	1 ጴጥሮስ 1፡19-20	የመስቀሉ ሞት ድንገተኛ ሳይሆን ዓለም ሳይፈጠር የታቀደ መሆኑ
የጸጋ ስጦታ ከዘመናት በፊት መሰጠቱ	2 ጢሞቴዎስ 1፡9	ጸጋ ከሰው ሥራ ጋር ሳይሆን ከእግዚአብሔር ዘለአለማዊ ዓላማ ጋር የተያያዘ መሆኑ
የዘለአለም ሕይወት ተስፋ	ቲቶ 1፡2	እግዚአብሔር ዓለም ሳይፈጠር የገባውና የማይታጠፍ ቃል ኪዳን
በሕይወት መጽሐፍ ስም መጻፍ	ራዕይ 13፡8	የድነት እቅዱ ግለሰባዊና ዘለአለማዊ ዋስትና ያለው መሆኑ

ይህ ዘለአለማዊ እቅድ እግዚአብሔር ለፍጥረቱ ያለውን ጥልቅ ፍቅርና ሉዓላዊነት የሚያሳይ ነው። ድነት ከውድቀት በኋላ የተደረገ “ሁለተኛ አማራጭ” ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ክብርና ጸጋ ለመግለጥ የታቀደ የመጀመሪያውና ብቸኛው መለኮታዊ መንገድ ነው። እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ሲፈጥር በነፃ ፈቃዱ እንደሚወድቅ እያወቀ፣ ለውድቀቱም ቤዛን አስቀድሞ በማዘጋጀት ፍቅሩን ገልጧል።

ምዕራፍ ሁለት፡ ውድቀትና የመጀመሪያው የተስፋ ቃል (ዘፍጥረት 3፡15)

የሰው ልጅ በኤደን ገነት ውስጥ በፈጸመው አለመታዘዝ ምክንያት ከእግዚአብሔር ጋር የነበረው ቅዱስ ኅብረት ተቋረጠ። ኃጢአት ወደ ዓለም በመግባቱ ሞት፣ እርግማንና ከእግዚአብሔር መለየት የሰው ልጅ ዕጣ ፈንታ ሆነ። ሆኖም፣ እግዚአብሔር የፍርድ ቃል በሚያስተላልፍበት በዚያው ቅጽበት፣ የድነት ተስፋን መዝራት ጀመረ።

በዘፍጥረት 3፡14-15 ላይ እግዚአብሔር በእባቡ ላይ የፈረደው ፍርድ “ፕሮቶ-ኢቫንጌሊየም” (Protoevangelium) ወይም የመጀመሪያው ወንጌል ተብሎ ይጠራል። ጥቅሱ እንዲህ ይላል፡ “በአንተና በሴቲቱ መካከል፣ በዘርህና በዘርዋም መካከል ጠላትነትን አደርጋለሁ፤ እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል፣ አንተም ተረከዙን ትቀጠቅጣለህ”። ይህ ቃል በታሪክ ውስጥ ለሚገለጠው ለታላቁ የድነት እቅድ እንደ ዘር ሆኖ ያገለግላል።

እዚህ ላይ የተጠቀሰው “የሴቲቱ ዘር” (Zera) የሚለው ቃል በዕብራይስጥ ሰዋስው መሠረት ግለሰብን (Singular) የሚያመለክት ሲሆን፣ ይህም በቀጥታ ወደ መሲሁ ኢየሱስ ክርስቶስ ይጠቁማል። ይህ ትንቢት ሦስት ዋና ዋና መንፈሳዊ እውነታዎችን ይዟል፡-

1. መንፈሳዊ ጦርነት፡ በሰይጣንና በሰው ልጅ (በተለይም በክርስቶስና በክርስቶስ ወገኖች) መካከል የሚኖር ዘለአለማዊ ጠላትነት።
2. የመሲሁ ድል፡ መሲሁ የሰይጣንን ራስ እንደሚቀጠቅጥ፣ ይህም ማለት የሰይጣንን ኃይልና ሥልጣን ፈጽሞ እንደሚደመስስ የተሰጠ ተስፋ።
3. የመሲሁ መከራ፡ ሰይጣንም የመሲሁን ተረከዝ እንደሚቀጠቅጥ፣ ይህም ክርስቶስ በመስቀል ላይ የሚቀበለውን ጊዜያዊ መከራና ሞት ያመለክታል።

ይህ የመጀመሪያው የምስራች ቃል ለሰው ልጅ የተስፋ ብርሃን ሆኖ አገልግሏል። እግዚአብሔር አዳምንና ሔዋንን ከገነት ከማስወጣቱ በፊት ከቆዳ የተሠራ ልብስ ማልበሱ (ዘፍጥረት 3፡21)፣ ለኃጢአት መሸፈኛ ንጹሕ ፍጥረት መሞት እንዳለበትና ደም መፍሰስ አስፈላጊ መሆኑን የሚያሳይ የመጀመሪያው የመስዋዕት ጥላ ነበር። በዚህም እግዚአብሔር የሰውን ኃጢአት በራሱ ጥረት (በቅጠል) ሳይሆን በእግዚአብሔር ዝግጅት (በመስዋዕት) እንደሚሸፈን አስተማረ።

ምዕራፍ ሦስት፡ የቃል ኪዳናት ሰንሰለትና የድነት እቅድ እድገት

እግዚአብሔር የድነት እቅዱን በታሪክ ውስጥ ሲዘረጋ ቃል ኪዳናትን (Covenants) እንደ ዋና መሣሪያ ተጠቅሟል። ቃል ኪዳን እግዚአብሔር ራሱን ለሰው ልጅ የሚገልጥበትና ራሱንም ለሰው ልጅ ድነት በቃሉ የሚያስርበት መለኮታዊ ሕጋዊ ማዕቀፍ ነው። እያንዳንዱ ቃል ኪዳን የቀደመውን ሳይሽር፣ ይልቁንም ይበልጥ እያብራራና ወደ መሲሁ እያመለከተ ይሄዳል።

1. የኖኅ ቃል ኪዳን (የፍጥረት መረጋጋት)

ከታላቁ የጥፋት ውሃ በኋላ እግዚአብሔር ከኖኅና ከፍጥረት ሁሉ ጋር የገባው ቃል ኪዳን፣ ምድር ዳግመኛ በውሃ እንዳትጠፋና የተፈጥሮ ሥርዓት እንዲጠበቅ ዋስትና የሚሰጥ ነው። ይህ ቃል ኪዳን ለድነት እቅዱ መፈጸሚያ የሚሆን የተረጋጋ መድረክ (Stage) አዘጋጅቷል። ዓለም በመደበኛ የተፈጥሮ ኡደት ውስጥ እንድትቀጥል በማድረግ፣ መሲሁ የሚመጣበትን ታሪካዊ ሂደት አመቻችቷል።

2. የአብርሃም ቃል ኪዳን (የበረከትና የዘር ተስፋ)

እግዚአብሔር አብርሃምን በመጥራት የድነት እቅዱን ወደ አንድ ቤተሰብና መስመር አጠበበው። በዘፍጥረት 12፣ 15 እና 17 ላይ የተገለጸው ይህ ቃል ኪዳን ሦስት ዋና ዋና ተስፋዎችን ይዟል፡ ምድር፣ ብዙ ዘርና ዓለም አቀፋዊ በረከት። “የምድር ነገዶች ሁሉ በአንተ ይባረካሉ” የሚለው ቃል መሲሁ ከአብርሃም ዘር እንደሚወጣና በረከቱም ለአይሁድ ብቻ ሳይሆን ለዓለም ሕዝብ ሁሉ እንደሚሆን የሚያበስር ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በገላትያ 3፡16 ላይ እንደገለጸው፣ እግዚአብሔር ለአብርሃም “ለዘርህም” ሲል ስለ ብዙዎች ሳይሆን ስለ አንዱ ስለ ክርስቶስ ተናግሯል።

3. የሙሴ (የሲና) ቃል ኪዳን (ሕግና ጥላነት)

እግዚአብሔር እስራኤልን ከግብጽ ካወጣ በኋላ በሲና ተራራ የሰጠው ሕግ፣ የሰውን ልጅ ኃጢአተኝነትና የእግዚአብሔርን ቅድስና በግልጽ አሳይቷል። ሕጉ በራሱ ድነትን ባያመጣም፣ የሰው ልጅ ኃጢአቱን አውቆ ወደ ክርስቶስ እንዲመጣ የሚያደርግ “ሞግዚት” ሆኖ አገልግሏል። በዚህ ቃል ኪዳን ውስጥ የተካተቱት የማደሪያው ድንኳን ሥርዓት፣ የክህነት አገልግሎትና መስዋዕቶች በሙሉ ወደፊት ለሚመጣው አካል (ለክርስቶስ) እንደ ጥላ ሆነው አገልግለዋል።

4. የዳዊት ቃል ኪዳን (የመንግሥትና የዙፋን ተስፋ)

በ2 ሳሙኤል 7 ላይ እግዚአብሔር ለዳዊት የገባው ቃል ኪዳን፣ መሲሁ ከዳዊት የዘር ሐረግ እንደሚወጣና መንግሥቱም ለዘለአለም እንደሚጸና የሚያረጋግጥ ነው። ይህ ቃል ኪዳን የድነት እቅዱን ንጉሣዊ ገጽታ ያጎላል። መሲሁ “የዳዊት ልጅ” ተብሎ የሚጠራበትና በጽድቅ የሚነግሥበትን መሠረት ጥሏል።

ቃል ኪዳን	ዋናው የተስፋ ቃል	ከድነት እቅድ ጋር ያለው ግንኙነት
የኖኅ ቃል ኪዳን	ምድርን ዳግመኛ በውሃ አለማጥፋት	ለድነት እቅዱ መፈጸሚያ የተረጋጋ ዓለም ማዘጋጀት
የአብርሃም ቃል ኪዳን	በዘሩ የምድር ነገዶች ሁሉ መባረክ	መሲሁ ከአብርሃም ዘር ሆኖ ለዓለም በረከት እንደሚሆን
የሙሴ ቃል ኪዳን	ሕግና የመስዋዕት ሥርዓት	ኃጢአትን ማጋለጥና የክርስቶስን መስዋዕትነት በጥላነት ማሳየት
የዳዊት ቃል ኪዳን	ዘለአለማዊ መንግሥትና ዙፋን	መሲሁ የዳዊት ልጅና ዘለአለማዊ ንጉሥ መሆኑን ማረጋገጥ
አዲስ ቃል ኪዳን	የኃጢአት ይቅርታና የልብ መታደስ	በክርስቶስ ደም የሚገኝ ፍጹም ድነትና ከእግዚአብሔር ጋር መታረቅ

እነዚህ ቃል ኪዳናት በታሪክ ውስጥ የእግዚአብሔርን የማዳን ዓላማ በሂደት እየገለጡ መጥተው፣ በመጨረሻም በክርስቶስ ኢየሱስ “አዲስ ቃል ኪዳን” ውስጥ ፍጻሜያቸውን አግኝተዋል።

ምዕራፍ አራት፡ በጥላነት የተገለጠው የድነት ጉዞ (Typology)

የድነት እቅድ በብሉይ ኪዳን ውስጥ በተለያዩ ቁሶች፣ ግለሰቦችና ክስተቶች አማካኝነት በጥላነት (Typology) ተገልጧል። ጥላ (Type) ወደፊት ለሚመጣው አካል (Antitype) እንደ ንድፍ ወይም እንደ ምልክት የሚያገለግል ታሪካዊ እውነታ ነው።

1. የማደሪያው ድንኳንና የቤተ መቅደስ ጥላነት

የማደሪያው ድንኳን እግዚአብሔር በሕዝቡ መካከል የመኖሩ ምስል ሲሆን፣ እያንዳንዱ ክፍል የክርስቶስን የማዳን ሥራ ይገልጣል። ዮሐንስ በወንጌሉ “ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ (Tabernacled)” ሲል፣ ክርስቶስ እውነተኛውና ፍጹሙ የማደሪያ ድንኳን መሆኑን ማመልከቱ ነው።

• መሠዊያው፡ የእንስሳት መስዋዕት የሚቀርብበት ቦታ ሲሆን፣ ክርስቶስ ራሱን አንድ ጊዜ ለዘለአለም የሰዋበት የመስቀል ምሳሌ ነው።
• የመታጠቢያው ሰን፡ ካህናት ወደ ቅድስት ከመግባታቸው በፊት የሚታጠቡበት ሲሆን፣ በክርስቶስ ደምና በመንፈስ ቅዱስ የምናገኘው የመንጻት ጥላ ነው።
• የገጽ ኅብስት ጠረጴዛ፡ ክርስቶስ የሕይወት እንጀራ መሆኑን ያሳያል።
• መቅረዙ፡ ክርስቶስ የዓለም ብርሃን መሆኑንና ሕዝቡን እንደሚመራ ያመለክታል።
• መጋረጃው፡ የሰውን ልጅ ከእግዚአብሔር ቅድስና የሚለይ ሲሆን፣ በክርስቶስ ሞት ጊዜ መጋረጃው በመቀደዱ ወደ እግዚአብሔር የሚወስደው መንገድ መከፈቱን ያሳያል (ዕብራውያን 10፡19-20)።
• የሥርየት መክደኛው (Mercy Seat)፡ በአርከ ስምምነቱ ላይ ያለው መክደኛ ደም የሚረጭበት የምሕረት ቦታ ሲሆን፣ ክርስቶስ የኃጢአታችን ማስተስሪያ (Hilasterion) መሆኑን ይገልጣል።

2. ምሳሌያዊ ግለሰቦች (Historical Types)

እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ የተነሱ ግለሰቦችን ሕይወት የመሲሁን ማንነትና ሥራ ለመግለጥ ተጠቅሞበታል።

• መልከ ጼዴቅ፡ የሰላምና የጽድቅ ንጉሥ እንዲሁም የልዑል እግዚአብሔር ካህን በመሆኑ፣ የክርስቶስን ዘለአለማዊና ንጉሣዊ ክህነት ያሳያል። የትውልድ ሐረጉና ሞቱ አለመመዝገቡ፣ መጀመሪያና መጨረሻ ለሌለው ለክርስቶስ ክህነት ጥላ ሆኖ አገልግሏል።
• ዮሴፍ፡ በአባቱ የተወደደ፣ በወንድሞቹ የተጠላና የተሸጠ፣ በግፍ መከራን የተቀበለ፣ በመጨረሻም ከእስር ቤት ወጥቶ በክብር ከፍ ያለና የዓለም አዳኝ የሆነ መሆኑ፣ የክርስቶስን መከራና ትንሳኤ (ክብር) በሚገርም ሁኔታ ይገልጣል። ዮሴፍ ወንድሞቹን “እናንተ ክፉ ነገርን አሰባችሁብኝ፤ እግዚአብሔር ግን ዛሬ እንደ ሆነው ብዙ ሕዝብ እንዲድን ለማድረግ ለመልካም አሰበው” ማለቱ፣ ክርስቶስ በመስቀል ላይ የተቀበለው መከራ ለዓለም ድነት መዋሉን ያሳያል።
• ቦዔዝ (ቅርብ ዘመድ ተቤዢ)፡ ቦዔዝ ሩትን ለመዋጀት ሕጋዊ መስፈርቶችን ማሟላትና ዋጋ መክፈል እንደነበረበት፣ ክርስቶስም እኛን ለመዋጀት የሕግን መስፈርት ፈጽሞ የራሱን ሕይወት ዋጋ አድርጎ ሰጥቷል። ቦዔዝ ለሩትና ለናኦሚ ያደረገው ቤዛነት፣ ክርስቶስ ለአይሁድና ለአሕዛብ የሰጠው የድነት ጥላ ነው።

3. ምሳሌያዊ ክስተቶች

• የፋሲካው በግ፡ በግብጽ የነበሩት እስራኤላውያን በበጉ ደም ከሞት እንደዳኑ፣ ክርስቶስ እውነተኛው የፋሲካ በግ ሆኖ ከዘለአለም ሞት አድኖናል።
• የናስ እባብ፡ በምድረ በዳ በእባብ የተነደፉት ሙሴ የሰቀለውን የናስ እባብ ሲመለከቱ ይድኑ እንደነበረ፣ በኃጢአት የተነደፈው የሰው ልጅም በመስቀል ላይ የተሰቀለውን ክርስቶስን በእምነት ሲመለከት ይድናል (ዮሐንስ 3፡14-15)።
• ዮናስ በዓሣ ሆድ ውስጥ መቆየቱ፡ ኢየሱስ ራሱ ይህን ክስተት የሦስት ቀን ሞቱና ትንሳኤው ምልክት (ጥላ) አድርጎ ጠቅሶታል።

ምዕራፍ አምስት፡ የነቢያት ምስክርነትና መለኮታዊ ትንቢቶች

የድነት እቅዱ በታሪክ ውስጥ እየገፋ ሲሄድ፣ እግዚአብሔር በነቢያት አማካኝነት ስለ መሲሁ ማንነትና ሥራ ይበልጥ ዝርዝር መረጃዎችን መስጠት ጀመረ። እነዚህ ትንቢቶች መሲሁ ሲመጣ በትክክል ተለይቶ እንዲታወቅና የድነት እቅዱ መለኮታዊነት እንዲረጋገጥ ረድተዋል።

ነቢዩ / መዝሙረኛው	የትንቢቱ ይዘት	ፍጻሜው በክርስቶስ
ኢሳይያስ 7፡14	ከድንግል መወለድና “አማኑኤል” መባሉ	ማቴዎስ 1፡23
ሚክያስ 5፡2	በቤተልሔም ኤፍራታ መወለዱ	ማቴዎስ 2፡1
ኢሳይያስ 9፡6	ሕፃን መወለዱና ስሙ “ድንቅ መካር፣ ኃያል አምላክ” መባሉ	ሉቃስ 1፡32-33
ኢሳይያስ 53	መከራን የሚቀበልና ስለ ኃጢአታችን የሚሞት አገልጋይ	ማቴዎስ 27, ዮሐንስ 19
ዘካርያስ 9፡9	በአህያ ላይ ተቀምጦ ወደ ኢየሩሳሌም መግባቱ	ማቴዎስ 21፡5
መዝሙር 22	የእጆቹና የእግሮቹ መቸንከር፣ ልብሱን መከፋፈላቸው	ዮሐንስ 19፡23-24
ዳንኤል 9፡24-27	መሲሁ የሚገደልበት ጊዜና የሳምንታት ስሌት	የክርስቶስ መምጣትና መስቀል
ዘካርያስ 11፡12-13	በ30 ብር መሸጡና ለሸክላ ሠሪ መሰጠቱ	ማቴዎስ 26፡15

ነቢያት መሲሁን በሁለት ዋና ዋና ገጽታዎች አይተውታል፡- መከራን የሚቀበል አገልጋይ (Suffering Servant) እና በክብር የሚነግሥ ንጉሥ (Reigning King)። ምንም እንኳን ነቢያት በነዚህ ሁለት ገጽታዎች መካከል ያለውን ሰፊ የጊዜ ልዩነት (በመጀመሪያውና በሁለተኛው መምጣት መካከል ያለውን) ባይረዱም፣ በክርስቶስ መምጣት ግን ሁለቱም እውነታዎች ሚዛናቸውን ጠብቀው ተገልጠዋል። የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ሁሉ በክርስቶስ ውስጥ የሚገኘውን የድነት ተስፋ ለመመስከር የተጻፉ ናቸው።

ምዕራፍ ስድስት፡ የዘመኑ ሙላትና የዝምታ ዓመታት (400 ዓመታት)

ከነቢዩ ሚልክያስ በኋላ እስከ መጥምቁ ዮሐንስ መነሳት ድረስ ለ400 ዓመታት ያህል የእግዚአብሔር ትንቢታዊ ቃል አልተሰማም ነበር፤ ይህ ዘመን “የዝምታ ዘመናት” ተብሎ ይጠራል። ሆኖም፣ እግዚአብሔር በዝምታው ውስጥ እንኳ ዓለምን ለመሲሁ መምጣት እያዘጋጀ ነበር። ይህ ሂደት በገላትያ 4፡4 ላይ “የዘመኑ ሙላት” ተብሎ ተገልጧል።

በእነዚህ ዓመታት የተከናወኑ ዝግጅቶች ለወንጌል መስፋፋት ወሳኝ ነበሩ፡-

1. የግሪክ ቋንቋ መስፋፋት፦ የግሪክ ቋንቋ የዓለም መገናኛ ቋንቋ መሆኑ፣ ወንጌል በሄደበት ሁሉ ያለ ቋንቋ ችግር እንዲሰበክና አዲስ ኪዳንም በግሪክ እንዲጻፍ ረድቷል።
2. የሲናጎግ (ምኩራብ) መቋቋም፦ አይሁድ በተበተኑበት ቦታ ሁሉ ምኩራቦችን መሥራታቸው፣ ሐዋርያት ወንጌልን የሚሰብኩበት ዝግጁ መድረክ እንዲያገኙ አድርጓል።
3. የሮማውያን መንገዶች፦ የሮማ መንግሥት የገነባቸው መንገዶችና የፈጠረው ሰላም (Pax Romana)፣ ወንጌልን በፍጥነት ወደ ዓለም ዳርቻ ለማድረስ አመቺ ሁኔታ ፈጥሯል።
4. የመንፈሳዊ ረሀብ መጨመር፦ ሕዝቡ ከባሕላዊ ሃይማኖቶችና ከግሪክ ፍልስፍና በላይ ለነፍሱ የሚሆን እውነተኛ መጽናኛና አዳኝ በናፍቆት እንዲጠባበቅ አድርጎታል።

በዚህ መለኮታዊ ዝግጅት መጨረሻ ላይ፣ መጥምቁ ዮሐንስ “የእግዚአብሔር በግ” በማለት መሲሁን ለዓለም አስተዋወቀ።

ምዕራፍ ሰባት፡ የተስፋው አካል መልበስ (የመሲሁ መገለጥ)

ዓለም ሳይፈጠር የታቀደው፣ በኤደን ገነት ቃል የተገባውና በታሪክ ውስጥ በጥላነት ሲጓዝ የነበረው የድነት እቅድ በኢየሱስ ክርስቶስ አካል ሆኖ ተገለጠ። ክርስቶስ ፍጹም አምላክና ፍጹም ሰው በመሆን፣ በሰውና በእግዚአብሔር መካከል ያለውን ገደል የዘጋ ብቸኛው መካከለኛ ነው።

በክርስቶስ መምጣት የድነት እቅዱ የሚከተሉትን ፍጻሜዎች አግኝቷል፡-

• የሕግ ፍጻሜ፦ ክርስቶስ ሕጉን በመፈጸም፣ የሕግ እርግማን በእኛ ላይ እንዳይሆን አድርጓል።
• የመስዋዕት ፍጻሜ፦ የእንስሳት ደም ለጊዜው ይሸፍነው የነበረውን ኃጢአት፣ የክርስቶስ ደም ግን ፈጽሞ አስወግዶታል።
• የጥላዎች ፍጻሜ፦ ማደሪያው ድንኳን፣ መቅረዙ፣ መሠዊያውና መስዋዕቱ ሁሉ በክርስቶስ አካል ውስጥ እውነተኛ ትርጉማቸውን አግኝተዋል።
• የሰይጣን ሽንፈት፦ በዘፍጥረት 3፡15 ላይ የተሰጠው ተስፋ፣ ክርስቶስ በመስቀል ላይ ሞትንና ሰይጣንን ድል በማድረጉ ፍጻሜውን አግኝቷል።

ማጠቃለያ

የእግዚአብሔር የድነት እቅድ ከዘለአለማዊነት ጀምሮ እስከ መሲሁ መገለጥ ድረስ ያለው ጉዞ፣ የእግዚአብሔርን የማይለወጥ ታማኝነትና ጥልቅ ፍቅር የሚያሳይ ነው። የሰው ልጅ ውድቀት እግዚአብሔርን ድንገት ያላስገረመው ክስተት ሲሆን፣ ለውድቀቱም መፍትሔ አስቀድሞ ተዘጋጅቶ ነበር። በብሉይ ኪዳን ውስጥ የነበሩት ቃል ኪዳናት፣ ጥላዎችና ትንቢቶች በሙሉ ወደ አንድ ታላቅ እውነታ—ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ—የሚጠቁሙ መንገዶች ነበሩ።

ዛሬ ይህ የድነት እቅድ በክርስቶስ ኢየሱስ ለሚያምኑ ሁሉ ክፍት ሆኗል። እግዚአብሔር ዓለም ሳይፈጠር ባቀደውና በታሪክ ውስጥ በገለጠው በዚህ ታላቅ እቅድ አማካኝነት፣ የሰው ልጅ ከኃጢአት ባርነት ነፃ ወጥቶ ከፈጣሪው ጋር የመታረቅና የዘለአለም ሕይወትን የማግኘት ዕድል አግኝቷል። ይህም ድነት በእግዚአብሔር ጥበብና ጸጋ የተቃኘ፣ በክርስቶስ ደም የጸናና በመንፈስ ቅዱስ ጉልበት የሚፈጸም ዘለአለማዊ መለኮታዊ ሥራ ነው።