ይህ ጥያቄ የታሪክን እና የመጽሐፍ ቅዱስን እውነት አጣምረን እንድንመለከት የሚያደርግ እጅግ ድንቅ ጥያቄ ነው። የሳባ ንግሥት ወደ ንጉሥ ሰሎሞን የመጣችበት ታሪክ ታሪካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም አለው። እንደ መጽሐፍ ቅዱስ አስተማሪና እረኛ፣ ይህንን ታሪክ በሚከተሉት መሠረታዊ ነጥቦች ላብራራሎት እወዳለሁ።
1. የታሪኩ መነሻ እና ዓላማ
የሳባ ንግሥት ሰሎሞንን ለመጎብኘት የመጣችው በዋነኝነት የሰሎሞንን ታላቅ ጥበብ እና ዝና ስለሰማች ነው። ንግሥቲቱም በእግዚአብሔር ስም የተነሣ የሰሎሞንን ዝና ሰምታ በእንቆቅልሽ ትፈትነው ዘንድ መጣች (1ነገ 10:1)። ከዚህ መንፈሳዊ እና አእምሯዊ ፍለጋ በተጨማሪ፣ ጉብኝቱ ታላቅ የፖለቲካ እና የንግድ (ኢኮኖሚያዊ) ዓላማ ነበረው። ሳባ በሽቶ፣ በወርቅ እና በከበሩ ድንጋዮች የበለጸገች አገር ነበረች (1ነገ 10:2)። የሰሎሞን መንግሥት ደግሞ በወቅቱ ዓለም አቀፍ የንግድ መስመሮችን ይቆጣጠር ስለነበር፣ የንግድ ግንኙነታቸውን ለማጠናከር እና ሰላማዊ መስተጋብር ለመፍጠር የተደረገ ታሪካዊ የዲፕሎማሲ ጉዞ ነበር።
2. የሳባ ንግሥት ከየት መጣች? ከኢትዮጵያ ወይስ ከየመን?
ይህ ጥያቄ በታሪክ ተመራማሪዎች እና በሥነ-መለኮት ምሁራን ዘንድ ለዘመናት ሲያወያይ የኖረ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ በቀጥታ “ሳባ” (Sheba) የሚለውን ስም እንጂ የአሁኑን ዘመን አገር ስም አይጠቅስም። ነገር ግን ታሪካዊ መረጃዎችን ስንመረምር ሁለቱም አካባቢዎች ጠንካራ መነሻ አላቸው፡-
- የየመን (የደቡብ ዓረቢያ) ታሪክ፡ በአርኪኦሎጂ እና በታሪክ መዛግብት መሠረት “ሳባ” (Sabaean Kingdom) በጥንቱ ዘመን ደቡብ ዓረቢያ (የአሁኗ የመን) ውስጥ የነበረ ታላቅ መንግሥት ነው። ይህ አካባቢ ደግሞ መጽሐፍ ቅዱስ እንደሚገልጸው በሽቶ፣ በዕጣን እና በከርቤ ንግድ እጅግ የታወቀ ነበር።
- የኢትዮጵያ ትውፊት፡ በኢትዮጵያ ረጅም ታሪክ እና ባህል (በተለይም በክብረ ነገሥት መጽሐፍ ትረካ) መሠረት፣ የሳባ ንግሥት (ማክዳ) ኢትዮጵያዊት እንደሆነች እና ከሰሎሞንም ቀዳማዊ ምኒልክን እንደወለደች በሰፊው ይታመናል።
- የታሪክ ምሁራን ማስታረቂያ፡ ብዙ የታሪክ ምሁራን እንደሚስማሙት፣ በጥንቱ ዘመን የነበረው የሳባ መንግሥት በቀይ ባሕር በሁለቱም አቅጣጫዎች (በየመን እና በሰሜን ኢትዮጵያ/ኤርትራ) የተንሰራፋ እና ሁለቱንም አካባቢዎች የሚያስተዳድር አንድ ታላቅ የንግድ ግዛት ነበር። ስለዚህ የሳባ ንግሥት የአሁኗን የመን እና የሰሜን ኢትዮጵያን አካባቢዎች በአንድነት ትገዛ የነበረች ታላቅ መሪ ናት ብሎ መውሰድ ታሪካዊ እውነታነት አለው።
3. የመልእክቱ መንፈሳዊ ትርጉም
የተወደዳችሁ፣ ከታሪካዊው እና ከጂኦግራፊያዊው ክርክር ይልቅ፣ መንፈስ ቅዱስ ይህንን ታሪክ እንድናውቅ ያደረገበት ዋነኛው ምክንያት ጥልቅ የሆነ መንፈሳዊ ትምህርት ስላለው ነው። የሳባ ንግሥት ምንም እንኳ የአሕዛብ መሪ ብትሆንም፣ እውነተኛ ጥበብን ለመፈለግ ከምድር ዳርቻ እጅግ አድካሚ ጉዞ አድርጋ መጥታለች።
ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ይህችን ንግሥት ለእውነተኛ የእምነት ፍለጋ ምሳሌ አድርጎ አቅርቧታል። ንግሥተ አዜብ በፍርድ ቀን ከዚህ ትውልድ ጋር ተነሥታ ትፈርድበታለች፤ የሰሎሞንን ጥበብ ለመስማት ከምድር ዳር መጥታለችና፥ እነሆም፥ ከሰሎሞን የሚበልጥ ከዚህ አለ (ማቴ 12:42)። የሳባ ንግሥት ምድራዊ ጥበብን ፍለጋ ያንን ሁሉ ዋጋ ከከፈለች፣ እኛ ደግሞ የእግዚአብሔር ጥበብ እና ኃይል የሆነውን ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ከምንም በላይ አጥብቀን ልንፈልገው ይገባል። እርሱ ከሰሎሞን የሚበልጥ፣ የጥበብ እና የእውቀት መዝገብ ሁሉ የተሰወረበት አምላክ ነውና (ቆላ 2:3)።