የሮሜ መልእክት በሐዋርያው ጳውሎስ ከተጻፉት መልእክቶች ሁሉ እጅግ ጥልቅ የሆነ ሥነ-መለኮታዊ ትንታኔን የያዘ እና የክርስትናን መሠረታዊ አስተምህሮ በስፋት የሚያብራራ መጽሐፍ ነው። ይህ መልእክት ከምዕራፍ 1 እስከ 11 ድረስ የክርስትናን የድነት አስተምህሮ፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ፣ እና የሰውን ልጅ ከኃጢአት መዳን ከማብራራት ባለፈ፣ ከምዕራፍ 12 ጀምሮ አማኞች ይህንን ጸጋ መሠረት በማድረግ በዕለት ተዕለት ሕይወታቸው እንዴት መመላለስ እንዳለባቸው የሚያሳይ ተግባራዊ የክርስትና ሥነ-ምግባር ትምህርትን ይሰጣል። በዚህ ተግባራዊ ክፍል ውስጥ ከሚገኙት ምዕራፎች መካከል፣ ምዕራፍ 13 እጅግ አወዛጋቢ፣ ጥልቅ እና ሰፊ ትርጓሜዎችን የሚያስተናግድ ልዩ ሥፍራን ይይዛል። ይህ ምዕራፍ የክርስቲያኑን ማኅበረሰብ ከዓለማዊ የመንግሥት ባለሥልጣናት ጋር ሊኖረው ስለሚገባው ሥነ-መለኮታዊ እና ፖለቲካዊ ግንኙነት፣ በሰዎች መካከል ሊኖር ስለሚገባው የማያልቅ የፍቅር ዕዳ፣ እንዲሁም ክርስቶስ ዳግም የሚመጣበት ዘመን በመቃረቡ ምክንያት ሊኖር ስለሚገባው መንፈሳዊ ንቃት ሰፊ ትምህርት ይሰጣል።
የዚህን ምዕራፍ ታሪካዊ፣ ማኅበራዊ እና ስነ-ጽሑፋዊ አውድ በሚገባ መረዳት ጽሑፉን በትክክል ለማስተዋል፣ የተዛቡ ትርጓሜዎችን ለማረም እና በዘመናዊው ማኅበረሰብ ውስጥ ተግባራዊ ለማድረግ እጅግ ወሳኝ ነው። በተለይም ይህ ክፍል በታሪክ ውስጥ አምባገነን መንግሥታትን ለመደገፍም ሆነ ለመቃወም በሁለት ተቃራኒ ጽንፎች ሲተረጎም የኖረ በመሆኑ፣ ሚዛናዊ እና ጥልቅ የሆነ ምርምርን ይፈልጋል።
1. የምዕራፉ አውድ (Context)
የሮሜ ምዕራፍ 13ን ትክክለኛ መልእክት ለመረዳት፣ ሐዋርያው ጳውሎስ መልእክቱን በጻፈበት ወቅት የነበረውን ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊ እና ሃይማኖታዊ ዳራ ማጤን ተገቢ ነው። ይህ አውድ ከታሪካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ስነ-ጽሑፋዊ ማዕዘናት በጥልቀት መታየት አለበት።
ታሪካዊ እና ፖለቲካዊ አውድ
የሮሜ መልእክት የተጻፈው በ54 እና 59 ዓ.ም. መካከል፣ በሮማው ቄሣር ኔሮ (Nero) የሥልጣን ዘመን መጀመሪያ አካባቢ እንደሆነ የታሪክ እና የሥነ-መለኮት ምሁራን ይስማማሉ። ይህ ወቅት ኔሮ በኋለኛው ዘመን ክርስቲያኖች ላይ ያደረሰውን ዘግናኝ እና ኢ-ሰብዓዊ ስደት ከመጀመሩ በፊት የነበረ፣ በፈላስፋው ሴኔካ (Seneca) አማካሪነት ይመራ የነበረ አንጻራዊ ሰላም የሰፈነበት (Pax Romana) ጊዜ ነበር። በመሆኑም፣ ጳውሎስ ይህንን ጽሑፍ ሲጽፍ ኔሮ በታሪክ የሚታወቅበትን የጭካኔ ማንነት ገና በይፋ አላሳየም ነበር፤ ነገር ግን የሮም ቤተክርስቲያን የተለያዩ ማኅበራዊ እና ፖለቲካዊ ውጥረቶች ነበሩባት።
በ49 ዓ.ም. በቄሣር ቀላውዴዎስ (Claudius) ትእዛዝ “በክሬስተስ (Chrestus) ምክንያት ሁከት ፈጥረዋል” በሚል ሰበብ ከአይሁድ እምነት ተከታዮች ጋር ከሮም ተባረው የነበሩት አይሁዳውያን ክርስቲያኖች፣ ቀላውዴዎስ ሲሞት በ54 ዓ.ም. ወደ ሮም መመለስ ጀምረው ነበር። እነዚህ ተመላሾች ከዋናው ማኅበረሰብ ጋር ለመቀላቀል፣ የተወረሰ ንብረታቸውን ለማስመለስ፣ እና ከከፍተኛ የኢኮኖሚ ድቀት ጋር ለመላመድ ከፍተኛ ትግል ያደርጉ ነበር። አይሁዳውያን ክርስቲያኖች ከሮም በወጡባቸው ዓመታት ውስጥ፣ የሮም ቤተክርስቲያን በአብዛኛው በአሕዛብ ክርስቲያኖች ስትመራ የነበረች ሲሆን፣ አሁን ሁለቱ ወገኖች ዳግም ሲቀላቀሉ ከፍተኛ የሆነ ማኅበራዊ እና ባህላዊ ግጭት ተከስቶ ነበር።
በተጨማሪም፣ በወቅቱ በሮም ግዛት ከፍተኛ የሆነ የግብር እና የቀረጥ ጫና ስለነበር፣ በማኅበረሰቡ ዘንድ መንግሥትን የመቃወም እና ግብር ላለመክፈል የማመፅ ስሜት በስፋት ይንጸባረቅ ነበር። የታሪክ ጸሐፍት እንደ ታሲተስ (Tacitus) እና ስዊቶኒየስ (Suetonius) እንደመዘገቡት፣ በ56 እና 58 ዓ.ም. መካከል በሮም ሕዝብ ዘንድ በግብር መብዛት ምክንያት ከፍተኛ አመጽ ተነስቶ ነበር። ከዚህም ጋር ተያይዞ፣ በይሁዳ አካባቢ የነበሩ የዜሎት (Zealots) ወይም ቀናዒያን የተሰኙ የፖለቲካ ቡድን አባላት፣ “ከእግዚአብሔር በቀር ለማንም አንገዛም፣ ለሮም ቄሣር ግብር አንከፍልም” በማለት የትጥቅ ትግል እና የሽምቅ ውጊያ ያካሂዱ ነበር።
ጳውሎስ ይህንን መልእክት ሲጽፍ፣ በሮም ያሉ ክርስቲያኖች (በተለይም አይሁዳውያን ክርስቲያኖች) በዚህ ፖለቲካዊ ትኩሳት ውስጥ ገብተው በመንግሥት ላይ በማመፅ ወይም ግብር በመከልከል፣ የሮም መንግሥት ጠላቶች ተደርገው እንዳይፈረጁ እና የክርስትና እንቅስቃሴ ገና በጅምሩ እንዳይደመሰስ ጥንቃቄ እንዲያደርጉ ማሳሰብ አስፈልጎት ነበር። በመሆኑም፣ ሮሜ 13 ክርስቲያኖች በፖለቲካዊ ሁከት ውስጥ ከመሳተፍ ተቆጥበው፣ ሰላማዊ ዜጎች መሆናቸውን እንዲያሳዩ የተሰጠ አርብቶ አደራዊ (pastoral) እንጂ፣ መንግሥታትን ሁሉ ፍጹም ጻድቅ ለማድረግ የተጻፈ ፖለቲካዊ ፍልስፍና አይደለም። የክርስቲያኖች አመጽ ቢነሳ ኖሮ፣ በ70 ዓ.ም. በኢየሩሳሌም ላይ እንደደረሰው ዓይነት ዘግናኝ እልቂት በሮም ክርስቲያኖችም ላይ ሊደርስ ይችል ነበር።
ስነ-ጽሑፋዊ አውድ እና ከሮሜ 12 ጋር ያለው ትስስር
የሮሜ 13 ስነ-ጽሑፋዊ አውድ ከሮሜ 12 ጋር ጥብቅ ቁርኝት አለው። እነዚህን ሁለት ምዕራፎች ለያይቶ ማንበብ ወደ አደገኛ የስነ-መለኮት እና የተግባር ስህተት ሊመራ እንደሚችል የሥነ-መለኮት አጥኚዎች አበክረው ይገልጻሉ። በሮሜ 12፡14-21 ላይ፣ ጳውሎስ ክርስቲያኖች ክፉን በክፉ እንዳይመልሱ፣ ከተቻላቸው ከሰው ሁሉ ጋር በሰላም እንዲኖሩ፣ እና ብቀላን (Vengeance) ለእግዚአብሔር ቁጣ እንዲተዉ አጥብቆ ያሳስባል። አንድ ሰው የሮሜ 12ን ጽሑፍ ብቻ ነጥሎ ካነበበ፣ ክርስቲያኖች ከፍተኛ በደል (ለምሳሌ አካላዊ ጥቃት ወይም ሥነ-ልቦናዊ በደል) ሲደርስባቸው ሙሉ በሙሉ ዝምታን መምረጥ እና ምንም ዓይነት የሕግ ጥበቃን አለመፈለግ እንዳለባቸው አድርጎ ሊያስብ ይችላል።
ነገር ግን፣ ሐዋርያው ጳውሎስ ወዲያውኑ በሮሜ 13 ላይ፣ እግዚአብሔር ክፉ አድራጊዎችን የሚቀጣበት እና ማኅበራዊ ፍትሕን የሚያሰፍንበት አንዱ ተቋማዊ መንገድ “የመንግሥት ባለሥልጣናትን” በመጠቀም እንደሆነ ያብራራል። ሮሜ 12 “ብቀላ የእኔ ነው እኔ ብድራትን እመልሳለሁ ይላል ጌታ” ሲል፣ ሮሜ 13 ደግሞ ያ ጌታ ብድራቱን በምድር ላይ የሚመልሰው መንግሥት “ሰይፍን” እንዲታጠቅ በማድረግ መሆኑን ይገልጻል።
የሮሜ 12 መልእክት የግለሰቦችን ግጭት አፈታት እና የክርስቲያኖችን የግል ሥነ-ምግባር (Personal Ethics) ሲያሳይ፣ የሮሜ 13 መልእክት ደግሞ ግጭቱ ወደ ወንጀል እና ሕግ ጥሰት ሲያድግ መንግሥት ያለውን ሕጋዊ እና ሰብዓዊ ጥበቃ የሚሰጥ ሚና (Civil Order) ያሳያል። ስለዚህ፣ የሮሜ 12 እና 13 ቅንጅት፣ አማኞች በግላቸው ይቅር ባዮች እንዲሆኑ፣ ነገር ግን ራሳቸውን እና ቤተሰባቸውን ከአደጋ ለመጠበቅ ማኅበራዊ ደኅንነትን ለማስጠበቅ በተቋቋሙት ሕጋዊ ሥርዓቶች እንዲጠቀሙ (ለምሳሌ ወደ ሕግ አስከባሪዎች መሄድ) የሚያሳይ ሚዛናዊ አውድ ይፈጥራል።
2. የምዕራፉ ምልከታ (Observation)
የሮሜ ምዕራፍ 13ን አወቃቀር ስንመለከት፣ ምዕራፉ ሦስት ዋና ዋና ርዕሰ ጉዳዮችን በውስጡ ይዟል። እነዚህ ክፍሎች እርስ በርስ የተያያዙ እና የክርስቲያኑን ማኅበራዊ እና መንፈሳዊ ኃላፊነት የሚያሳዩ ናቸው። የሚከተለው ሠንጠረዥ የምዕራፉን አወቃቀር እና ዐቢይ ሃሳቦች ያጠቃልላል።
| የክፍሉ ድርሻ | የጥቅስ ክልል | አበይት ርዕሰ ጉዳዮች | የጥንታዊ ግሪክ ቃላት እና ትርጉማቸው |
| ክፍል አንድ | ሮሜ 13፡1-7 | ለመንግሥት ባለሥልጣናት እና ለሕግ መገዛት፣ የዜግነት ግዴታ | Hupotasso (መገዛት/ከሥር መሆን)፣ Krima (ሕጋዊ ፍርድ)፣ Leitourgos (ቅዱስ አገልጋይ/ሚኒስትር) |
| ክፍል ሁለት | ሮሜ 13፡8-10 | ማኅበራዊ ግንኙነት፣ የፍቅር ዕዳ፣ የሕግ ሁሉ ፍጻሜ | Agape (መለኮታዊ እና ራስን አሳልፎ የሚሰጥ ፍቅር) |
| ክፍል ሦስት | ሮሜ 13፡11-14 | የዘመኑ ፍጻሜ ንቃት፣ የቅድስና ሕይወት፣ የብርሃን ጦር ዕቃ | Sarx (ሥጋዊ ምኞት/ኃጢአተኛ ተፈጥሮ) |
2.1 ለመንግሥት ባለሥልጣናት መገዛት (13፡1-7)
በዚህ ክፍል፣ ማንኛውም ሰው (በሮም ያሉትን ክርስቲያኖች ጨምሮ) በሥልጣን ላሉት ሹማምንት መገዛት እንደሚገባው በግልጽ ታዟል። ለዚህ መገዛት የሚሰጠው መሠረታዊ ምክንያት ሥነ-መለኮታዊ ነው፤ ይኸውም “ከእግዚአብሔር ካልሆነ በቀር ሥልጣን የለምና፤ ያሉትም ባለሥልጣናት በእግዚአብሔር የተሾሙ ናቸው” የሚለው ነው። በዚህ መለኮታዊ ሥርዓት ላይ የሚያምፅ (በግሪኩ antitassomai – በጦርነት ለመፋለም ራስን ማሰለፍ)፣ በእግዚአብሔር ሥርዓት ላይ እንዳመፀ ተደርጎ ይቆጠራል።
ሐዋርያው አክሎም ገዢዎች ክፉ ለሚያደርጉ እንጂ መልካም ለሚያደርጉ የሚያስፈሩ እንዳይደሉ ያስረዳል። መንግሥት ክፉ አድራጊዎችን ለመቅጣት “ሰይፍ” (የሕጋዊ ቅጣት መሣሪያ) የታጠቀ የእግዚአብሔር አገልጋይ (Avenger/ ekdikos) ነው። በመሆኑም፣ ምእመናን የሕግ ቅጣትን ከመፍራት ባለፈ፣ ንጹህ ኅሊናን ለመጠበቅ ሲሉ ሊገዙ፣ ግብር እና ቀረጥን በታማኝነት ሊከፍሉ፣ ክብር እና መፈራት ለሚገባቸው ባለሥልጣናት ይህንኑ ክብር ሊሰጡ ታዘዋል።
2.2 የዘላለም ዕዳ፡ ፍቅር የሕግ ፍጻሜ ነው (13፡8-10)
ይህ ክፍል ከፖለቲካዊ ግዴታዎች ወደ ማኅበራዊ እና ግለሰባዊ ግዴታዎች ይሸጋገራል። ጳውሎስ ከግብር እና ቀረጥ ዕዳዎች በመነሳት፣ “እርስ በርሳችሁ ከመዋደድ በቀር የማንም ዕዳ አይኑርባችሁ” በማለት ዘላለማዊ ወደሆነው መንፈሳዊ ዕዳ ያሸጋግራቸዋል። ባልንጀራውን የሚወድ ሕግን እንደፈጸመ ያውጃል። እንደ “አታመንዝር”፣ “አትግደል”፣ “አትስረቅ”፣ “አትመኝ” የመሳሰሉት የብሉይ ኪዳን አበይት ትእዛዛት “ባልንጀራህን እንደ ራስህ አድርገህ ውደድ” በሚለው (ከዘሌዋውያን 19፡18 በተወሰደው) በአንድ የፍቅር ሕግ እንደሚጠቃለሉ ያሳያል። ፍቅር በባልንጀራ ላይ ክፉ ስለማያደርግ፣ ፍቅር የሕግ ሁሉ መፈጸሚያ መሆኑ በግልጽ ተቀምጧል።
2.3 የብርሃንን የጦር ዕቃ መልበስ (13፡11-14)
ምዕራፉ የሚቋጨው አስቸኳይ በሆነ መንፈሳዊ ንቃት እና የዘመኑ ፍጻሜ (Eschatology) ማሳሰቢያ ነው። ምእመናን ዘመኑን አስተውለው ከእንቅልፋቸው (ከመንፈሳዊ ቸልተኝነት) የሚነቁበት ጊዜ አሁን መሆኑን ያበስራል፤ ምክንያቱም መዳናቸው መጀመሪያ ካመኑበት ጊዜ ይልቅ አሁን ወደ እነርሱ ይበልጥ ቀርቧል። ሌሊቱ (የዚህ የኃጢአት ዓለም እና ሥርዓት ጊዜ) ሊያልፍ እና ቀኑ (የክርስቶስ ዳግም ምጽዓት እና የዘላለም መንግሥት) ሊጀምር በመሆኑ፣ የጨለማን ሥራ ጥለው የብርሃንን የጦር ዕቃ (Armor of light) እንዲለብሱ ይጠየቃሉ።
በአግባብ እና በብርሃን እንደሚመላለሱ ሰዎች መሆን እንዳለባቸው፣ ከጭፈራ፣ ከስካር፣ ከዝሙት፣ ከመዳራት፣ ከክርክር እና ከቅናት እንዲርቁ በጥብቅ ይመከራል። እነዚህ ድርጊቶች በወቅቱ በነበረው የሮም ማኅበረሰብ ውስጥ የተለመዱ የጣዖት አምልኮ እና የሥጋዊ ምኞት መገለጫዎች ነበሩ። ከዚህ ይልቅ፣ ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስን እንዲለብሱ እና ለሥጋዊ ምኞት በሐሳባቸውም ሆነ በተግባራቸው እንዳይመቻቹ በማዘዝ ምዕራፉ ያበቃል።
3. የምዕራፉ ጥልቅ ትርጓሜ (Interpretation)
የምዕራፉን ጽሑፋዊ ምልከታ መሠረት በማድረግ፣ ክፍሉ የያዛቸውን ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ እና ሥነ-ምግባራዊ እውነታዎች መተርጎም ያስፈልጋል። ይህ ትርጓሜ ታሪካዊውን ዳራ፣ የጳውሎስን አጠቃላይ መልእክቶች እና የሌሎችን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች አስተምህሮ ያገናዘበ መሆን ይኖርበታል።
3.1 የእግዚአብሔር ሉዓላዊነት እና የመንግሥት አወዛጋቢ ዓላማ
“ከእግዚአብሔር ካልሆነ በቀር ሥልጣን የለም” (ሮሜ 13፡1) የሚለው ቃል በክርስትና ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ ክርክርን እና ውዝግብን ያስነሳ ሐሳብ ነው። ይህ ቃል በታሪክ ውስጥ የነገሥታትን መለኮታዊ መብት (Divine Right of Kings) ለማስከበር፣ አምባገነንነትን ለማጽደቅ፣ አልፎ ተርፎም እንደ ናዚ ጀርመን ባሉ ጨቋኝ ሥርዓቶች ሥር ቤተክርስቲያን ዝም እንድትል ለማድረግ ሲጠመዘዝ ቆይቷል። ይህ ማለት ግን እግዚአብሔር እንደ ኔሮ፣ ሂትለር፣ ወይም ሌሎች ጨቋኝ አምባገነኖች የሚያደርጉትን ጭካኔ ያጸድቃል ማለት ነውን? የትርጓሜ ሊቃውንት እና የነገረ-መለኮት ምሁራን እንደሚያስረዱት፣ ጳውሎስ እያስተማረ ያለው ስለ መንግሥት ተቋም (Institution of Government) እንጂ ስለ እያንዳንዱ አምባገነን መሪ የግል ባሕርይ ወይም ድርጊት አይደለም።
የመንግሥት ዋነኛ እና መለኮታዊ ዓላማ በወደቀው የሰው ልጅ ተፈጥሮ ውስጥ ሊፈጠር የሚችለውን ሥርዓት አልበኝነት (Anarchy) መግታት ነው። መንግሥት ባይኖር ኖሮ፣ ጠንካራው ደካማውን ያለ የሕግ ከልካይ የሚያጠፋበት፣ ፍጹም ምስቅልቅል ያለበት የጫካ ሥርዓት ይፈጠር ነበር። ስለዚህ እግዚአብሔር ማኅበራዊ ፍትሕን እና ሥርዓትን ለመጠበቅ የመንግሥትን መዋቅር አቋቁሟል። መንግሥት “ሰይፍ” ታጥቋል ሲባል፣ የሕግ የበላይነትን ለማስከበር፣ ወንጀለኞችን ለመቅጣት እና የዜጎችን ሰላም ለመጠበቅ የተሰጠው ሕጋዊ ሥልጣን መሆኑን ያሳያል። ይህ ሥልጣን ገና በዘፍጥረት 9፡6 ላይ የሰውን ደም በሚያፈስ ላይ የሞት ቅጣት እንዲፈጸም ከተሰጠው ሰብዓዊ አስተዳደር ጋር የተያያዘ ነው።
የመታዘዝ ወሰን እና የሮሜ 13 ውሱንነት፡ የሮሜ 13 ትእዛዝ ፍጹም እና ምንም ቅድመ ሁኔታ የሌለው አይደለም። አጠቃላይ የመጽሐፍ ቅዱስ አስተምህሮ እንደሚያሳየው፣ የመንግሥት ሕግ ከእግዚአብሔር ሕግ ጋር በሚጋጭበት ጊዜ፣ ምእመናን ከሰው ይልቅ ለእግዚአብሔር ሊታዘዙ ይገባል (የሐዋርያት ሥራ 5፡29)። በብሉይ ኪዳን የነበሩት እንደ ዳንኤል፣ ሲድራቅ፣ ሚሳቅ እና አብደናጎ ያሉት ቅዱሳን ለመንግሥት ሕግ አልተገዙም፤ ምክንያቱም ሕጉ የጣዖት አምልኮን የሚያስገድድ ነበር። በሐዲስ ኪዳንም ጴጥሮስ እና ዮሐንስ ወንጌልን እንዳይሰብኩ ሲከለከሉ ትእዛዙን ጥሰዋል። በታሪክ እንደታየው፣ ቀደምት የቤተክርስቲያን አባቶች (እንደ ኦሪጀን የመሳሰሉት) መንግሥት ክርስቶስን እንዲክዱ ሲያዛቸው፣ ሕይወታቸውን አሳልፈው በመስጠት ለእግዚአብሔር ታማኝ ሆነዋል እንጂ ለሮም ቄሣር አልተገዙም።
ይህንን እውነት ይበልጥ ለማብራራት፣ የሮሜ 13ን ጽንሰ-ሀሳብ ከራእይ 13 ጋር ማነጻጸር የክርስትናን ፖለቲካዊ ሥነ-መለኮት (Political Theology) ሚዛናዊ ያደርገዋል።
| የንጽጽር ነጥቦች | ሮሜ 13 (የመንግሥት መለኮታዊ ሐሳብ) | ራእይ 13 (የመንግሥት ሰይጣናዊ ውድቀት) |
| የመንግሥት ማንነት | መንግሥት እንደ የእግዚአብሔር አገልጋይ ቀርቧል። | መንግሥት እንደ ጨካኝ አውሬ ቀርቧል። |
| ዋና ዓላማ | ዓላማው ክፉን መቅጣት እና መልካምን ማበረታታት ነው። | ዓላማው እግዚአብሔርን መሳደብ እና ቅዱሳንን ማሳደድ ነው። |
| የአማኞች ምላሽ | ምእመናን ለሥርዓቱ እንዲገዙ ታዘዋል። | ምእመናን ለአውሬው እንዳይሰግዱ እና ታማኝ እንዲሆኑ ታዘዋል። |
| የሥልጣን ምንጭ | ሥልጣን በተዘዋዋሪ ከእግዚአብሔር ተሰጥቷል። | ሥልጣን በቀጥታ ከዘንዶው (ከዲያብሎስ) ተሰጥቷል። |
| የሥልጣን አጠቃቀም | መንግሥት በተሰጠው ኃላፊነት ልክ እና ገደብ ሲንቀሳቀስ ያሳያል። | መንግሥት ሥልጣኑን አላግባብ ተጠቅሞ መለኮታዊ ክብርን እና አምልኮን ሲፈልግ ያሳያል። |
ይህ ጥልቅ ንጽጽር የሚያሳየው፣ መንግሥት በተፈጥሮው ሁለት ገጽታ (Simul) ያለው መሆኑን ነው። በአንድ በኩል የእግዚአብሔር ፍትሕ እና ሥርዓት ማስፈጸሚያ መሣሪያ ሆኖ ሲያገለግል አገልጋይ ነው፤ በሌላ በኩል ደግሞ በኃጢአት እና በሰይጣናዊ አሠራር ተበላሽቶ (Demonic perversion) ራሱን እንደ አምላክ ሲቆጥር እና ጣዖት ሲሆን አውሬ ይሆናል። መንግሥት የእግዚአብሔርን ፍትሕ እስካስፈጸመ ድረስ አገልጋይ መሆኑን አውቆ መታዘዝ እንደሚገባ ሮሜ 13 ሲያስተምር፤ ነገር ግን መንግሥት ጣዖት ሆኖ አምልኮን ሲፈልግ ወይም ሰብዓዊ መብትን እና ሕዝብን ሲያጠፋ (እንደ ራእይ 13 አውሬ)፣ ክርስቲያናዊ ተቃውሞ እና የእምነት ጽናት ወሳኝ መሆኑን መጽሐፍ ቅዱስ በአጠቃላይ ያስተምራል።
3.2 ፍቅር እና ሕግ፡ የማይነጣጠል እውነት እና የተዛቡ አመለካከቶች እርምት
በሮሜ 13፡8-10 ላይ ጳውሎስ ስለ “ፍቅር ዕዳ” ይናገራል። መንግሥታዊ ግብርን እና ቀረጥን መክፈል መቋረጥ የሚችል ጊዜያዊ ዕዳ ሲሆን፣ ሰውን መውደድ ግን ፈጽሞ ተከፍሎ የማያልቅ፣ ምንጊዜም የሚቀጥል ዘላለማዊ ዕዳ ነው።
በአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች (በተለይም ፈሪሳውያን) ዘንድ፣ ሕግን መፈጸም ማለት የሕጎችን ዝርዝር ደንቦች እና ሥርዓቶች (Legalisms) ያለምንም ስህተት መተግበር ማለት ነበር። ይህ አካሄድ ግን ሕጉን ከመንፈሳዊ ይዘቱ ያራቆተ እና ፍቅር የጎደለው፣ ሌሎችን የሚኮንን ሜካኒካዊ ሃይማኖት አድርጎት ነበር። ማርቲን ሎይድ-ጆንስ (Martyn Lloyd-Jones) ይህንን ሲያብራሩ፣ “ፍቅር የሌለው የሕግ አተገባበር የፈሪሳውያን እና የሞራሊስቶች ስህተት ነው፤ ክርስትና ግን ትክክለኛ ድርጊትን ብቻ ሳይሆን አፍቃሪ ስብዕናን የመፍጠር ዓላማ አለው” ይላሉ። ጳውሎስ ይህንን ሲያርም፣ “ፍቅር የሕግ መፈጸሚያ ነው” ይላል። የሕግ ሁሉ ማዕከላዊ ትርጉም፣ ስር እና የመጨረሻ ግብ ሰውን መውደድ ነው።
እዚህ ላይ የተጠቀሰው ፍቅር “አጋፔ” (Agape) የሚባለው ራስን ዝቅ የሚያደርግ፣ መስዋዕትነትን የሚከፍል፣ እና የሌላውን ጥቅም የሚያስቀድም፣ በስሜት ላይ ያልተመሰረተ መለኮታዊ እና ንቁ (Active) ፍቅር ነው። አንድ ሰው ባልንጀራውን በዚህ መለኮታዊ ፍቅር ከወደደ፣ አይገድለውም፣ ሚስቱን አይመኝም፣ ንብረቱን አይሰርቅም። ስለዚህ ሕጉ የሚከለክላቸውን ነገሮች ሁሉ፣ ፍቅር በተፈጥሮው ያስቀራቸዋል።
በዚህ ትርጓሜ ውስጥ አንድ መታረም ያለበት ትልቅ ስህተት አለ። ሰዎች ብዙ ጊዜ “ሕግ የፍቅር መፈጸሚያ ነው” ብለው በማሰብ ቅደም ተከተሉን ያዛቡታል። ሕግ ፍቅርን ይገልጻል ከተባለ፣ ሰዎች የሚያወጡት ማንኛውም ጨቋኝ ሕግ “ይህ ሕግ ስለሆነ መታዘዝ ፍቅር ነው” ወደሚል የተሳሳተ ድምዳሜ ይመራል። ነገር ግን ጳውሎስ ያለው “ፍቅር የሕግ መፈጸሚያ ነው” ነው። ይህ ማለት፣ አንድ ሕግ ትክክለኛ መሆኑ የሚለካው በፈጠረው የፍቅር እና የፍትሕ ውጤት ነው። ጎረቤትን የሚጎዳ ወይም የሚያጠቃ ማንኛውም ሕግ የፍቅር መፈጸሚያ ሊሆን አይችልም፣ ስለዚህም መለኮታዊ ተቀባይነት የለውም። ይህ ፍቅር ከሰው ልጅ ተፈጥሮ የሚመነጭ ሳይሆን፣ በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት በአማኞች ልብ ውስጥ የሚፈስ የእግዚአብሔር ጸጋ ውጤት ነው።
3.3 ዘመኑን ማስተዋል እና የብርሃን ጦር ዕቃ
የምዕራፉ የመጨረሻ ክፍል (ሮሜ 13፡11-14) የክርስቲያኑን ሥነ-ምግባር ከዘመኑ ፍጻሜ (Eschatology) ጋር ያስተሳስረዋል። “ከእንቅልፍ የምትነቁበት ጊዜ አሁን ነው” የሚለው ጥሪ፣ በምቾት፣ በቸልተኝነት እና በዓለማዊነት ውስጥ ላሉ ምእመናን የተሰጠ የማንቂያ ደወል ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን ሲጽፍ፣ የክርስቶስ ዳግም ምጽዓት እርግጠኛነት እና መቅረብ ለምእመናን የዕለት ተዕለት ቅድስና ማነሳሻ እንዲሆን አድርጎ ነው። ጊዜው እያለቀ ነው፤ እያንዳንዱ አዲስ ቀን ወደ ዘላለም ሕይወት ይበልጥ የሚያቀርብ ነው።
“የብርሃንን የጦር ዕቃ መልበስ” የሚለው ዘይቤያዊ አነጋገር ከፍተኛ ትርጉም አለው። በሮማውያን ወታደራዊ አውድ፣ አንድ ወታደር ለጦርነት ዝግጁ የሚሆነው የጦር ዕቃውን ሲለብስ እና ወደ ጦር ሜዳ ሲሰማራ ነው። ክርስቲያኖችም በጨለማ ሥርዓት ውስጥ የሚኖሩ የብርሃን ልጆች እንደመሆናቸው፣ መንፈሳዊ ውጊያን ለማሸነፍ የእግዚአብሔርን እውነት፣ ጽድቅ፣ እና ቅድስና ሊለብሱ ይገባል። ታላቁ የቤተክርስቲያን አባት አውግስጢኖስ (Augustine) በወጣትነቱ በኃጢአት እና በሥጋዊ ምኞት ታስሮ ሳለ፣ ሕይወቱን ሙሉ በሙሉ የለወጠው እና ወደ ክርስትና ያመጣው ይህንኑ የሮሜ 13፡13-14 ቃል ማንበቡ ነበር።
“ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስን ልበሱት” (ሮሜ 13፡14) ማለት፣ የክርስቶስን ባሕርይ፣ አሳብ፣ እና ምግባር በዕለት ተዕለት ሕይወት ማንጸባረቅ ማለት ነው። ይህ ተግባር በድነት ጊዜ የተፈጸመውን የጽድቅ ልብስ ብቻ የሚያመለክት ሳይሆን፣ በየቀኑ ሥጋዊ ምኞትን በመስቀል፣ ለኃጢአት በር ላለመክፈት (make no provision for the flesh) የሚደረግ ቀጣይነት ያለው የቅድስና ጉዞን (Sanctification) ያሳያል።
4. ተግባራዊ ትግበራ (Application)
የሮሜ 13 ጽሑፍ በ1ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ለነበረችው የሮም ቤተክርስቲያን የተጻፈ ቢሆንም፣ መልእክቱ ድንበር እና ዘመንን ተሻግሮ ለዘመናችን ክርስቲያኖች እና ማኅበረሰብ እጅግ ጠቃሚ የሆኑ መመሪያዎችን ይሰጣል።
4.1 ከዘመናዊ መንግሥታት ጋር ያለ ግንኙነት እና የዜግነት ግዴታ
በዘመናዊው ማኅበረሰብ ውስጥ የሚኖሩ ምእመናን የመንግሥትን ሕግጋት የማክበር፣ ግብርን እና ቀረጥን በታማኝነት የመክፈል፣ እና የሀገሪቱን ሰላም የመጠበቅ መንፈሳዊ ኃላፊነት አለባቸው። ይህ ኃላፊነት የሚመነጨው መንግሥት ምድራዊ ተቋም ብቻ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ሥርዓትን ለማስጠበቅ፣ ሥርዓት አልበኝነትን ለመግታት፣ እና ማኅበረሰባዊ መረጋጋትን ለመፍጠር የሾመው መዋቅር መሆኑን ከመረዳት ነው።
ይሁን እንጂ፣ ይህ መታዘዝ ማስተዋልን፣ ኃላፊነትን እና ጥበብን የሚጠይቅ ነው። መንግሥታት ፍትሕን ሲያዛቡ፣ ሙስና ሲንሰራፋ፣ ወይንም ንጹሐን ዜጎች ሲጨቆኑ (እንደ ዚምባብዌ ባሉ አገራት በታሪክ እንደታየው የሰብዓዊ መብት ጥሰት እና የፖለቲካ ጭቆና)፣ ቤተክርስቲያን ዝም ብላ የምትመለከትበት፣ ዜጎችም በዝምታ የሚሰቃዩበት የሥነ-መለኮት መሠረት ሮሜ 13 ሊሆን አይችልም። ሮሜ 13 ክርስቲያኖች “ለጥሩ አስተዳደር” (Good Governance) አዎንታዊ አስተዋጽኦ እንዲያደርጉ፣ ማኅበራዊ ፍትሕን እንዲያበረታቱ፣ ነገር ግን ሕጋዊ እና ሰላማዊ ያልሆኑ የዐመፅ መንገዶችን እንዳይከተሉ ያስተምራል። የክርስቲያን ማኅበረሰብ በዴሞክራሲያዊ ሥርዓቶች ውስጥ በምርጫ መሳተፍ፣ ግዴታን መወጣት፣ እና የመንግሥት ኃላፊዎችን በጸሎት መደገፍ ሲገባው፤ በሌላ በኩል ደግሞ ሕግ ሰብዓዊ መብትን እና መለኮታዊ እውነትን ሲጋፋ በሰላማዊ መንገድ የፍትሕ ድምፅ መሆን ይጠበቅበታል።
በተጨማሪም የግጭት አፈታትን በተመለከተ፣ አማኞች በግል ደረጃ ይቅር ባዮች ቢሆኑም (እንደ ሮሜ 12 ትምህርት)፣ ወንጀል እና አካላዊ በደል (ለምሳሌ የቤት ውስጥ ጥቃት፣ የልጆች በደል፣ ስርቆት) ሲደርስባቸው መንግሥት ወንጀለኞችን እንዲቀጣ እና ፍትሕን እንዲያስከብር ወደ ሕግ አካላት መሄድ ከመንፈሳዊነት ጋር ፈጽሞ እንደማይጋጭ ይህ ምዕራፍ ያረጋግጣል። አንድ የቤት ውስጥ ጥቃት ሰለባ የሆነች ሚስት፣ ክፉን በክፉ ላለመመለስ በሚል ዝም ከማለት ይልቅ፣ የሕግ ከለላ (Restraining Order) መጠየቋ የሮሜ 13ን መለኮታዊ የመንግሥት ጥበቃ ዓላማ መተግበር ነው። የመንግሥት “ሰይፍ” ለጥበቃ የተሰጠ የእግዚአብሔር ስጦታ ነውና።
4.2 በማኅበረሰብ ውስጥ ያለ የፍቅር ዕዳ መወጣት
በማኅበረሰብ ውስጥ የሚኖሩ ክርስቲያኖች ከማንኛውም የገንዘብ እና የንብረት ዕዳ ነጻ ለመሆን መጣር እንዳለባቸው ክፍሉ ያሳስባል። ይህ ሲባል የባንክ ብድር ወይም መደበኛ የንግድ ልውውጥ ኃጢአት ነው ማለት ሳይሆን፣ የተበደሩትን ገንዘብ አለመመለስ፣ ሠራተኛን ደሞዝ መከልከል፣ ወይም በቸልተኝነት የሰውን ሀብት ማባከን ክርስቲያናዊ ሥነ-ምግባር አለመሆኑን ለማሳየት ነው።
ከሁሉ በላይ ግን፣ የዘወትር ትኩረት ሊሆን የሚገባው የፍቅር ዕዳን መክፈል ነው። በፍቅር መመላለስ በቤተክርስቲያን አጥር ውስጥ ብቻ የሚወሰን ሳይሆን፣ በመላው ማኅበረሰብ ውስጥ (ጎረቤትን፣ የሥራ ባልደረባን፣ እንግዳን፣ አልፎ ተርፎም ጠላትን ጭምር) ራስን አሳልፎ በሚሰጥ መለኮታዊ ፍቅር ማገልገልን ያካትታል። በጥንቷ ሮም ቤተክርስቲያን እንደታየው፣ በኢኮኖሚ ለተጎዱት፣ ከስደት ለተመለሱት እና ለተቸገሩት የተደረገው የእንግዳ ተቀባይነት (Hospitality) እና የገንዘብ ድጋፍ የዚህ ፍቅር ተግባራዊ መገለጫ ነበር። በዘመናችንም ያለው ራስ ወዳድነት፣ ዘረኝነት፣ እና ጥላቻ ሊሸነፍ የሚችለው፣ እያንዳንዱ ምዕመን የክርስቶስን ፍቅር ለሌሎች በተግባር በማካፈል የሕግን መንፈሳዊ ግብ ሲፈጽም ብቻ ነው። ይህ ፍቅር በድርጊት የሚገለጥ፣ የሰዎችን ክብር የሚጠብቅ፣ እና ከክፋት ሁሉ የራቀ ንጹሕ ማኅበራዊ መስተጋብር ነው።
4.3 የቅድስና ሕይወት በጨለማ ዓለም (Holiness in a Fallen World)
ዓለም በኃጢአት ጨለማ በተዋጠችበት፣ የሥነ-ምግባር ውድቀት በነገሠበት በዚህ ዘመን፣ አማኞች መንፈሳዊ ድብታን፣ የሐይማኖት ልማዳዊነትን እና እንቅልፍን አራግፈው ሊነሱ ይገባል። ሮሜ 13፡11-14 የክርስቲያኖችን የዕለት ተዕለት ውጊያ በግልጽ ያሳያል። የጨለማ ሥራ የተባሉት ስካር፣ ዝሙት፣ መዳራት፣ ክርክር እና ቅናት ዛሬም በማኅበረሰቡ ውስጥ በስፋት የሚታዩ፣ ቤተሰብን የሚበጠብጡ እና የብዙዎችን ሕይወት የሚያጠፉ አጥፊ ልማዶች ናቸው።
ክርስቲያኖች እነዚህን የኃጢአት ዝንባሌዎች በማራገፍ፣ “የብርሃንን የጦር ዕቃ” መልበስ አለባቸው። ይህ ማለት የእግዚአብሔርን ቃል በማንበብ፣ በጸሎት በመትጋት፣ እና መንፈስ ቅዱስ በሚሰጠው ኃይል በመመላለስ ራስን መጠበቅ፣ መንፈሳዊ በሽታ ተከላካይ አቅምን (Spiritual Immune System) ማሳደግ ማለት ነው። ሥጋዊ ፈተናዎች ሲገጥሙ መሸነፍ ሳይሆን፣ ለሥጋ ምኞት ምንም ዓይነት ምቹ ሁኔታን አለመፍጠር (ለምሳሌ አእምሮን የሚያረክሱ ፊልሞችን አለማየት፣ ከክፉ ጓደኝነት መራቅ) አማራጭ የሌለው ተግባራዊ የክርስትና ሕይወት ነው። ይህንን መንፈሳዊ ትጥቅ ማጥለቅ፣ የክርስቶስን ብርሃን በጨለማ ዓለም ውስጥ በድፍረት እና በቅድስና ለማንጸባረቅ ብቸኛው መንገድ ነው።
ማጠቃለያ
የሮሜ ምዕራፍ 13 የክርስቲያኑን ማኅበራዊ እና መንፈሳዊ ኃላፊነት በሚዛናዊነት የሚያስተምር፣ ከስነ-መለኮት እስከ ተግባራዊ የዕለት ተዕለት ኑሮ የተዘረጋ ታላቅ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል ነው። በመጀመሪያ፣ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት በመገንዘብ፣ ሥርዓትን እና ሰላምን ለማስጠበቅ ለተቋቋሙ የመንግሥት መዋቅሮች ተገቢውን ክብር፣ ግብር እና ታዛዥነት መስጠት እንደሚገባ ያስተምራል። ይህ ታዛዥነት መንግሥት የእግዚአብሔርን መለኮታዊ የፍትሕ ሕግ እስከማይጻረር ድረስ፣ እንዲሁም መንግሥት የራእይ 13ን የአውሬነት ባህሪ አሳይቶ ራሱን አምላክ እስካላደረገ ድረስ የሚቀጥል ሲሆን፣ ፍትሕን እና ሥርዓትን ለማስፈን የሚጠቅም መለኮታዊ ዝግጅት መሆኑን ያብራራል።
በሁለተኛ ደረጃ፣ በሰዎች መካከል ሊኖር የሚገባው ብቸኛው የዘወትር ዕዳ “ፍቅር” መሆኑን በማስረገጥ፣ የብሉይ ኪዳን ሕግጋት ሁሉ ራስ ወዳድነት በሌለው፣ ተግባራዊ በሆነ እና ለባልንጀራ በሚጠነቀቅ መለኮታዊ አጋፔ (Agape) ፍቅር ውስጥ እንደሚጠቃለሉ እና እንደሚፈጸሙ ያረጋግጣል።
በመጨረሻም፣ ዘመኑ ክፋት የበዛበት ቢሆንም፣ የክርስቶስ ዳግም ምጽዓት እና የዘላለም መዳን መቃረቡን በማስተዋል፣ ምእመናን ከመንፈሳዊ እንቅልፍ እና ከልማዳዊ አሠራር ነቅተው፣ የጨለማን ሥራ አውልቀው በመጣል፣ የብርሃንን የጦር ዕቃ ሊለብሱ እንደሚገባ በአጽንኦት ያሳስባል። ይህ ምዕራፍ ዛሬም ቢሆን ለቤተክርስቲያን በፖለቲካዊ፣ በማኅበራዊ እና በግለሰባዊ ሕይወት ውስጥ እንዴት ሚዛኑን የጠበቀ፣ እግዚአብሔርን ደስ የሚያሰኝ እና ሰውን የሚጠቅም ሕይወት መኖር እንደሚቻል የሚያሳይ ሕያው እና ወቅታዊ መመሪያ ነው። እያንዳንዱ አማኝ ይህንን እውነት በጥልቀት ተገንዝቦ ክርስቶስን በመልበስ በመንፈሳዊ ንቃት እና በፍቅር ሊመላለስ ይገባዋል።