የማቴዎስ ወንጌል መግቢያ

አንድ ቀን ዮሐንስና ተስፋዬ በከተማ ውስጥ ይንሸራሸሩ ነበር። ዮሐንስ ሰዎች ክርስቲያን ከመሆን ባሻገር፥ ከእግዚአብሔር ጋር ባላቸው ግንኙነት እንዲያድጉ አጥብቆ የሚፈልግ መጋቢ ነበር። ተስፋዬ ደግሞ ሰዎች ወደ ክርስቶስ ሲመጡ ለማየት የሚናፍቅ ቀናተኛ ወንጌላዊ ነበር።

በከተማዪቱ ውስጥ እየተጓዙ ሳለ፥ ዮሐንስ የተለያዩ ክርስቲያኖችን በማግኘቱ ስለ መንፈሳዊ ሕይወታቸው፥ ወደ ቤተ ክርስቲያን ስለ መሄዳቸውና በጸሎት ስለ መትጋታቸው በጥንቃቄ ይጠይቃቸው ጀመር። የተስፋዬ ዓይኖች ግን ወንጌሉን አምነው እንዳልተቀበሉ በሚያውቃቸው ሰዎች ላይ አረፉ። ሙስሊሞችን፥ ጫት ቃሚዎችንና የጠፉትን ወገኖች በሚመለከትበት ጊዜ ሁሉ ፈጣን ሰላምታ በመስጠት፥ ስለ ክርስቶስ ፍቅር ለመመስከር በታላቅ ጉጉት ሞከረ።

የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) መጋቢው ዮሐንስና ወንጌላዊው ተስፋዬ ያላቸው የተለያየ መንፈሳዊ አመለካከትና ጥሪ፥ በከተማው ውስጥ በሚመለከቷቸውና ትኩረት በሚያደርጉባቸው ሰዎች ላይ ያስከተለው ታላቅ ለውጥ ምንድን ነው?
• ለ) እኛ አማኞች በቤተ ክርስቲያን ውስጥ የሽማግሌዎች ቦርድ አባል፥ የኳየር (የመዘምራን) አባል፥ ወንጌላዊ ወይም ተራ የቤተ ክርስቲያን ምእመናን መሆናችን፥ ወደ ጌታ ቤት በምንሄድበት ጊዜ በዙሪያችን ያሉትን ነገሮችና የሰዎችን መንፈሳዊ ፍላጎት በምንመለከትበት ሁኔታ ላይ የራሱን ተጽዕኖ የሚያሳድረው እንዴት ነው?

ለሕይወትና ለአገልግሎት አስፈላጊ ናቸው በምንላቸው ነገሮች ላይ አመለካከታችንን በጥንቃቄ የሚቀርጹ የተለያዩ ምድራዊና መንፈሳዊ ምክንያቶች አሉ። አስተዳደጋችን፥ ባህላችን፥ የትንሽ መንደር ወይም የትልቅ ከተማ ነዋሪዎች መሆናችን፥ እንዲሁም ከኦርቶዶክስ ወይም ከወንጌላውያን (ከፕሮቴስታንት) ቤተሰብ መምጣታችን፥ በሕይወታችን የተወሰኑ ነገሮችን የምንመለከትበትን ሁኔታ በእጅጉ ይለውጠዋል።

ከሁሉ በላይ ደግሞ እግዚአብሔር የሰጠን የአገልግሎት ጥሪና ስጦታ ነገሮችን በምንመለከትበት መንገድ ላይ ታላቅ ተጽዕኖ ያሳድራል። ለምሳሌ ዮሐንስ መጋቢ (Pastor) በመሆኑ፥ ሁልጊዜ በጉባኤ ያሉትን ክርስቲያኖች በመንፈስ እየተከታተለ በቅድስና እንዲያድጉ ለማበረታታት የሚችልበትን እረኝነት የተሞላበት መንገድ ይፈልጋል። ተስፋዬ ደግሞ ወንጌላዊ (Evangelist) በመሆኑ፥ በቤተ ክርስቲያን ያሉትን ክርስቲያኖች ችላ ባይልም እንኳ፥ ልቡ ሁልጊዜ ክርስቲያን ያልሆኑትን የጠፉትን ሰዎች እየፈለገ ስለ ክርስቶስ አዳኝነት የሚመሰክርበትን ስልት ይተልማል።

እነዚህ ሁለት ሰዎች የቤተ ክርስቲያን የሽማግሌዎች ቦርድ አባላት ቢሆኑ፥ መጋቢው ዮሐንስ ቤተ ክርስቲያን በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት፥ በተከታታይ ደቀ-መዝሙርነትና አማኞች በእምነታቸው እንዲያድጉ በሚረዱአቸው የውስጥ አገልግሎቶች ላይ በሰፊው እንድታተኩር መገፋፋቱ የማይቀር ነው። ወንጌላዊው ተስፋዬ ደግሞ ቤተ ክርስቲያን ወደ ውጭ ወጥታ ለጠፉት ወገኖች ወንጌልን እንድትመሰክርና የሚሲዮን ጉዞ እንድታደርግ በኃይል ያበረታታል። እነዚህ ሁለት ቅዱሳን ሰዎች ስለ ቤተ ክርስቲያን ቅድሚያ የሚሰጣቸው አገልግሎቶች የተለያዩ አሳቦችን ሊይዙ ይችላሉ፤ ነገር ግን ሁለቱም ስጦታዎች ቤተ ክርስቲያንን ፍጹም ለማድረግ እኩል ያስፈልጋሉ።

የወንጌላት ጸሐፊዎች ማኅበራዊና መንፈሳዊ መነሻ

ስለ አራቱ ወንጌላት ቅዱሳን ጸሐፊዎችም ተመሳሳይ ታሪካዊ እውነት መናገር ይቻላል። እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ ያደገበት ማኅበራዊና ባህላዊ ሁኔታ ፍጹም የተለያየ ነበር። መንፈስ ቅዱስ የእነርሱን የተለያየ የሕይወት ተሞክሮ ሳይለውጥ፥ ስለ ልጁ ምስክር አድርጎ ተጠቅሞባቸዋል፦

• ማቴዎስ፦ እርሱ አይሁዳዊ ስለሆነ ክርስቶስ የብሉይ ኪዳንን ትንቢቶች እንዴት እንደፈጸመና የአይሁዶችን ጥልቅ መንፈሳዊ ፍላጎት እንዴት እንዳሟላ በስፋት ለመግለጽ ፈለገ። በተጨማሪም ያደገው በአሕዛብ ከተማ በቅፍርናሆም አጠገብ በመሆኑና ቀረጥ ሰብሳቢ (ቀራጭ) በመሆኑ፥ ቀደም ሲል ምድራዊ ገንዘብ በማግበስበስ በገዛ ወገኖቹ ዘንድ ታላቅ ጥላቻንና መገለልን ለማትረፍ በቅቶ የነበረ ሰው ነው፤ ስለዚህ የጌታን ታላቅ የምሕረት ጸጋ በሚገባ ያውቃል።
• ማርቆስ፦ ያደገው በዋናዪቱ ከተማ በኢየሩሳሌም በሀብታም ቤተሰብ ውስጥ ሲሆን (ሐዋ. 12:12)፥ አብዛኛውን የወጣትነት አገልግሎቱን ያሳለፈው ታላላቆቹን ሐዋርያት ቅዱስ ጳውሎስንና ቅዱስ ጴጥሮስን በሚሲዮናዊነት ጉዞ በመርዳትና በማገልገል ነበር።
• ሉቃስ፦ እርሱ ለድሆች፥ ለተናቁትና በምድር ሕይወት ስኬት ላልተሳካላቸው ምስኪን ሰዎች ታላቅ ትኩረት የሚሰጥ፥ ሩኅሩኅ አሕዛብ ሐኪምና ጥንቃቄ የተሞላበት የታሪክ ምሁር ነበር።
• ዮሐንስ፦ እርሱ የቤተ ክርስቲያን ታላቅ መጋቢና ጥልቅ የሥነ-መለኮት ምሁር በመሆኑ፥ ሰዎች ስለ ክርስቶስ መለኮታዊ ማንነት ማወቅ በሚገባቸው ዘላለማዊ አሳብና አማኞች እርስ በርሳቸው በፍቅር በሚዛመዱበት መንፈሳዊ ሁኔታ ላይ ብቻ አጥብቆ አተኩሯል።

እያንዳንዱን ወንጌል በመጽሐፍ ቅዱሳችን ውስጥ በተራ በምናነብበት ጊዜ፥ እነዚህ የጸሐፊዎቹ ግላዊ ባህሪያትና ስጦታዎች በቃሉ ውስጥ በጥንቃቄ ሲንጸባረቁ በግልጽ እንመለከታለን። ከእነዚህ የተለያዩ ታሪካዊ ሥራዎች የተነሣ፥ እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ ስለ ክርስቶስ ፍጹም የተሟላና ውብ አመለካከት ይሰጠናል። ስለ ደራሲው የሕይወት ታሪክ ይበልጥ ባወቅን ቁጥር፥ መንፈስ ቅዱስ ለምን በዚያ ልዩ መንገድ መጽሐፉን እንዳስጻፈው ምስጢሩን በቀላሉ መገንዘብ እንችላለን።

📖 የመጀመሪያው ወንጌል ጸሐፊ — ቅዱስ ማቴዎስ

የውይይት ጥያቄ፦

• ሀ) በአዲስ ኪዳን ጥራዝ መጀመሪያ ላይ የሚገኘው የመጀመሪያው ወንጌል ሙሉ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ርእስ ምንድን ነው?
• ለ) የቅዱስ ማቴዎስ ወንጌል 9፡9፤ 10፡3፤ የሉቃስ ወንጌል 5፡27-32 እና የሐዋርያት ሥራ 1፡13 ክፍሎችን በጥንቃቄ አንብብ። በእነዚህ ምንባቦች መሠረት ስለ ማቴዎስ የቀድሞ ሕይወትና ስለ ጥሪው ታሪክ ምን ታላቅ መንፈሳዊ እውነት ልንማር እንችላለን?
• ሐ) ስለ ማቴዎስ ታሪክ በመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ-ቃላት ላይ ተመልከት። የመጀመሪያው ወንጌል እውነተኛ ጸሐፊ ማን ነው? ስለ ጸሐፊው ማኅበራዊና መንፈሳዊ ሕይወት የምታውቀውን እውነት ሁሉ ጠቅለል አድርገህ ጻፍ።
• መ) ይህ መለኮታዊ ወንጌል በታሪክ የተጻፈው በየትኛው ዓመተ-ምሕረት (ዘመን) አካባቢ ነበር?
• ሠ) የማቴዎስ ወንጌል ከሌሎቹ ወንጌላት የሚለይባቸው ዋና ዋና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ልዩ ገጽታዎችና ዓላማዎች ምን ምን ናቸው?

፩. የጸሐፊው ማንነትና ጥሪ

የመጀመሪያው ወንጌል ጸሐፊ ከአሥራ ሁለቱ የኢየሱስ ቅዱሳን ሐዋርያት አንዱ የሆነው ቅዱስ ማቴዎስ ነው። ማቴዎስ ከመጠራቱ በፊት በገሊላ ባሕር አጠገብ በምትገኘው በቅፍርናሆም ከተማ የሮም መንግሥት የጉምሩክ ቀረጥ ሰብሳቢ (ቀራጭ) ነበረ፤ ሌላ ስሙም «ሌዊ» ተብሎ በጥንቃቄ ተመዝግቧል (ሉቃስ 5:27)።

በዚያ ዘመን ቀራጮች በገዛ ወገኖቻቸው በአይሁድ ዘንድ የአሕዛብ ተባባሪና ስግብግቦች ተደርገው እጅግ የተናቁና የተጠሉ የኃጢአተኞች ሁሉ መሪዎች ነበሩ። ነገር ግን ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ በቀረጥ መቀበያ ስፍራ ተቀምጦ ወደነበረው ወደ ማቴዎስ ቀርቦ በሥልጣን፦ «ተከተለኝ» ባለው ጊዜ፥ ማቴዎስ የነበረውን ትልቅ የምድራዊ ሀብት ምንጭና ሥራውን ወዲያውኑ ትቶ፥ ተነሥቶ ጌታን በታማኝነት ተከተለው (ማቴ. 9፡9)።

ማቴዎስም ጌታ ስላደረገለት ታላቅ የምሕረት ጸጋ በቤቱ ታላቅ ግብዣ በማዘጋጀት፥ ቀደም ሲል አብረዋቸው ይኖሩ የነበሩትን ቀራጮችና ኃጢአተኞች በሙሉ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ አመጣቸው። ማቴዎስ ወንጌሉን ሲጽፍ ራሱን ዝቅ አድርጎ «ቀራጩ ማቴዎስ» እያለ መጥራቱ (ማቴ. 10:3)፥ ጌታ ከየትኛው የውርደት ጨለማ አውጥቶ ሐዋርያና ወንጌላዊ እንዳደረገው ሁልጊዜ በታላቅ ትሕትና እንደሚያስብ ያሳያል።

፪. የተጻፈበት ዘመን

ምሁራን የማቴዎስ ወንጌል የተጻፈበትን ትክክለኛ የታሪክ ዘመን በትክክል ለመወሰን ቢመራመሩም፥ አብዛኞቹ የወንጌላውያን ሊቃውንት ይህ መጽሐፍ በኢየሩሳሌም ከተማና በቤተ መቅደሱ ላይ በሮማውያን እጅ የጥፋት አደጋ ሳይደርስ በፊት፥ ማለትም በ 50ዎቹ እና በ 60ዎቹ ዓመታት (ዓ.ም.) መካከል ባለው ምቹ የታሪክ ዘመን ውስጥ እንደተጻፈ በጽኑ ያምናሉ።

፫. የማቴዎስ ወንጌል 4 ታላላቅ ልዩ ገጽታዎችና ዓላማዎች

ማቴዎስ ወንጌሉን በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ሲጽፍ፥ በዋናነት ለአይሁድ ማኅበረሰብና ለክርስቲያን አይሁዶች አስተማማኝ መለኮታዊ ምስክር እንዲሆን አስቦ ነው የጻፈው። መጽሐፉ 4 ዋና ዋና ልዩ ገጽታዎች አሉት፦

• የትንቢት ፍጻሜዎች ማረጋገጫ (የብሉይ ኪዳን ድልድይ)፦ ማቴዎስ በኢየሱስ ክርስቶስ ሕይወትና አገልግሎት ውስጥ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶች በትክክል መፈጸማቸውን ለማሳየት አጥብቆ ይጥራል። መጽሐፉን ሲጽፍ «ነቢዩ የተናገረው ይፈጸም ዘንድ ይህ ሆነ…» የሚለውን ሐረግ ከ 60 ጊዜ በላይ በተደጋጋሚ ተጠቅሞባታል። መጽሐፉ የሚጀምረውም የብሉይ ኪዳንን ቃል ኪዳን ተስፋ ለማሳየት «የአብርሃም ልጅ የዳዊት ልጅ የኢየሱስ ክርስቶስ ትውልድ መጽሐፍ» በማለት ነው (ማቴ. 1፡1)።
• ኢየሱስ ክርስቶስ እውነተኛው ንጉሥ መሆኑ፦ ማቴዎስ ክርስቶስ በትንቢት የተነገረለትና አይሁድ ለዘመናት የናፈቁት ታላቁ መሲሕና የሰማያዊት መንግሥት ንጉሥ መሆኑን በሥልጣን ያሳያል። ሰብአ ሰገል መጥተው «የተወለደው የአይሁድ ንጉሥ ወዴት ነው?» ማለታቸው (ማቴ. 2:2) እና ጌታ በግርማ ወደ ኢየሩሳሌም በንጉሥነት መግባቱ ይህንን እውነት በጥንቃቄ ያረጋግጣል።
• የአምስቱ ታላላቅ ትምህርቶች አወቃቀር፦ ማቴዎስ የሙሴን አምስት መጻሕፍት (ኦሪትን) አምሳያ መሠረት በማድረግ፥ የኢየሱስን ትምህርቶች በአምስት ታላላቅ የምዕራፍ ምድቦች በጥንቃቄ አደራጅቶ አስፍሮታል፤ ከእነዚህም መካከል ታዋቂው የተራራው ስብከት (ምዕራፍ 5-7)፥ የደቀ-መዛሙርትነት ተልእኮ (ምዕራፍ 10)፥ የመንግሥተ-ሰማያት ምሳሌዎች (ምዕራፍ 13)፥ የቤተ ክርስቲያን ሥርዓት (ምዕራፍ 18) እና የደብረ ዘይት የትንቢት ቃል (ምዕራፍ 24-25) ዋነኞቹ ናቸው።
• የታላቁ ተልእኮ ማጠቃለያ፦ መጽሐፉ የሚደመደመው ጌታችን ከትንሣኤው በኋላ ለቤተ ክርስቲያን በሰጣት ታላቅ ዓለም አቀፋዊ የሚሲዮናዊነት ትእዛዝ ነው፦ «እንግዲህ ሂዱና ሕዝቦችን ሁሉ በአብ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም እያጠመቃችኋቸው ደቀ መዛሙርት አድርጓቸው…» (ማቴ. 28፡19-20)።

ምንጭ፦ «የአዲስ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ»፣ በኤስ.አይ.ኤም (SIM) ጽሑፍ ክፍል የታተመና የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው። ለዚህ አስደናቂና ለቤተ ክርስቲያን ዕድገት ለሚሆን ታላቅ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር አምላክ ዘመናቸውንና አገልግሎታቸውን አብዝቶ ይባርክ።