የሮሜ ምዕራፍ 9 ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔ

የሐዋርያው ጳውሎስ መልእክት ወደ ሮሜ ሰዎች፣ በክርስትና ታሪክ ውስጥ እጅግ የላቀ ሥነ-መለኮታዊ ክብደት ካላቸው መጻሕፍት አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል። በተለይም የሮሜ ምዕራፍ 9፣ ስለ እግዚአብሔር ሉዓላዊነት፣ ስለ ሰው ልጅ ነፃ ፈቃድ፣ ስለ ምርጫ (Election) እና ስለ ድኅነት (Salvation) በሚነሱ ጥልቀት ባላቸው ክርክሮች ማዕከል ላይ የሚገኝ ክፍል ነው። ይህ የጥናት ሪፖርት፣ ለድርብ ንባብ እና ለከፍተኛ ሥነ-መለኮታዊ ጥናት በሚመች መልኩ የተዘጋጀ ሲሆን፣ የምዕራፉን ታሪካዊ እና ሥነ-ጽሑፋዊ አውድ፣ የጽሑፉን ዝርዝር ምልከታ፣ በታሪክ ውስጥ የተነሱትን ዋነኛ የትርጓሜ ማዕቀፎች፣ እንዲሁም ለዘመናዊው ክርስቲያናዊ ሕይወት የሚሰጠውን የትግበራ መርህዎች በሰፊው ይመረምራል። የዚህ ጽሑፍ አላማ፣ አንባቢው በሮሜ 9 ውስጥ የሚገኙትን ውስብስብ መለኮታዊ እውነታዎች ከተለያዩ አቅጣጫዎች በመመልከት፣ ሚዛናዊ እና ጥልቅ የሆነ ግንዛቤ እንዲጨብጥ ማስቻል ነው።   

የታሪክ እና የሥነ-ጽሑፍ ዳራ (Historical and Literary Context)

አንድን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል በትክክል ለመረዳት፣ ጸሐፊው የነበረበትን ሁኔታ፣ ጽሑፉ የተላከበትን ማኅበረሰብ ነባራዊ እውነታ፣ እና መልእክቱ የተጻፈበትን ዓላማ በሚገባ ማጤን ግድ ይላል።

የሮሜ መልእክት የተጻፈው በግምት በ57 ዓ.ም. ገደማ፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በሦስተኛው የሚስዮናዊ ጉዞው ማብቂያ ላይ በቆሮንቶስ ከተማ (ግሪክ) ሆኖ ነው። በወቅቱ ጳውሎስ ወደ ሮም ከተማ ሄዶ አያውቅም ነበር፤ ነገር ግን ቀደም ሲል በምሥራቃዊው የሮማ ግዛት ያከናውን የነበረውን የወንጌል ሥርጭት ስላጠናቀቀ፣ ወደ ምዕራብ አውሮፓ (በተለይም ወደ ስፔን) ለማድረግ ላቀደው ሰፊ የአገልግሎት ጉዞ፣ የሮምን ቤተክርስቲያን እንደ መነሻ እና የድጋፍ ማዕከል አድርጎ ለመጠቀም አስቦ ነበር። ጳውሎስ ይህንን መልእክት ሲጽፍ በቆሮንቶስ የነበረው ማኅበረሰብ እጅግ የተበላሸ፣ በጣዖት አምልኮ እና በሥነ-ምግባር ብልግና የተሞላ በመሆኑ፣ የሰው ልጅን ኃጢአተኝነት እና የእግዚአብሔርን ጸጋ ኃይል በተግባር ያየበት ወቅት ነበር። መልእክቱን ይዛ ወደ ሮም የሄደችው ፌቤን የተባለችው አገልጋይ እንደነበረችም በሮሜ 16፡1-2 ላይ ተገልጿል።   

በሮም የነበረችው ቤተክርስቲያን አጀማመር ከጴንጤቆስጤ ቀን በዓል በኋላ ከኢየሩሳሌም በተመለሱ አይሁዳውያን አማኞች እንደተመሠረተች የታሪክ ምሁራን ይስማማሉ። ነገር ግን በ49 ዓ.ም. የሮም ንጉሠ ነገሥት የነበረው ቀላውዴዎስ (Claudius)፣ የሮማው ታሪክ ጸሐፊ ስዊቶኒየስ (Suetonius) እንደመዘገበው “በክሬስተስ (Chrestus/ክርስቶስ) አነሳሽነት ሁልጊዜ ሁከት ይፈጥራሉ” በሚል ሰበብ አይሁዶችን በሙሉ ከሮም ከተማ አባረራቸው። በዚህም ምክንያት አይሁዳውያን ክርስቲያኖችም ጭምር ከተማዋን ለቀው ሲወጡ፣ የሮም ቤተክርስቲያን ሙሉ በሙሉ በአሕዛብ (Gentiles) ክርስቲያኖች አመራር ሥር ወደቀች። ከአምስት ዓመታት በኋላ፣ ቀላውዴዎስ ሲሞትና ኔሮ ወደ ሥልጣን ሲመጣ (በ54 ዓ.ም.)፣ አይሁዶች ወደ ሮም እንዲመለሱ ተፈቀደላቸው። አይሁዳውያን ክርስቲያኖች ወደ ቤተክርስቲያኒቱ ሲመለሱ፣ ቀድሞ የነበረው የአይሁድ ወግ፣ ሥርዓትና የሕግ አተረጓጎም ሙሉ በሙሉ ተቀይሮ፣ አሕዛባዊ ይዘት ባለው የአምልኮ ሥርዓት ተተክቶ አገኙት። ይህ ሁኔታ በአሕዛብ ክርስቲያኖች እና በአይሁድ ክርስቲያኖች መካከል ከፍተኛ የሥነ-መለኮት፣ የባህል እና የማኅበራዊ መስተጋብር ውጥረት ፈጠረ። ጳውሎስ ይህንን መልእክት ሲጽፍ፣ ሁለቱንም ወገኖች በወንጌሉ ማዕከላዊነት በማስታረቅ ወደ አንድነት የማምጣት ዓላማ ነበረው።   

ከሥነ-ጽሑፋዊ አወቃቀር አንጻር፣ ጳውሎስ በምዕራፍ 1 እስከ 8 ድረስ የሰውን ልጅ አጠቃላይ ኃጢአተኝነት፣ የሕግን አለመቻል፣ በክርስቶስ ኢየሱስ በማመን ስለሚገኝ ጽድቅ፣ እና በመንፈስ ቅዱስ ስለሚመራ አዲስ ሕይወት በስፋት አብራርቷል። ምዕራፍ 8 የሚያበቃው ከእግዚአብሔር ፍቅር ማንም ንገር ሊለየን እንደማይችል እና አማኞች በክርስቶስ ያላቸው የዘላለም ደኅንነት ፍጹም ዋስትና ያለው መሆኑን በሚያውጅ ታላቅ የድል መዝሙር ነው (ሮሜ 8፡31-39)። ነገር ግን ወደ ምዕራፍ 9 ሲሸጋገር፣ የጳውሎስ ድምጸት በድንገት ከታላቅ ደስታ ወደ ጥልቅ ሐዘን እና የልብ ስብራት ይለወጣል። ይህ ሽግግር የተፈጠረው አንድ ገዘፍ ያለ ሥነ-መለኮታዊ ጥያቄ መልስ መፈለግ ስለነበረበት ነው፡- “የእግዚአብሔር የተስፋ ቃል ይህን ያህል አስተማማኝ ከሆነ፣ ለምንድነው የተስፋው ቃል ኪዳን መጀመሪያ የተሰጣቸው እስራኤላውያን መሲሐቸውን ክርስቶስን ያልተቀበሉት እና ከድኅነት ውጪ የሆኑት? የእስራኤል መውደቅ የእግዚአብሔርን ቃል ኪዳን ውድቀት አያሳይምን?” የሚል ነበር። የሮሜ ምዕራፍ 9 እስከ 11 ያለው ክፍል፣ ይህንን ጥያቄ በመመለስ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት፣ ፍትሐዊነት እና የነፍስ ማዳን ጥበብ የሚያብራራ ሥነ-መለኮታዊ ማዕከል ነው።   

የጽሑፉ ጥልቅ ምልከታ (In-Depth Observation)

የሮሜ ምዕራፍ 9 ሐሳብ አመክንዮአዊ ፍሰት ያለው ሲሆን፣ ጽሑፉን በአራት ዋና ዋና ክፍሎች ከፍሎ መመልከት ትክክለኛውን መልእክት ለመረዳት ያስችላል።

1. የጳውሎስ ታላቅ ሐዘን እና የእስራኤል ልዩ መብቶች (ሮሜ 9፡1-5)

ምዕራፉ የሚጀምረው ጳውሎስ በክርስቶስ ሆኖ እውነትን እንደሚናገር በመንፈስ ቅዱስ ምስክርነት በሚያቀርበው ጠንካራ መሐላ ነው። ጳውሎስ በልቡ ውስጥ “ታላቅ ሐዘንና የማያቋርጥ ጭንቀት” እንዳለ ይገልጻል። የዚህ ጭንቀት መንስኤ ክርስቶስን የካዱት የገዛ ወገኖቹ የእስራኤላውያን የዘላለም ዕጣ ፈንታ ጉዳይ ነበር። የጳውሎስ ፍቅር ምን ያህል ጥልቅ እንደነበር ሲገልጽ፣ ወገኖቹ ይድኑ ዘንድ እርሱ ራሱ ተረግሞ ከክርስቶስ ቢለይ እንደሚመርጥ ይናገራል (ሮሜ 9፡3)። ይህ አስደናቂ ራስን የመሠዋት ፍላጎት፣ በብሉይ ኪዳን ሙሴ እስራኤላውያን የወርቅ ጥጃ አምልከው በበደሉ ጊዜ “ኃጢአታቸውን ይቅር በል፤ አለዚያ ግን ከጻፍኸው መጽሐፍ እባክህ ስሜን ደምስሰው” ብሎ ከጸለየው ጸሎት (ዘጸአት 32፡32) ጋር በእጅጉ ይመሳሰላል።   

ጳውሎስ በመቀጠል፣ እግዚአብሔር ለእስራኤል ብሔር የሰጣቸውን ስምንት ታላላቅ መንፈሳዊ መብቶች እና በረከቶች ይዘረዝራል፡- ልጅነት፣ ክብር፣ ኪዳናት፣ ሕግ መስጠት፣ የቤተ መቅደስ አገልግሎት፣ የተስፋ ቃላት፣ አባቶች፣ እንዲሁም ክርስቶስ በሥጋ የመጣበት የትውልድ ሐረግ (ሮሜ 9፡4-5)። ይህ ዝርዝር የችግሩን ስፋት ያሳያል። እግዚአብሔር ይህንን ሁሉ የጸጋ ስጦታ እና ታሪካዊ መብት ሰጥቷቸው ሳለ፣ እስራኤላውያን የዚህ ሁሉ በረከት ፍጻሜ የሆነውን መሲሐቸውን አለመቀበላቸው እጅግ ግራ የሚያጋባ ክስተት ነበር። በዚሁ ክፍል ማጠቃለያ ላይ (ሮሜ 9፡5)፣ ጳውሎስ ክርስቶስን “ከሁሉ በላይ የሆነ ለዘላለም የተመሰገነ አምላክ ነው!” በማለት የክርስቶስን ፍጹም አምላክነት በማያሻማ ሁኔታ አስመዝግቧል።   

2. የእግዚአብሔር ቃል አልተሻረም፡ የሥጋ ልጆች እና የተስፋ ልጆች (ሮሜ 9፡6-13)

የአይሁዶች ወንጌልን አለመቀበል፣ የእግዚአብሔር የተስፋ ቃል ውድቀት እንዳልሆነ ጳውሎስ በግልጽ ያውጃል። የዚህም መሠረታዊ ምክንያት፣ “ከእስራኤል የተወለደ ሁሉ እስራኤላዊ አይደለም” የሚለው ሥነ-መለኮታዊ እውነት ነው (ሮሜ 9፡6)። የእግዚአብሔር ቤተሰብ አባልነት እና የቃል ኪዳኑ ወራሽነት በዘር ሐረግ (በሥጋዊ ትውልድ) ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ምርጫ እና በተስፋው ቃል ላይ የተመሠረተ መሆኑን ለማስረዳት፣ ጳውሎስ ከእስራኤል ታሪክ ሁለት አበይት ምሳሌዎችን ያቀርባል።   

የመጀመሪያው ምሳሌ የይሥሐቅ እና የእስማኤል ታሪክ ነው። አብርሃም ሁለቱንም ልጆች የወለደ ቢሆንም፣ የእግዚአብሔር የቃል ኪዳን ዘር የተጠራው በይሥሐቅ በኩል ብቻ ነበር (ሮሜ 9፡7-9)። እስማኤል የሥጋ ልጅ ሲሆን፣ ይሥሐቅ ግን “ጊዜው ሲደርስ እመለሳለሁ፤ ሣራም ወንድ ልጅ ትወልዳለች” ተብሎ በተሰጠው የተስፋ ቃል መሠረት የተወለደ ልጅ ነበር። ይህ የሚያሳየው፣ ከአብርሃም ዘር መወለድ ብቻውን የእግዚአብሔር ልጅነትን እንደማያረጋግጥ ነው።   

ሁለተኛው እና ይበልጥ ጠንካራው ምሳሌ የያዕቆብ እና የዔሳው ታሪክ ነው (ሮሜ 9፡10-13)። ይሥሐቅና ርብቃ መንታ ልጆችን ፀነሱ። ልጆቹ በአንድ ማኅፀን ውስጥ ሆነው ገና ሳይወለዱ፣ እንዲሁም አንዳች ክፉ ወይም በጎ ነገር ሳያደርጉ፣ እግዚአብሔር “ታላቁ ለታናሹ ይገዛል” የሚለውን ቃል ተናገረ። ይህ የተደረገው የእግዚአብሔር የማዳን ዓላማ እና ምርጫ በሰዎች ሥራ ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ በሚጠራው በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ፈቃድ ላይ የተመሠረተ መሆኑን ለማሳየት ነው። ጳውሎስ የነቢዩ ሚልክያስን ቃል (ሚልክያስ 1፡2-3) በመጥቀስ፣ “ያዕቆብን ወደድሁ፤ ዔሳውን ግን ጠላሁ” በማለት የእግዚአብሔርን መለኮታዊ ምርጫ ያጸናል።   

3. የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት እና የሸክላ ሠሪው መብት (ሮሜ 9፡14-24)

ያዕቆብን መርጦ ዔሳውን መተዉ እግዚአብሔርን ኢ-ፍትሐዊ ያደርገዋል ወይ? ለሚለው የተቃዋሚ የዲያትሪብ (diatribe) ጥያቄ፣ ጳውሎስ “በጭራሽ አያደርገውም!” (Me genoito) ሲል በጽኑ ይመልሳል (ሮሜ 9፡14)። የእግዚአብሔር ምሕረት መሠረቱ የሰው ልጅ ፍላጎት ወይም ድካም (ሩጫ) ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር የራሱ ቸርነት እና ፈቃድ ብቻ ነው (ሮሜ 9፡15-16)። ይህንን ለማብራራት፣ ጳውሎስ በዘጸአት ታሪክ ውስጥ ያሉትን የሙሴን እና የፈርዖንን ገጸ-ባሕሪያት ያነጻጽራል። እግዚአብሔር ለሙሴ “የምምረውን እምረዋለሁ” ሲለው፣ በፈርዖን ላይ ደግሞ “ኃይሌን በአንተ ላሳይ ስሜም በምድር ሁሉ ይነገር ዘንድ ለዚህ አስነሳሁህ” ብሎታል (ሮሜ 9፡17)። ከዚህ በመነሳት ጳውሎስ፣ “እንግዲህ እግዚአብሔር የሚፈልገውን ይምረዋል፣ የሚፈልገውንም ያደነድነዋል” የሚል ከባድ መደምደሚያ ላይ ይደርሳል (ሮሜ 9፡18)።   

ይህ ትምህርት ሌላ ተቃውሞ ያስነሳል፡- “እንግዲህ የእግዚአብሔርን ፈቃድ ማንም ሊቃወም የማይችል ከሆነ፣ ሰውን በኃጢአቱ ለምን ይወቅሰዋል?” (ሮሜ 9፡19)። ጳውሎስ ለዚህ ጥያቄ ፍልስፍናዊ ምላሽ ከመስጠት ይልቅ፣ የሰውን ልጅ የፍጡርነት ቦታ እና የእግዚአብሔርን የፈጣሪነት ሥልጣን የሚያሳይ የሸክላ ሠሪን ምሳሌ ይጠቀማል (ሮሜ 9፡20-21)። ሸክላ ሠሪው ከአንድ ጭቃ ላይ አንዱን ለክብር፣ ሌላውን ደግሞ ለውርደት (ለተራ አገልግሎት) የሚሆን ዕቃ ለመሥራት ሙሉ መብት አለው። በተመሳሳይ፣ እግዚአብሔር የራሱን ቁጣ እና ኃይል ለማሳየት “ለጥፋት የተዘጋጁ የቁጣ ዕቃዎችን” በብዙ ትዕግሥት ከታገሠ፣ እና የክብሩን ባለጠግነት ለማሳየት “አስቀድሞ ለክብር ባዘጋጃቸው የምሕረት ዕቃዎች” ላይ ምሕረቱን ቢያፈስ፣ ማንም ሊከራከረው አይችልም (ሮሜ 9፡22-24)። እነዚህ የምሕረት ዕቃዎች ከአይሁድ ብቻ ሳይሆን ከአሕዛብም የተጠሩት አማኞች ናቸው።   

4. የአሕዛብ መካተት እና የእስራኤል መሰናከል (ሮሜ 9፡25-33)

በምዕራፉ የመጨረሻ ክፍል፣ ጳውሎስ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ምርጫ ከታሪክ ፍጻሜ ጋር ያገናኘዋል። የሆሴዕን ትንቢት (ሆሴዕ 2፡23፣ 1፡10) በመጥቀስ፣ እግዚአብሔር አስቀድሞ “ሕዝቤ ያልሆነውን ሕዝቤ፣ ያልተወደደችውንም የተወደደች ብዬ እጠራለሁ” በማለት አሕዛብ ወደ አዲስ ኪዳን ቤተሰብ እንደሚካተቱ ያሳያል (ሮሜ 9፡25-26)። እንዲሁም የኢሳይያስን ትንቢት (ኢሳይያስ 10፡22-23፣ 1፡9) በመጥቀስ፣ የእስራኤል ቁጥር እንደ ባሕር አሸዋ ቢሆንም፣ ከእነርሱ የሚድነው የተረፈው (Remnant) ብቻ እንደሆነ ይገልጻል (ሮሜ 9፡27-29)።   

የሮሜ 9 እንቆቅልሽ የሚፈታው በማጠቃለያው ሐሳብ ላይ ነው። ጽድቅን ያልፈለጉት አሕዛብ ጽድቅን (በእምነት የሚገኘውን ጽድቅ) ሲያገኙ፣ የጽድቅን ሕግ የተከታተሉት እስራኤል ግን አላገኙትም (ሮሜ 9፡30-31)። ለምን አላገኙትም? “በእምነት ሳይሆን በሥራ ለማግኘት ስለሞከሩ ነው።” እስራኤላውያን የተሰናከሉት “በማሰናከያው ድንጋይ” ማለትም በክርስቶስ ላይ ነው (ሮሜ 9፡32-33)። ይህ የሚያሳየው የእስራኤል መውደቅ የራሳቸው የልብ እልከኝነት እና ጽድቅን ከእግዚአብሔር ጸጋ ውጪ በገዛ ጥረታቸው ለማግኘት መሞከራቸው ያመጣው ውጤት መሆኑን ነው።   

የትርጓሜ ማዕቀፎች፡ ካልቪኒዝም እና አርሚኒያኒዝም (Interpretive Frameworks)

የሮሜ ምዕራፍ 9 በክርስትና ታሪክ ውስጥ በተለይም ከተሐድሶ (Reformation) ዘመን ወዲህ፣ በካልቪኒስቶች (Reformed Theology) እና በአርሚኒያኖች (Arminianism) መካከል ለሚደረገው የቅድመ-ውሳኔ (Predestination)፣ የምርጫ (Election)፣ እና የነፃ ፈቃድ (Free Will) ክርክር ማዕከላዊ የውይይት መድረክ ነው። ሁለቱም የሥነ-መለኮት ትምህርት ቤቶች፣ ለየራሳቸው አተረጓጎም ጠንካራ መጽሐፍ ቅዱሳዊ እና ሰዋሰዋዊ መከራከሪያዎችን ያቀርባሉ።   

የካልቪኒዝም አተረጓጎም (Calvinist Perspective)

የካልቪኒዝም ሥነ-መለኮት ሮሜ 9ን የሚረዳው፣ እግዚአብሔር ግለሰቦችን ያለምንም ቅድመ-ሁኔታ ለድኅነት እንደሚመርጥ (Unconditional Individual Election) በሚያሳይ መነጽር ነው። እንደ ቶማስ ሽራይነር (Thomas Schreiner) እና ጆን ፓይፐር (John Piper) ያሉ ምሁራን ይህንን አመለካከት በጽኑ ይደግፋሉ።   

ዋና ዋና መከራከሪያዎቻቸው፡

1. የግለሰብ ቃላት አጠቃቀም፡ ጳውሎስ በሮሜ 9፡15 ላይ “የምምረውን እምረዋለሁ” ሲል፣ በግሪክኛው የተጠቀመው “ማንንም” (hon) የሚለው ቃል ነጠላ እና ግላዊ ተውላጠ ስም (Masculine Singular Pronoun) መሆኑ፣ ጳውሎስ እያወራ ያለው ስለ ግለሰቦች ድኅነት እንጂ ስለ ብሔራት አጠቃላይ ታሪክ አለመሆኑን ያረጋግጣል። በቁጥር 18ም ላይ “የሚፈልገውን (theleo) ያደነድነዋል” ሲል ግላዊ ውሳኔን ያሳያል።   
2. ከሥራ በፊት የተደረገ ምርጫ፡ የያዕቆብ እና የዔሳው ምርጫ የተደረገው ልጆቹ ገና ሳይወለዱ እና አንዳች በጎ ወይም ክፉ ነገር ሳያደርጉ ነው (ሮሜ 9፡11)። ይህ የሚያሳየው፣ የእግዚአብሔር ምርጫ የሰዎችን ወደፊት የሚያደርጉትን እምነት ወይም መልካም ሥነ-ምግባር አስቀድሞ በማየት (Foreknowledge) ላይ የተመሠረተ አለመሆኑን ነው። ምርጫው ፍጹም ሉዓላዊ እና ቅድመ-ሁኔታ አልባ ነው።   
3. የምናባዊው ተቃዋሚ ክስ፡ በሮሜ 9፡14 እና 19 ላይ የተነሱት “እግዚአብሔር ኢ-ፍትሐዊ ነውን?” እና “ሰውን ለምን ይወቅሰዋል?” የሚሉት ጥያቄዎች ትርጉም የሚሰጡት፣ ጳውሎስ ግለሰቦች በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫ እንደሚድኑ ወይም እንደሚጠፉ እያስተማረ ከሆነ ብቻ ነው። ጳውሎስ ስለ አጠቃላይ የብሔር ታሪክ ብቻ እያስተማረ ቢሆን ኖሮ፣ እንዲህ ዓይነት የኢ-ፍትሐዊነት ከባድ ክስ አይነሳበትም ነበር።   
4. ተመጋጋቢነት (Compatibilism) እና ድርብ ቅድመ-ውሳኔ፡ ዳን ዋላስ (Dan Wallace) እንደሚገልጹት፣ ካልቪኒስቶች የእግዚአብሔር ፍጹም ሉዓላዊነት እና የሰው ልጅ ኃላፊነት አብረው ሊሄዱ የሚችሉ ናቸው ብለው ያምናሉ። አንዳንዶች ይህ ክፍል የእግዚአብሔርን “ድርብ ቅድመ-ውሳኔ” (Double Predestination) ማለትም አንዳንዶችን ለምሕረት፣ ሌሎችን ደግሞ አስቀድሞ ለጥፋት እንደወሰነ ያሳያል ብለው ይተረጉሙታል።   

የአርሚኒያኒዝም አተረጓጎም (Arminian Perspective)

በሌላ በኩል፣ አርሚኒያኒስቶች (እና አብዛኞቹ የካልቪኒዝም ተቃዋሚ ምሁራን) የሮሜ 9 መልእክት ስለ ግለሰቦች የዘላለም ዕጣ ፈንታ (ገነት ወይም ገሃነም መግባት) የሚናገር ሳይሆን፣ ስለ እግዚአብሔር የታሪክ ዕቅድ፣ ስለ አሕዛብ እና እስራኤል የቡድን ምርጫ (Corporate Election)፣ እና ለተልዕኮ ስለመመረጥ (Election to Service) የሚያብራራ ነው ብለው ያምናሉ። እንደ ብራያን አባሺያኖ (Brian Abasciano) እና ሮጀር ፎርስተር (Roger Forster) ያሉ ምሁራን ይህንን አቋም ይዘዋል።   

ዋና ዋና መከራከሪያዎቻቸው፡

1. የምዕራፉ ታሪካዊ እና ጽሑፋዊ አውድ፡ ጳውሎስ በሮሜ 9 እስከ 11 የሚያወራው ስለ እስራኤል ብሔር እንጂ ስለ ግለሰቦች አይደለም። በመግቢያው ላይ ያነሳው የእስራኤልን መብቶች ሲሆን (ሮሜ 9፡1-5)፣ ማጠቃለያውም “እስራኤል ሁሉ ይድናል” (ሮሜ 11፡26) የሚል የብሔር ተስፋ ነው። ስለዚህ “ምርጫ” የሚለው ቃል ብሔርን ወይም ማኅበረሰብን (Corporate entity) የሚመለከት ነው። ግለሰቦች ወደዚህ የተመረጠ ማኅበረሰብ የሚቀላቀሉት በክርስቶስ በማመን ነው።   
2. ምርጫ ለአገልግሎት እንጂ ለድኅነት አይደለም፡ የያዕቆብ እና የዔሳው ታሪክ የሚያሳየው እግዚአብሔር መሲሑ የሚመጣበትን የዘር ሐረግ እና ብሔር (እስራኤልን ከኤዶም) አስቀድሞ ለአገልግሎት መምረጡን ነው። “ታላቁ ለታናሹ ይገዛል” የሚለው የዘፍጥረት 25፡23 ትንቢት ስለ ሁለት ብሔራት የተነገረ ነው። ዔሳው የቃል ኪዳኑ መስመር ተሸካሚ አልሆነም ማለት፣ ግለሰቡ ዔሳው ለዘላለም ተኮነነ ማለት አይደለም።   
3. የእግዚአብሔር ባሕርይ እና የፍቅር እውነት፡ deterministic የሆነው የካልቪኒዝም አተረጓጎም፣ ከክርስቶስ መስቀል እና እግዚአብሔር ዓለምን ሁሉ ከማፍቀሩ እውነት ጋር ይጋጫል። እግዚአብሔር ሆን ብሎ ሰዎችን ለጥፋት እና ለገሃነም አስቀድሞ ይፈጥራል ማለት፣ አምላክ ፍቅር ነው የሚለውን መሠረታዊ የክርስትና መገለጥ ያዛባል።   
4. የሸክላ ሠሪው ምሳሌ ትርጓሜ፡ ጳውሎስ የተጠቀመው የሸክላ ሠሪው ምሳሌ (ሮሜ 9፡21) የተወሰደው ከኤርምያስ 18፡1-10 ሲሆን፣ በዚያ ክፍል እግዚአብሔር በጭቃው (በሕዝቡ) ላይ የሚያደርገው ውሳኔ ጭቃው በሚሰጠው ምላሽ (ንስሐ በመግባት ወይም በማመፅ) ላይ የተመሠረተ እንደሆነ በግልጽ ይናገራል። የፈርዖንም ልብ የደነደነው፣ ፈርዖን ራሱ አስቀድሞ በእልከኝነት እና በክፋት ስለተመላለሰ ነው።   

የሁለቱ አመለካከቶች ማነጻጸሪያ ሰንጠረዥ

የሚከተለው ሰንጠረዥ በካልቪኒዝም እና በአርሚኒያኒዝም አተረጓጎም መካከል ያለውን መሠረታዊ ልዩነት በግልጽ ያሳያል፡-

የክርክር ነጥብ	የካልቪኒዝም ትርጓሜ (Calvinist View)	የአርሚኒያኒዝም ትርጓሜ (Arminian View)
የሮሜ 9 ማዕከላዊ ሐሳብ	የእግዚአብሔር ፍጹም ሉዓላዊነትና የግለሰቦችን ያለ ቅድመ-ሁኔታ (Unconditional) የመዳን ምርጫ ማሳየት።	የእግዚአብሔርን ቃል ኪዳን ታማኝነት፣ የብሔራትን ታሪካዊ ሚና፣ እና ድኅነት በእምነት መሆኑን ማሳየት።
የምርጫው ዓይነት	የግለሰብ ምርጫ (Individual Election) ለዘላለም ሕይወት።	የቡድን ምርጫ (Corporate Election) እና ምርጫ ለአገልግሎት (Election to Service)።
የያዕቆብ እና ዔሳው ትርጓሜ	እግዚአብሔር ያዕቆብን ለድኅነት፣ ዔሳውን ደግሞ ለውድቅነት/ለኩነኔ አስቀድሞ እንደወሰነ ያሳያል።	እግዚአብሔር እስራኤልን ለመሲሑ መምጫነት መምረጡን እና ኤዶምን መተዉን ያሳያል (ታሪካዊ ተልዕኮ)።
የሙሴ እና የፈርዖን ምሳሌ	እግዚአብሔር ግለሰቦችን ለምሕረትም ሆነ ለጥፋት ራሱ እንደሚያዘጋጅና እንደሚያደነድን ያረጋግጣል።	ፈርዖን ራሱ ባደነደነው ልብ ላይ እግዚአብሔር ፍርዱን እና ማዳኑን ለአሕዛብ ሁሉ ለማሳየት መጠቀሙን ያመለክታል።
“የምምረውን እምረዋለሁ”	ምሕረት በሰው ፍላጎት ላይ ሳይሆን በመለኮታዊ ውሳኔ ላይ ብቻ የተመሠረተ ነው።	እግዚአብሔር ምሕረቱን ሕግን ለሚጠብቁ አይሁዶች ብቻ ሳይሆን፣ በእምነት ለሚመጡ አሕዛብም ለመስጠት ነፃ መሆኑን ያሳያል።

ጥልቅ ሰዋሰዋዊ እና የቃላት ትንተና

የሮሜ 9ን መልእክት ይበልጥ ለማብራራት፣ ጳውሎስ የተጠቀመባቸውን ቁልፍ የግሪክ ቃላት እና የብሉይ ኪዳን አባባሎች ትርጉም በጥልቀት መመርመር ያስፈልጋል።

1. “መጥላት” እና “መውደድ” የሚሉት ቃላት አውድ

በሮሜ 9፡13 ላይ ጳውሎስ፣ “ያዕቆብን ወደድሁ ዔሳውን ግን ጠላሁ” የሚለውን የሚልክያስ 1፡2-3 ቃል ይጠቀማል። በዘመናዊው አስተሳሰብ “መጥላት” የሚለው ቃል ከፍተኛ የሆነ የግል ጥላቻን፣ ክፋትን እና በጎነት መጓደልን ያሳያል። ነገር ግን በጥንታዊው የሴማዊ ቋንቋዎች (Semitic languages) አጠቃቀም፣ “መውደድ እና መጥላት” የሚሉት ቃላት ንጽጽራዊ የቅድሚያ ምርጫን (Relative Preference) ያመለክታሉ። ለምሳሌ፣ ኢየሱስ በሉቃስ 14፡26 ላይ “አባቱንና እናቱን… የማይጠላ ሊከተለኝ አይችልም” ሲል፣ ወላጆችን በክፋት እንድንጠላ እና እንድንጸየፍ ማዘዙ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ጋር ሲነጻጸር ለእነርሱ የሚሰጠው ፍቅር እና ቅድሚያ ዝቅተኛ መሆን እንዳለበት ማሳየቱ ነው። በተመሳሳይ፣ እግዚአብሔር ዔሳውን “ጠላሁ” ሲል፣ ታሪካዊ የውርስ ቃል ኪዳን መስመር አላደረግሁትም ማለት እንጂ፣ ከምድራዊ በረከት ወይም ከዘላለም ማዳን አግዶታል ማለት አይደለም (በዘፍጥረት ታሪክ ዔሳው እጅግ የተባረከ እና የከበረ እንደነበር ተመዝግቧል)።   

2. “የቁጣ ዕቃዎች” እና “የምሕረት ዕቃዎች” (Grammatical Nuance)

በሮሜ 9፡22-23 ላይ ጳውሎስ ስለ “ቁጣ ዕቃዎች” እና “የምሕረት ዕቃዎች” ሲናገር የተጠቀመባቸው የግሪክ ግሦች፣ እጅግ አስገራሚ የሆነ የሥነ-መለኮት ልዩነትን ይዘዋል።   

• የቁጣ ዕቃዎችን (Vessels of Wrath) በተመለከተ፡ ጳውሎስ “ለጥፋት የተዘጋጁ” (katērtismena / katartizō) የሚለውን ቃል ተጠቅሟል። ይህ ቃል በግሪክ ሰዋሰው “Perfect passive participle” ወይም “Middle voice” ነው። ይህ የሚያመለክተው ዕቃዎቹ (ሰዎቹ) ራሳቸውን ለጥፋት እንዳዘጋጁ ወይም እልከኛ አኗኗራቸው ለጥፋት እንዳደረጋቸው ነው። እግዚአብሔር የቁጣ ዕቃ እንዲሆኑ በንቃት (actively) አልሠራቸውም፤ ይልቁንም፣ “በብዙ ትዕግሥት እንደታገሣቸው” ይናገራል። ይህ የእግዚአብሔርን መሐሪነት እንጂ ጨካኝነትን አያሳይም።   
• የምሕረት ዕቃዎችን (Vessels of Mercy) በተመለከተ ግን፡ “አስቀድሞ ያዘጋጀው” (proētoimasen / proetoimazō) የሚለው ቃል “Aorist active indicative” ነው። እዚህ ላይ ድርጊቱን ፈጻሚው (Subject) በግልጽ እግዚአብሔር ነው።   

የዚህ ሰዋሰዋዊ ትንተና ሥነ-መለኮታዊ ድምዳሜ፡ እግዚአብሔር ሰዎችን ለምሕረትና ለክብር በጸጋው በንቃት ይሠራል፣ ያዘጋጃል፤ በክፋትና በጥፋት ጎዳና ላሉት ደግሞ የገዛ ኃጢአታቸውና እልከኝነታቸው ለፍርድ እንዳዘጋጃቸው በማሳየት፣ የሰውን ልጅ ኃላፊነት በተዘዋዋሪ ያረጋግጣል።   

ከዚህም ባለፈ፣ እነዚህ የቁጣ ዕቃዎች ተብለው የተጠሩት ዕጣ ፈንታቸው በማይቀየር ሁኔታ የታሸገ አይደለም። በኤፌሶን 2፡3 ላይ ጳውሎስ አማኞች ሁሉ ድሮ “የቁጣ ልጆች” እንደነበሩ፣ አሁን ግን በጸጋው “የምሕረት ዕቃዎች” እንደሆኑ ያስረዳል። ስለዚህም በሮሜ 9 ያሉ የቁጣ ዕቃዎች (አማኝ ያልሆኑ አይሁዶች) ንስሐ ገብተው በክርስቶስ ካመኑ፣ የምሕረት ዕቃዎች መሆን ይችላሉ። ለዚህም ነው ጳውሎስ በሮሜ 10፡1 ላይ እንዲድኑ ወደ እግዚአብሔር የሚጸልየው።   

ትግበራ እና የሕይወት ትምህርቶች (Practical Application)

የሮሜ ምዕራፍ 9፣ ለምሁራን የክርክር መድረክ ብቻ ሳይሆን፣ ለዘመናዊው ክርስቲያናዊ ሕይወት ጥልቅ ተግባራዊ መመሪያዎችን የሚሰጥ ክፍል ነው። የምዕራፉ አውድ፣ ምልከታ እና ትርጓሜ ወደሚከተሉት ታላላቅ የሕይወት ትግበራዎች ይመራናል፡-   

1. ለጠፉ ነፍሳት የሚሆን የልብ ሸክም እና ጸሎት

ሐዋርያው ጳውሎስ ክርስቶስን ላልተቀበሉት የእስራኤል ወገኖቹ የነበረው የማያቋርጥ ጭንቀትና ሐዘን፣ ዛሬ ላሉ አማኞች እጅግ ታላቅ ተምሳሌት ነው። ጳውሎስ ከፍተኛ የሥነ-መለኮት ዕውቀት የነበረው ሰው ቢሆንም፣ ዕውቀቱ ለወገኖቹ ካለው የተሰበረ ልብ ጋር የተሳሰረ ነበር። ዛሬም ቤተክርስቲያን፣ ወንጌልን ላልሰሙ ወይም ሰምተው ላልተቀበሉ ሰዎች ይህን የመሰለ ራስን የመሠዋት ፍቅርና የወንጌል ስርጭት ቅንዓት ሊኖራት ይገባል። ጳውሎስ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት እያወቀ “እግዚአብሔር የፈለገውን ያድናል” ብሎ እጁን አጣጥፎ አልተቀመጠም፤ ይልቁንም አይሁዶችን ለማዳን ያለማቋረጥ ጸልዮአል፣ ሰብኳል። ይህ መለኮታዊ ሉዓላዊነት እና የወንጌል ስርጭት ኃላፊነት አብረው እንደሚሄዱ ተግባራዊ ማረጋገጫ ነው።   

2. በእግዚአብሔር ታማኝነት እና በቃሉ ደኅንነት ላይ ማረፍ

በሕይወት ጉዞ ውስጥ ያልተጠበቁ ፈተናዎች ሲያጋጥሙ፣ አሊያም የታመኑባቸው ሰዎች ከእምነት ሲያፈገፍጉ አማኞች “የእግዚአብሔር ቃል ወደቀ? ኪዳኑ ፈረሰ?” ብለው ሊጠይቁ ይችላሉ። የሮሜ 9 ዋና መልእክት፣ ምንም እንኳ የሰው ልጅ ታማኝነት ቢጎድልም፣ የእግዚአብሔር ቃል እና የተስፋ ኪዳን ፈጽሞ እንደማይወድቅ ማረጋገጥ ነው (ሮሜ 9፡6)። የዓለም ታሪክ የሚዘወረው በሰዎች ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ወይም ማኅበራዊ ኃይል ሳይሆን፣ ፈጽሞ በማይሳሳተው በእግዚአብሔር ሉዓላዊ እጅ ነው። በመሆኑም አማኞች በመከራ፣ በግራ መጋባት እና በግል ድክመት ውስጥ ሆነውም እንኳ፣ የመዳናቸው ዋስትና የተመሠረተው በእነርሱ ብርታት ላይ ሳይሆን “በሚጠራው አምላክ” ታማኝነት ላይ መሆኑን ተረድተው በጠሪው ላይ ሊደላደሉና ሊያርፉ ይገባል።   

3. በትሕትና ለፈጣሪ ሥልጣን መገዛት (የሸክላው ሥነ-መለኮት)

ዘመናዊው አስተሳሰብ የሰውን መብት፣ ነፃነት እና ራስን በራስ የማስተዳደር ሥልጣን ከሁሉ በላይ ከፍ የሚያደርግ ቢሆንም፣ የሮሜ 9 መልእክት ግን ፍጡር ከፈጣሪው ጋር መከራከር እንደሌለበት አበክሮ ያሳስባል (ሮሜ 9፡20)። “አንተ ሰው ሆይ፣ ከእግዚአብሔር ጋር የምትከራከር ማን ነህ?” የሚለው ቃል፣ የሰውን ልጅ ወደ ትሕትና ስፍራ ይመልሳል። ይህ ማለት ሰው ጥያቄ መጠየቅ የለበትም ማለት ሳይሆን፣ የመለኮታዊው ጥበብ እና ውሳኔ አድማስ ከሰው ልጅ የማመዛዘን አቅም እጅግ የራቀ መሆኑን ተቀብሎ፣ በፍርሃትና በትሕትና ለሥልጣኑ መገዛት እንዳለበት ያሳያል። እግዚአብሔር ፍትሐዊ መሆኑን ለመቀበል፣ የእርሱን አሠራር ሁሉ ሙሉ በሙሉ መረዳት አይጠበቅብንም።   

4. ጽድቅ በእምነት እንጂ በሰው ጥረት አለመሆኑን ማረጋገጥ

እስራኤላውያን በታሪካቸው፣ በሕጋቸው እና በሥርዓታቸው ተመክተው ጽድቅን በገዛ ሥራቸው ለማግኘት ሲሞክሩ ተሰናከሉ። በአንጻሩ አሕዛብ፣ ምንም ዓይነት መንፈሳዊ ታሪክ ወይም የሕግ ሥራ ሳይኖራቸው በእግዚአብሔር ጸጋ ላይ ብቻ በማመን ጽድቅን አገኙ። የዚህ ሐሳብ ትግበራ፣ ማንኛውም ክርስቲያን (በቤተክርስቲያን አገልጋይነቱ፣ በሃይማኖታዊ ሥርዓት አፈጻጸሙ፣ ወይም በበጎ አድራጎት ሥራው) በእግዚአብሔር ፊት ተቀባይነትን ለማግኘት መሞከር እንደሌለበት ማሳሰብ ነው። ሃይማኖታዊ ትምክህት ወደ መሰናከል ይመራል። መዳን የሚገኘው ብቸኛው የጽድቅ መንገድ እና “የማዕዘን ድንጋይ” በሆነው በኢየሱስ ክርስቶስ ላይ እምነትን በማሳረፍ ብቻ ነው። በእርሱ የሚያምን አያፍርምና።   

ማጠቃለያ

የሮሜ ምዕራፍ 9፣ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት፣ የቃል ኪዳኑን ታማኝነት፣ እና የሰውን ልጅ ድኅነት ምስጢር በጥልቀት የሚያስረዳ እጅግ ታላቅ ሥነ-መለኮታዊ ምዕራፍ ነው። እንደታየው፣ መልእክቱ የተጻፈው በሮም ቤተክርስቲያን ውስጥ የነበረውን የአይሁድ እና የአሕዛብን ውጥረት ለመፍታት እና ወንጌል የእግዚአብሔር የማዳን ኃይል መሆኑን ለማሳየት ነው። ምዕራፉ የእስራኤልን መውደቅና የአሕዛብን መካተት ሲያብራራ፣ ሁሉም ነገር በእግዚአብሔር አስቀድሞ በማወቅና ሉዓላዊ ምርጫ ሥር እንደሚከናወን ያሳያል።   

ምዕራፉን በተመለከተ በካልቪኒዝም (የግለሰብ ቅድመ-ውሳኔ) እና በአርሚኒያኒዝም (የቡድን ምርጫ እና አገልግሎት) መካከል ያለው የትርጓሜ ልዩነት የክፍሉን ጥልቀት እና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ክብደት ይበልጥ ያጎላዋል እንጂ የማዳንን ወንጌል አያደበዝዘውም። በሁለቱም የትርጓሜ መስመሮች ውስጥ የሚስማማው ታላቁ እውነት፣ ፈጣሪ ሉዓላዊ፣ ፍትሐዊና ጻድቅ መሆኑ፣ እና ድኅነት በሰው ጥረት ሳይሆን በጸጋው በእምነት ለሚመጡ ሁሉ የተዘጋጀ ነፃ ስጦታ መሆኑ ነው። የእግዚአብሔር ቃል ኪዳን ፈጽሞ አይወድቅም። አማኞች ይህንን እውነት ተረድተው፣ በሉዓላዊ አምላካቸው ታምነው፣ ለጠፉት ነፍሳት በጸሎትና በወንጌል ስርጭት ሊተጉ ይገባል።