የሮሜ ምዕራፍ 2 ጥልቅ ስነ-መለኮታዊ ትንታኔ

የሐዋርያው ጳውሎስ የሮሜ መልእክት በክርስትና ስነ-መለኮት ታሪክ ውስጥ እጅግ የላቀ ስፍራ የሚሰጠው እና የክርስትናን መሰረታዊ አስተምህሮዎች በስፋት የሚያብራራ ዐቢይ መጽሐፍ ነው፡፡ ከዚህ መልእክት ውስጥ ምዕራፍ 2፣ የሰውን ልጅ ሁለንተናዊ ኃጢአተኝነት በማረጋገጥ እና የእግዚአብሔርን የማያዳላ የፍርድ ሚዛን በማሳየት ረገድ ማዕከላዊ ሚና ይጫወታል፡፡ ይህ ጥናታዊ ዘገባ በድረ-ገጽ ላይ ለሚነበብ ስነ-መለኮታዊ ትምህርት (ለዌብሳይት ፖስት) በሚመች፣ ነገር ግን እጅግ ጥልቅ እና ሰፊ በሆነ የምርምር አቀራረብ የሮሜ ምዕራፍ 2ን ሃሳብ ይመረምራል፡፡ ዘገባው የክፍሉን ታሪካዊ አውድ፣ ስነ-ጽሑፋዊ ምልከታ፣ የጥቅሶቹን ዝርዝር ትርጓሜ፣ እንዲሁም ለዘመናዊው ክርስቲያናዊ ህይወት የሚኖረውን ተግባራዊ ትግበራ በሚገባ ያብራራል፡፡

1. ታሪካዊ፣ ስነ-ጽሑፋዊ እና ስነ-መለኮታዊ አውድ

የሮሜ ምዕራፍ 2ን መልእክት በተገቢው መንገድ ለመረዳት፣ ሐዋርያው ጳውሎስ መልእክቱን የጻፈበትን ስነ-ጽሑፋዊ ስልት፣ በምዕራፍ 1 እና 2 መካከል ያለውን ጥብቅ የሃሳብ ቁርኝት፣ እንዲሁም የዘመኑን የግሪኮ-ሮማን የአጻጻፍ ባህል በጥልቀት መመርመር የግድ ይላል፡፡

የትኩረት ሽግግር ከሮሜ ምዕራፍ 1 ወደ ምዕራፍ 2

በሮሜ መልእክት ምዕራፍ 1 ላይ፣ ጳውሎስ እግዚአብሔርን በካዱ እና ግልጽ በሆነ የሞራል ውድቀት (በተለይም ጣዖት አምልኮ እና ጸያፍ ኃጢአቶች) ውስጥ በወደቁት አህዛብ ላይ ያተኩራል ፡፡ በእነዚህ ክፍሎች ጳውሎስ የሰውን ልጅ ውድቀት አስከፊነት በዝርዝር ከገለጸ በኋላ፣ ወደ ምዕራፍ 2 ሲሸጋገር ፈጣን እና ያልተጠበቀ የትኩረት ለውጥ በማድረግ ፊቱን ወደ ሞራላውያን እና በሃይማኖታዊ ስርአታቸው ወደሚመኩት አይሁዳውያን ያዞራል ፡፡

ይህ የትኩረት ሽግግር በስነ-መለኮት ምሁራን እና በአካዳሚክ ክበባት ዘንድ እንደ “አመክንዮአዊ ወጥመድ” ወይም ስነ-ጽሑፋዊ ብልሃት ይቆጠራል፡፡ ጳውሎስ በአንደኛው ምዕራፍ መጨረሻ ላይ የዘረዘራቸውን የኃጢአት አይነቶች አንባቢው ሲያወግዝ እና ሲፈርድ ከቆየ በኋላ፣ በምዕራፍ 2 ቁጥር 1 ላይ “ስለዚህ አንተ የምትፈርድ ሰው ሆይ፣ ማንም ብትሆን የምታመካኘው የለህም፤ በሌላው በምትፈርድበት ነገር ራስህን ትኮንናለህና፤ አንተው ፈራጁ እነዚያን ታደርጋለህና” በማለት ፈራጁን አካል ራሱን ተከሳሽ ያደርገዋል ፡፡ ይህ አቀራረብ በብሉይ ኪዳን ነቢዩ ናታን ንጉስ ዳዊትን በኦርዮ ሚስት በቤርሳቤህ ላይ በፈጸመው ኃጢአት ምክንያት ሊወቅሰው ሲመጣ ከተጠቀመው ምሳሌያዊ ወጥመድ ጋር በእጅጉ ይመሳሰላል ፡፡ ዳዊት በምሳሌው ውስጥ ባለው ባለጸጋ ሰው ላይ የሞት ፍርድ ሲያውጅ፣ ናታን “ያ ሰው አንተ ነህ” እንዳለው ሁሉ (2ኛ ሳሙኤል 12፡1-9)፣ ጳውሎስም በሌሎች ላይ የሚፈርደውን ሞራላዊ ሰው “አንተም ያንኑ ታደርጋለህና” በማለት ይሞግተዋል ፡፡

በአካዳሚክ ውይይቶች ላይ እንደተነሳው፣ የጳውሎስ አመክንዮ መካከለኛውን የማስረጃ ክፍል የዘለለ ይመስላል፤ ይኸውም “ግለሰብ ‘ሀ’ ኃጢአት ሰርቷል፣ ግለሰብ ‘ለ’ም ያንኑ ኃጢአት ሰርቷል፣ ስለዚህ ሁለቱም እኩል ናቸው” የሚለውን መደበኛ እርምጃ ሳያሳልፍ በቀጥታ ወደ ድምዳሜ ይዘላል ፡፡ ይሁን እንጂ፣ በዋናው የግሪክ ጽሑፍ ላይ ያለው “ዲዮ” (dio/ስለዚህ) የሚለው አያያዥ ቃል የሰውን ልጅ ሁለንተናዊ የኃጢአት ተሳትፎ በማያሻማ ሁኔታ የሚያረጋግጥ እና የአንባቢውን የሞራል ትዕቢት የሚያፈርስ ጠንካራ ሰዋሰዋዊ መሰረት ያለው ቃል መሆኑን የቋንቋ ምሁራን ይስማማሉ ፡፡

የዲያትራይብ (Diatribe) የጽሑፍ እና የንግግር ስልት

የክፍሉን አውድ ይበልጥ ግልጽ የሚያደርገው ሌላው ወሳኝ ነጥብ፣ ጳውሎስ የተጠቀመበት “ዲያትራይብ” የተሰኘው ጥንታዊ የግሪኮ-ሮማን የንግግር እና የጽሑፍ ስልት ነው ፡፡ ይህንን ስልት መረዳት የሮሜ መልእክትን አጠቃላይ ስነ-መለኮታዊ ፍሰት ለመገንዘብ ቁልፍ ነው፡፡ በወቅቱ የነበሩ ተራ የግል ደብዳቤዎች በአማካይ 90 ቃላትን፣ ስነ-ጽሑፋዊ ደብዳቤዎች ደግሞ እስከ 200 ቃላትን ብቻ ሲይዙ (በአብዛኛው በአንድ የፓፒረስ ወረቀት ላይ የሚጠናቀቁ ነበሩ)፣ የጳውሎስ የሮሜ መልእክት ግን ወደ 7,114 የሚጠጉ ቃላትን የያዘ እጅግ ሰፊ ስነ-መለኮታዊ ትንታኔ ነው ፡፡ ጳውሎስ ይህን ያህል ረጅም እና ጥልቅ ሃሳብ በጥቂት ገጾች ውስጥ በግልጽ ለማቅረብ እንዲችል፣ የዲያትራይብ ስልትን በተዋጣለት ሁኔታ ተጠቅሟል ፡፡

በዚህ ስልት መሰረት፣ ጸሃፊው በዓይነ-ህሊናው የተሳለ አንድ ተከራካሪ ወይም ሞጋች (interlocutor) ይፈጥር እና ከእርሱ ጋር የሞግት ልውውጥ ያደርጋል ፡፡ በሮሜ ምዕራፍ 2 ላይ የሚገኘው “አንተ ሰው ሆይ” የሚለው አጠራር የዚህ ስልት አካል ሲሆን፣ ጳውሎስ አይሁዳዊነትን፣ ህግን፣ እና ሞራላዊ ልዕልናን መሰረት አድርጎ ራሱን ከሌላው (ከአህዛብ) እንደተለየ እና ከፍርድ እንደሚያመልጥ አድርጎ የሚያስበውን ምናባዊ ተከራካሪ ይወክላል ፡፡ ጳውሎስ የዚህን ምናባዊ ተከራካሪ ሃሳብ አስቀድሞ በማንሳት እና በጠንካራ አመክንዮ በማፍረስ፣ እያንዳንዱ ሰው (አይሁዳዊም ሆነ አህዛብ፣ አማኝም ሆነ ኢ-አማኝ) በኃጢአቱ እኩል ጥፋተኛ መሆኑን ያሳያል ፡፡ ይህ ስልት አንባቢው የራሱን የተሳሳተ ምልከታ አስቀድሞ እንዲገነዘብ፣ በእግዚአብሔር ላይ መልስ የመስጠትን ከንቱነት እንዲረዳ፣ እና የእግዚአብሔር ፈቃድ እና ፍርድ በማንም ሞራላዊ መመጻደቅ እንደማይገታ እንዲቀበል ያደርገዋል ፡፡

2. የምዕራፉ መዋቅራዊ ምልከታ

የሮሜ ምዕራፍ 2 መዋቅር የእግዚአብሔርን ፍርድ ትክክለኛነት፣ የሰውን ልጅ መመጻደቅ ከንቱነት፣ እና ሃይማኖታዊ ስርአቶች ያለ ውስጣዊ እምነት ዋጋ እንደሌላቸው በቅደም ተከተል የሚያሳይ ነው ፡፡ ምዕራፉን በአራት ዋና ዋና አበይት ክፍሎች ከፍሎ ማየት የሚቻል ሲሆን፣ እያንዳንዱ ክፍል የራሱ የሆነ ስነ-መለኮታዊ እድገት አለው ፡፡ የክፍሉ ዐቢይ መዋቅር እና ስነ-መለኮታዊ ትኩረት በሚከተለው ሰንጠረዥ በዝርዝር ተጠቃሏል፡

የቁጥር ክልል	ዐቢይ ጭብጥ	የስነ-መለኮት ትኩረት እና ማብራሪያ
ሮሜ 2፡1-5	የፈራጁ ግብዝነት እና የእግዚአብሔር እውነተኛ ፍርድ	ሞራላዊው ሰው በሌሎች ላይ በሚፈርደው ፍርድ ራሱን እንደሚያወግዝ ማሳየት፤ ራስን ጻድቅ አድርጎ ማቅረብን ማፍረስ፤ የእግዚአብሔርን ቸርነት እና ትዕግስት ያለአግባብ መጠቀም የሚያስከትለውን መዘዝ ማስጠንቀቅ፡፡
ሮሜ 2፡6-11	የእግዚአብሔር የማያዳላ ፍርድ እና የሥራ ብድራት	እግዚአብሔር ለሰዎች ሁሉ “እንደየስራቸው” ብድራትን እንደሚመልስ ማረጋገጥ፤ በእግዚአብሔር ዘንድ አድልዎ አለመኖሩን እና ፍርድ በዘር ወይም በሃይማኖት እንደማይወሰን ማሳየት፡፡
ሮሜ 2፡12-16	ሕግን ማድረግ እና የህሊና ምስክርነት	ፍርድ በህግ መኖር እና ባለመኖር ላይ ሳይሆን፣ በተጨባጭ ህግን በማድረግ ላይ የተመሰረተ መሆኑን ማሳየት፤ አህዛብ ያለ ህግ እንኳን በተፈጥሮ ህሊናቸው (በልብ በተጻፈ የህግ ስራ) እንደሚፈረድባቸው ማብራራት፡፡
ሮሜ 2፡17-29	እውነተኛ አይሁዳዊነት እና የልብ መገረዝ	ሃይማኖታዊ ማንነት፣ የህግ እውቀት፣ እና የመገረዝ ስርአት ከውጫዊ ትርዒትነት አልፈው የልብን ለውጥ ካላመጡ ዋጋ እንደሌላቸው መግለጽ፤ እውነተኛ ክርስትና ወይም አይሁዳዊነት የልብ መገረዝ መሆኑን ማወጅ፡፡

ይህ መዋቅር እንደሚያሳየው፣ ጳውሎስ መጀመሪያ የሞራላዊውን ሰው መከላከያ በማፍረስ ይጀምራል ፣ በማስከተልም የእግዚአብሔርን ፍጹም እና የማያዳላ የፍርድ መስፈርት ያስቀምጣል፣ ከዚያም አህዛብ በህሊናቸው እንዴት እንደሚፈረድባቸው ያሳያል፣ በመጨረሻም የሃይማኖታዊ ስርአቶችን (የህግን እና የመገረዝን) ውስጣዊ እና መንፈሳዊ ትርጉም ዳግም ይተረጉማል ፡፡

3. የክፍሉ ጥልቅ ስነ-መለኮታዊ ትርጓሜ እና ኤግዚጀሲስ (Exegesis)

3.1. የፈራጁ ግብዝነት እና የእግዚአብሔርን ቸርነት አለማስተዋል (ሮሜ 2፡1-5)

ጳውሎስ ትንታኔውን የሚጀምረው በሌሎች ላይ የሚፈርደው አካል በራሱ ላይ ፍርድን እያመጣ መሆኑን በማሳወቅ ነው ፡፡ አብዛኛው የሰው ልጅ፣ በተለይም የሞራል ልዕልና አለኝ ብሎ የሚያስበው አካል፣ የሌሎችን ኃጢአት አጉልቶ በማየት የራሱን ጉድለቶች ይሸፍናል፡፡ ጳውሎስ ግን የሌሎችን ኃጢአት ለመኮነን የሚያስችለው የሞራል መለኪያ መኖሩ ራሱ፣ ሰውየው የእግዚአብሔርን የጽድቅ መስፈርት እንደሚያውቅ የሚያሳይ ግልጽ ማስረጃ መሆኑን ይሞግታል ፡፡ ስለዚህ፣ ያንን መለኮታዊ መስፈርት እያወቀ ያንኑ መሰል ኃጢአት በስውርም ሆነ በግልጽ የሚሰራ ሰው በምንም መንገድ ከእግዚአብሔር ፍርድ ሊያመልጥ አይችልም ፡፡

ጳውሎስ በምዕራፍ 1፡24-32 ላይ የዘረዘረውን የኃጢአት ዝርዝር ሲያነሳ፣ እያንዳንዱ ሞራላዊ ሰው እነዚያን ሁሉ ኃጢአቶች ቃል በቃል ይፈጽማል ማለቱ አይደለም፤ ነገር ግን ከእነዚያ ኃጢአቶች መካከል በከፊልም ቢሆን ተሳታፊ በመሆኑ፣ ሞራላዊው ፍርዱን በራሱ ላይ አጽድቋል ማለቱ ነው ፡፡ በሮሜ 1 ላይ የተገለጸው አስከፊ የኃጢአት ዝርዝር የጥቂት ክፉ ሰዎች ታሪክ ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ ሁለንተናዊ የውድቀት ሁኔታ የሚያሳይ ነው ፡፡

በተጨማሪም፣ ይህ ራስን ጻድቅ አድርጎ የሚያቀርብ ሞራላዊ ወይም ሃይማኖተኛ አካል የእግዚአብሔርን ቸርነት፣ መቻቻል እና ትዕግስት ወደ ንስሃ ሊመራው የተዘረጋ መለኮታዊ ጸጋ መሆኑን ከመገንዘብ ይልቅ፣ በእግዚአብሔር ዘንድ ተቀባይነት እንዳገኘ እና በኃጢአቱ እንደጸደቀ አድርጎ በተሳሳተ መንገድ ይተረጉመዋል ፡፡ የእግዚአብሔር ፍርድ በኃጢአት ላይ ወዲያውኑ አለመምጣቱን እንደ ማጽደቂያ እና መብት በመቁጠር፣ በንስሃ በማያልፈው እና በደነደነው ልቡ ምክንያት “በቁጣ ቀን” ለሚገለጠው ፍርድ በራሱ ላይ መለኮታዊ ቁጣን ያከማቻል ፡፡ እዚህ ላይ ጳውሎስ እያነሳ ያለው የፍርድ ሃሳብ በመጨረሻው ዘመን የሚሆነውን የፍጻሜ ፍርድ (eschatological judgment) ብቻ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በኃጢአት ላይ ያለውን ጊዜያዊ እና ቀጣይነት ያለው ቁጣ ጭምር ነው ፡፡ ሞራላውያን ይህንን መለኮታዊ የኃጢአት መዘዝ በሌሎች ላይ ሲደርስ ማየት ቢችሉም፣ የራሳቸውን እውርነት ግን ማየት ተስኗቸዋል ፡፡

3.2. የእግዚአብሔር የማያዳላ ፍርድ (ሮሜ 2፡6-11)

በእነዚህ ቁጥሮች ውስጥ ጳውሎስ የእግዚአብሔር ፍርድ በሰው ዘር፣ በሃይማኖታዊ ዳራ፣ ወይም በውጫዊ ማንነት ላይ የተመሰረተ አለመሆኑን በግልጽ ያውጃል ፡፡ በዋናው የግሪክ ጽሑፍ “ካታ ታ ኤርጋ” (kata ta erga – እንደየስራው/according to the works) የሚለው ሐረግ ወሳኝ ስነ-መለኮታዊ ትርጉም ይዞ ይገኛል ፡፡ ይህ ማለት እግዚአብሔር የፍርድ ውሳኔውን የሚሰጠው የሰውን ልጅ የተግባር ፍሬ እና የልብ መነሳሳት መሰረት አድርጎ ነው ማለት ነው ፡፡

በክፍሉ እንደተብራራው፣ በትዕግስት በጎነትን ለሚያደርጉ እና ክብርን ለሚፈልጉ የዘላለም ህይወት ይሰጣል፤ በተቃራኒው ደግሞ ለእውነት ለማይታዘዙ እና አመጸኞች ለሆኑት ቁጣ እና መቅሰፍት ይጠብቃቸዋል፡፡ ይህ መለኮታዊ መርህ አይሁዳዊም ሆነ አህዛብ፣ ሃይማኖተኛም ሆነ ኢ-ሃይማኖተኛ እኩል በእግዚአብሔር የፍርድ ሚዛን ፊት እንደሚቆሙ እና “አድልዎ” (partiality) በእርሱ ዘንድ ፈጽሞ እንደሌለ ያረጋግጣል ፡፡ እግዚአብሔር አይሁዳውያንን ስለ ህጋቸው፣ አህዛብን ደግሞ ስለ አላዋቂነታቸው ብሎ አያደላም፤ ፍርዱ የሰውን ልጅ ድርጊት በእውነት ሚዛን የሚመዝን ፍጹም ጻድቅ ፍርድ ነው ፡፡

3.3. ሕግን አድራጊዎች እና ሰሚዎች – የጽድቅ መስፈርት (ሮሜ 2፡12-13)

የሮሜ 2፡13 ሃሳብ በስነ-መለኮት ምሁራን ዘንድ ሰፊ ውይይት የሚያስነሳ እና በጥልቀት መመርመር ያለበት ክፍል ነው፡፡ ይህ ክፍል የሰውን ልጅ መዳን በተመለከተ ትልቅ የትርጓሜ ክርክር ያስነሳል፡፡ ጳውሎስ “በእግዚአብሔር ፊት ሕግን የሚያደርጉት ይጸድቃሉ እንጂ ሕግን የሚሰሙት ጻድቃን አይደሉምና” ይላል ፡፡ ይህ አገላለጽ የትርጉም ልዩነቶችን ለማየት፣ የተለያዩ ታዋቂ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉሞች ይህንን ቁጥር እንዴት እንዳስቀመጡት መመልከት ጠቃሚ ነው፡

የትርጉም አይነት (እንግሊዝኛ)	የሮሜ 2፡13 የትርጉም አቀራረብ
ESV (English Standard Version)	For it is not the hearers of the law who are righteous before God, but the doers of the law who will be justified.
NIV (New International Version)	For it is not those who hear the law who are righteous in God’s sight, but it is those who obey the law who will be declared righteous.
NASB (New American Standard Bible)	for it is not the hearers of the Law who are righteous before God, but the doers of the Law who will be justified.
NLT (New Living Translation)	For merely listening to the law doesn’t make us right with God.
Douay-Rheims (Catholic Translation)	For not the hearers of the law are just before God, but the doers of the law shall be justified.

ይህ ቃል በአንድ በኩል ሐዋርያው ያዕቆብ “ቃሉን የምታደርጉ ሁኑ እንጂ ራሳችሁን እያሳታችሁ የምትሰሙ ብቻ አትሁኑ” (ያዕቆብ 1፡22) ካለው ሃሳብ ጋር ቀጥተኛ ተዛምዶ አለው ፡፡ ይህ ተዛምዶ አንዳንዶችን “መጽደቅ በህግ ስራ ነውን?” ወደሚል ጥያቄ ይመራቸዋል፡፡

ይሁን እንጂ፣ ጳውሎስ እዚህ ላይ “በህግ ስራ መጽደቅ ይቻላል” የሚለውን አስተምህሮ እያጸደቀ አይደለም፤ ይልቁንም፣ መዳን የሚገኘው በህግ ስራ ነው ለሚሉ አይሁዳውያን የህግን እውነተኛ እና እጅግ ጥብቅ የሆነ መስፈርት እያሳያቸው ነው ፡፡ ታዋቂው የተሃድሶ ስነ-መለኮት ምሁር ጆን ካልቪን (John Calvin) ይህንን ሃሳብ ሲያብራራ፣ “ጽድቅ ከህግ የሚፈለግ ከሆነ፣ ህጉ ሙሉ በሙሉ መፈጸም አለበት፤ የህግ ጽድቅ የሚገኘው በስራ ፍጽምና ላይ ነውና” ይላል ፡፡ ጳውሎስ በዚህ ክፍል የሰውን ልጅ መዳን በተግባር ሊፈጸም የሚችልበትን መንገድ ሳይሆን (prescriptive)፣ የእግዚአብሔርን ፍጹም የፍርድ መስፈርት በንድፈ-ሃሳብ ደረጃ (descriptive) እያብራራ ነው ፡፡

ማንም ኃጢአተኛ የሰው ልጅ ህግን በፍጹምነት ሊጠብቅ ስለማይችል (ይህም በሮሜ 3፡20 እና ገላትያ 2፡16 ላይ በግልጽ እንደተቀመጠው)፣ ይህ የሮሜ 2፡13 ሃሳብ የሰውን ልጅ የህግ አቅመ-ቢስነት በማጋለጥ ለክርስቶስ ጸጋ እና ለእምነት ጽድቅ መንገድ የሚጠርግ ምልከታ ነው ፡፡ ዶ/ር ማርቲን ሎይድ-ጆንስ (Dr. Martyn Lloyd-Jones) እንደሚያስረዱት፣ ጳውሎስ እዚህ ጋር ስለ ድነት (salvation) ወይም ማጽደቅ (justification) እያስተማረ ሳይሆን፣ ህግን በመጠበቅ ሊጸድቅ የሚችል አንድም ሰው አለመኖሩን እና ሁሉም ከኩነኔ በታች መሆኑን እያስረዳ ነው ፡፡ ህግን መስማት፣ የህግ ባለቤት መሆን፣ ወይም በቤተ-መቅደስ መገኘት ብቻውን በእግዚአብሔር ፊት ማንንም አያጸድቅም ፡፡ በእምነት እና በስራ መካከል መካከለኛ መንገድ የለም፤ ወይ በክርስቶስ በማመን ይጸደቃል፣ ወይም ህግን ሙሉ በሙሉ በመጠበቅ ይጸደቃል (ይህም ለሰው ልጅ የማይቻል ነው) ፡፡

3.4. በልብ የተጻፈ የሕግ ሥራ፣ የህሊና ምስክርነት እና የአህዛብ ተጠያቂነት (ሮሜ 2፡14-16)

ጳውሎስ በሮሜ 2፡14-16 ላይ፣ የሙሴ ህግ ያልተሰጣቸው አህዛብ እንዴት በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ እንደሚሆኑ የሚያስገርም ስነ-መለኮታዊ ማብራሪያ ይሰጣል፡፡ አህዛብ የሙሴ ህግ ባይኖራቸውም፣ ተፈጥሮአዊ በሆነ መንገድ (by nature) የህግን ትዕዛዝ ሲያደርጉ፣ ለራሳቸው ህግ እንደሆኑ ያሳያሉ ፡፡ ይህ ክፍል “የሕግ ሥራ በልባቸው ተጽፎ” እንደሚገኝ እና ህሊናቸውም አብሮ እንደሚመሰክር ይናገራል ፡፡

እዚህ ላይ እጅግ ጥልቅ የሆነ ስነ-መለኮታዊ ልዩነትን ማስተዋል ያስፈልጋል፡፡ በሮሜ 2 ላይ የተጠቀሰው “በልብ የተጻፈ ህግ” እና በአዲስ ኪዳን ተስፋ (ለምሳሌ በዕብራውያን 10፡16 እና በኤርምያስ 31 ላይ) የተጠቀሰው በልብ የሚጻፍ ህግ የተለያዩ ናቸው ፡፡ ዶ/ር ጆን ፓይፐር (John Piper) ይህንን ልዩነት በጥልቀት ሲያብራሩ፣ በሮሜ 2 ላይ ያለው የልብ ህግ መንፈስ ቅዱስ በዳግም ልደት (regeneration) አማካኝነት በአማኞች ልብ ውስጥ የሚያመጣው አዲስ ኪዳናዊ የመንፈስ ትራንስፎርሜሽን አይደለም ፡፡ ይልቁንም፣ የሰው ልጅ ሁሉ (አማኝም ሆነ ኢ-አማኝ) ሲፈጠር የተሰጠው “ተፈጥሯዊ” (by nature) የሞራል ህሊና እና የእግዚአብሔር አምሳልነት ነጸብራቅ ነው ፡፡ ይህ ተፈጥሯዊ የሞራል አቅም እያንዳንዱ ሰው በመሰረታዊነት መልካም እና ክፉን እንዲለይ የሚያደርግ የፍጥረት ጸጋ ነው ፡፡

በተጨማሪም ዶ/ር ማርቲን ሎይድ-ጆንስ ይህንን የጳውሎስን ሞግት ሲያብራሩ፣ አህዛብ የሙሴ ህግ ሳይኖራቸው እንኳን የሞራል ተጠያቂነት እንዳለባቸው የሚያሳዩ ሶስት ዐቢይ ማስረጃዎችን ጳውሎስ እንዳቀረበ ያስገነዝባሉ ፡

1. የሕግ ሥራ በልባቸው ተጽፎ መገኘቱ፡ አህዛብ ተፈጥሯዊ በሆነ መንገድ ህጉ የሚጠይቃቸውን አንዳንድ የሞራል እሴቶች (ለምሳሌ መግደል ወይም መስረቅ ስህተት መሆኑን ማመን) ተግባራዊ ማድረጋቸው፣ የሞራል ንቃተ-ህሊና እንዳላቸው ያሳያል፡፡ እዚህ ላይ ጳውሎስ “ህጉ” (the law) በልባቸው ተጽፏል ሳይሆን “የህግ ስራ” (the work of the law) በልባቸው ተጽፏል ማለቱ፣ አህዛብ ሙሉውን መለኮታዊ የሙሴ ህግ ባያውቁም የህጉን መሰረታዊ የሞራል መርሆች ግን በውስጣቸው ያውቃሉ የሚለውን ለማጉላት ነው ፡፡
2. ህሊናቸው አብሮ መመስከሩ፡ የሰው ልጅ ሁሉ ውስጣዊ የሞራል ዳኛ (inner moral monitor) አለው፤ ይህ ህሊና ስህተት ሲሰሩ ይወቅሳቸዋል፣ ሲያጠፉም ይኮንናቸዋል፡፡ ይህ የህሊና ክስ ለእግዚአብሔር ፍርድ ዋነኛ መነሻ ነው ፡፡
3. እርስ በእርስ የሚካሰሱበት እና የሚከላከሉበት አስተሳሰባቸው፡ የሰው ልጆች በግልም ሆነ በማህበረሰብ ደረጃ ስለ ትክክል እና ስህተት የሞራል ክርክር ያደርጋሉ፣ የፍትህ ስርአት ይዘረጋሉ፣ ይፈርዳሉ፡፡ ይህ የሞራል ምክንያታዊነት (moral reasoning) ሰዎች የሞራል ህግ እንዳላቸው እና በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ መሆናቸውን ያረጋግጣል ፡፡

በዚህም ምክንያት፣ ማንኛውም የሰው ልጅ እውነትን በዓመጻ ስለሚከለክል እና የተገለጠለትን የተፈጥሮ እና የህሊና ብርሃን ሙሉ በሙሉ ስለማይከተል፣ በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ ይሆናል እንጂ “ህጉ አልደረሰኝም” ብሎ በድንቁርና ሊያመካኝ አይችልም ፡፡ ሁሉም ሰው በመጨረሻው ቀን በክርስቶስ ኢየሱስ ፊት ቀርቦ እንደየስራው ፍርድን ይቀበላል ፡፡

3.5. ውጫዊ ሃይማኖታዊነት፣ እውነተኛ አይሁዳዊነት እና የልብ መገረዝ (ሮሜ 2፡17-29)

በምዕራፉ የመጨረሻ ክፍል፣ ጳውሎስ ሃይማኖታዊ ስርአቶችን እና ውጫዊ ማንነትን እንደ መዳኛ አድርገው በሚቆጥሩት ላይ እጅግ ጠንካራ እና ቀጥተኛ ትችት ያቀርባል፡፡ አይሁዳውያን በህግ እውቀታቸው፣ በእግዚአብሔር ህዝብነታቸው እና በመገረዝ ስርአታቸው በእጅጉ ይመኩ ነበር ፡፡ ጳውሎስ ግን የሃይማኖት መምህር ነን እያሉ ሌላውን የሚያስተምሩ ነገር ግን ራሳቸውን የማያስተምሩ መሆናቸውን፣ እንዲሁም የእግዚአብሔርን ስም የሚሸከሙ ነገር ግን ህግን በመተላለፍ እግዚአብሔርን በአህዛብ መካከል የሚያሳፍሩ መሆናቸውን በማጋለጥ፣ ውጫዊው ስርአት ያለ ታዛዥነት ዋጋ አልባ መሆኑን ያውጃል ፡፡

“በግልጥ አይሁዳዊ የሆነ አይሁዳዊ አይደለምና፣ በግልጥ በስጋ የሚደረግ መገረዝም መገረዝ አይደለምና” በማለት፣ ጳውሎስ እውነተኛ ሃይማኖታዊ ማንነት ውጫዊ ስያሜ ወይም ምልክት እንዳልሆነ ይሞግታል ፡፡ ይልቁንም፣ እውነተኛ አይሁዳዊነት (ወይም የእግዚአብሔር ህዝብነት) የውስጥ ማንነት እና የእውነተኛ እምነት ውጤት ነው፤ መገረዝም በመንፈስ ቅዱስ የሚደረግ የልብ መገረዝ እንጂ በፊደል የሚደረግ የስጋ ስርአት አይደለም፡፡ አንድ ሰው የሃይማኖት ስርአቶችን ሁሉ ቢፈጽምም፣ ልቡ ግን ራስ ወዳድ እና ያልተለወጠ ከሆነ፣ በእግዚአብሔር ፊት ምንም ዋጋ የለውም ፡፡ ይህ ክፍል የአምልኮ እና የሃይማኖት ስርአቶች በራሳቸው የጽድቅ ወይም የመዳን ምንጭ ሊሆኑ እንደማይችሉ፣ ዋናው ቁምነገር በእግዚአብሔር መንፈስ የሚደረግ የውስጥ ለውጥ መሆኑን በግልጽ ያትታል ፡፡

4. ላለንበት ዘመን ያለው አንደምታ

የሮሜ ምዕራፍ 2 ስነ-መለኮታዊ ትንታኔ በጥንቷ ሮም ለነበሩ አማኞች ብቻ ሳይሆን፣ በዘመናዊው አንባቢ እና በቤተክርስቲያን ህይወት ውስጥ እጅግ ጠቃሚ የሆኑ ጥልቅ እና ተግባራዊ ትምህርቶችን ይሰጣል፡፡

የሃይማኖት ግብዝነትን ማስወገድ እና ራስን መመርመር፡ ክርስቲያኖች በሌሎች ሰዎች ኃጢአት ላይ ፈራጅ ከመሆን እና ራሳቸውን ከሌሎች አብልጠው ከመመልከት ሊቆጠቡ ይገባል ፡፡ የእግዚአብሔር ቃል እንደሚያስተምረው፣ በሌሎች ላይ የሚሰነዘር የሞራል ፍርድ ብዙውን ጊዜ የራስን ድክመት ለመሸፈን የሚደረግ ግብዝነት ነው፡፡ ጳውሎስ “አንተም ያንኑ ታደርጋለህና” በማለት ያቀረበው ማስጠንቀቂያ ዛሬም ጮኾ ይሰማል፡፡ በመሆኑም፣ ምዕመናን ከማንኛውም ዓይነት የፍርድ መንፈስ ወጥተው፣ ራሳቸውን በእግዚአብሔር ቃል መስተዋትነት ዘወትር ሊመረምሩ፣ ስለራሳቸው ኃጢአት ንስሃ ሊገቡ፣ እና በትህትና ሊመላለሱ ይገባል ፡፡ እውነተኛ ጽድቅ የሚጀምረው የራስን ውድቀት አምኖ በመቀበል ነው፡፡

የእግዚአብሔርን ጸጋ እና ትዕግስት በአግባቡ መረዳት፡ የእግዚአብሔር ትዕግስት፣ ቸርነት እና ፍርድን ማዘግየት፣ ሰዎች በኃጢአት እንዲቀጥሉ የተሰጠ ፈቃድ ተደርጎ ፈጽሞ ሊወሰድ አይገባም ፡፡ የዘመናችን ቤተክርስቲያን የእግዚአብሔር ቸርነት ዋነኛ ዓላማ ሰዎችን ወደ እውነተኛ ንስሃ መምራት መሆኑን አጥብቃ ልታስተምር ይገባል ፡፡ በጸጋ ስም ኃጢአትን ማለማመድ ወይም የእግዚአብሔርን ፍርድ መዘንጋት ከባድ መለኮታዊ ቁጣን ማከማቸት መሆኑን ማስተዋል ያሻል ፡፡ እግዚአብሔር ዝም ያለው ስለተቀበለን ሳይሆን፣ እንድንመለስ እድል እየሰጠን መሆኑን መገንዘብ መንፈሳዊ ንቃት ይጠይቃል፡፡

ከውጫዊ ስርአት ይልቅ ለውስጣዊ ለውጥ ቅድሚያ መስጠት፡ በጥንት ዘመን አይሁዳውያን በመገረዝ እና ህግን በመያዝ ብቻ ይኮሩ እንደነበረው ሁሉ፣ ዛሬም ክርስቲያኖች በጥምቀት፣ በቅዱስ ቁርባን፣ በቤተክርስቲያን ቋሚ አባልነት፣ በአገልግሎት ዘርፎች መሳተፍ፣ እና በተለያዩ ውጫዊ ሃይማኖታዊ ልምምዶች ብቻ በመመካት እውነተኛውን የልብ መለወጥ ሊዘነጉ ይችላሉ ፡፡ አንድ ጸሃፊ እንዳስቀመጠው፣ አማኞች “ሁሉንም ትክክለኛ ሣጥኖች (check the boxes) አሟልተው ሊሆን ይችላል፣ ነገር ግን አሁንም በእግዚአብሔር ቁጣ ስር ሊሆኑ ይችላሉ” ፡፡ ምንም እንኳን እነዚህ የቤተክርስቲያን ስርአቶች እጅግ አስፈላጊ እና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቢሆኑም፣ እውነተኛው ክርስትና ግን የልብ መገረዝን፣ ማለትም በመንፈስ ቅዱስ የሚደረግን የውስጥ እድሳት፣ የራስ ወዳድነትን ሞት፣ እና ለእግዚአብሔር እውነት በቅንነት መታዘዝን ይጠይቃል ፡፡ አማኞች ፈጣሪን የሚፈልግ ንጹህ ልብ እና የእለት ተእለት የንስሃ ህይወት ሊኖራቸው ይገባል፡፡

ሁለንተናዊ የሞራል ተጠያቂነትን እና የወንጌልን አጣዳፊነት መቀበል፡ የሰው ልጅ ሁሉ በህሊናው በተጻፈው የሞራል ህግ እና ለእርሱ በተገለጠው የእውነት መጠን በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ ነው ፡፡ ይህ እውነት፣ ወንጌልን ላልሰሙትም ጭምር የእግዚአብሔር ፍርድ ፍጹም ጻድቅ እና አድልዎ የሌለበት መሆኑን የሚያረጋግጥ ነው፡፡ አንዳንዶች እንደሚያስቡት፣ ሰዎች ባላቸው የተፈጥሮ ብርሃን ብቻ ሊድኑ አይችሉም፤ ብርሃኑ ተጠያቂ ያደርጋቸዋል እንጂ አያድናቸውም ፡፡ ማንም ሰው በራሱ ስራ፣ በህሊናውም ሆነ በህግ ሊጸድቅ ስለማይችል የወንጌል ስርጭት እና የክርስቶስ የማዳን ስራ ምን ያህል አስፈላጊ እና አጣዳፊ መሆኑን ይህ ምዕራፍ በጥብቅ ያጎላል ፡፡ የሰዎች በብርሃን መኖር ብቻውን በቂ ቢሆን ኖሮ፣ የክርስቶስ ሞት እና የሚስዮናውያን ስራ ከንቱ በሆነ ነበር ፡፡ ስለዚህ ቤተክርስቲያን ለዓለም ሁሉ ወንጌልን የማድረስ ተልዕኮዋን ይበልጥ አጠናክራ ልትቀጥል ይገባታል፡፡

5. ማጠቃለያ

በአጠቃላይ፣ የሮሜ መልእክት ምዕራፍ 2 የሰውን ልጅ ራስን የማጽደቅ ሙከራ ከንቱነት በማጋለጥ፣ የእግዚአብሔርን የፍርድ ሚዛን ፍጹምነት በማሳየት፣ እና እውነተኛ የሃይማኖት ትርጉምን በማብራራት ረገድ ወደር የለሽ ስነ-መለኮታዊ ጥልቀት ያለው ክፍል ነው፡፡ ሐዋርያው ጳውሎስ የዲያትራይብ ስልትን በተዋጣለት መንገድ በመጠቀም ሞራላውያን እና ሃይማኖተኞች በሌሎች ላይ በሚፈርዱት ፍርድ ራሳቸውን እንደሚያወግዙ፣ የእግዚአብሔር ፍርድ አድልዎ የሌለበት እና በስራ ላይ የተመሰረተ እንደሆነ፣ እንዲሁም እውነተኛ የጽድቅ መስፈርት ህግን መስማት ሳይሆን ፍጹም አድርጎ መፈጸም መሆኑን በጥልቀት አስረድቷል ፡፡

ከዚህም ባሻገር፣ አህዛብ በተፈጥሮ ህሊናቸው የህግን ስራ እንደሚያደርጉ በማሳየት መላው የሰው ዘር በኃጢአት ስር መውደቁን፣ በማመካኘት ከፍርድ ማምለጥ እንደማይቻል፣ እና ሁለንተናዊ መለኮታዊ ምህረት እንደሚያስፈልገው አረጋግጧል ፡፡ የምዕራፉ የመጨረሻ ክፍል ሃይማኖታዊ ስርአቶች እና ውጫዊ ማንነቶች ያለ ውስጣዊ የልብ ለውጥ ዋጋ እንደሌላቸው በማስተማር፣ እውነተኛ አምልኮ በመንፈስ የሚደረግ የልብ መገረዝ መሆኑን ያትታል ፡፡

በመሆኑም ይህ ምዕራፍ የሮሜ መልእክትን ዋነኛ ጭብጥ በማስተጋባት፣ አንባቢውን ከማንኛውም ዓይነት ሃይማኖታዊ ትዕቢት፣ በስራ ከመመካት እና ከሞራላዊ ግብዝነት ነጻ በማውጣት፣ የእግዚአብሔርን ቸርነት በማስተዋል ወደ ንስሃ እንዲመጣ ያደርጋል፡፡ ምዕራፍ 2 የሰውን ልጅ የጽድቅ መንገድ ሁሉ ዘግቶ፣ በመቀጠል በምዕራፍ 3 ላይ ለሚገለጠው እና ማንም በስራው ሊመካ በማይችልበት ፍጹም የሆነው የክርስቶስ የማዳን ጸጋ እና የእምነት ጽድቅ መንገድ የሚጠርግ፣ የክርስትና ስነ-መለኮት ታላቅ እና የማይናወጥ መሰረት ነው፡፡