ምልከታ እና ትርጓሜ
የማቴዎስ ወንጌልን ስንከፍት መጀመሪያ የምናገኘው ረጅም የስሞች ዝርዝርን ነው። ብዙዎቻችን እነዚህን ስሞች ስናነብ ልናልፋቸው እንችላለን፤ ነገር ግን በእያንዳንዱ ስም በስተጀርባ የእግዚአብሔር ታላቅ ታማኝነት እና አስገራሚ ጸጋ ተደብቆ ይገኛል። ይህ የትውልድ ሐረግ ዝም ብሎ የታሪክ መዝገብ ሳይሆን፣ ዓለም ለሺህ ዓመታት ስትጠብቀው የነበረው መሲሕ በመጨረሻ ወደ ምድር መምጣቱን የሚያበስር ታላቅ የምስራች ነው።
የተስፋ ቃል ትስስር
ወንጌላዊው ማቴዎስ ዘገባውን የጀመረው “የዳዊት ልጅ የአብርሃም ልጅ” በማለት ነው። ይህ አገላለጽ እጅግ ጥልቅ ትርጉም አለው። እግዚአብሔር ለአብርሃም “በአንተ የምድር አሕዛብ ሁሉ ይባረካሉ” ብሎ የገባለትን የተስፋ ቃል እና ለንጉሥ ዳዊት ደግሞ “ዙፋንህ ለዘላለም ይጸናል” በማለት የሰጠውን ኪዳን የሚያስታውስ ነው። ኢየሱስ ክርስቶስ የእነዚህ ሁሉ ተስፋዎች ፍጻሜ መሆኑን ማቴዎስ በአጽንኦት ይነግረናል። ልክ አንድ ትልቅ ሕንፃ ከመገንባቱ በፊት ጠንካራ መሠረት እንደሚጣል ሁሉ፣ ክርስቶስም ወደ ምድር የመጣው እግዚአብሔር ለዘመናት የመሠረተውን የተስፋ መሠረት ተከትሎ ነው።
የጸጋው ድንቅ ሥራበዚህ የትውልድ ሐረግ ውስጥ በዚያ ዘመን ልማድ ያልተለመደ አንድ ትልቅ ነገር እናያለን። ይኸውም የሴቶች ስም መጠቀሱ ነው። ትዕማር፣ ረዓብ፣ ሩት እና የኦርዮ ሚስት በዝርዝሩ ውስጥ ተካተዋል። ከእነዚህ መካከል አንዳንዶቹ አሕዛብ ነበሩ፣ አንዳንዶቹ ደግሞ ደካማ ታሪክ የነበራቸው ናቸው። ይህ የሚያስተምረን ታላቅ እውነት አለ፦ እግዚአብሔር ሰዎችን የሚመርጠው በራሳቸው ቅድስና ሳይሆን በጸጋው ነው። የጌታ የትውልድ ሐረግ በኃጢአተኞች እና በደካሞች የታጀበ መሆኑ፣ እርሱ የመጣው ኃጢአተኞችን ሊፈልግና ሊያድን መሆኑን ገና ከውልደቱ ታሪክ እንድንረዳ ያደርገናል።
የእግዚአብሔር የጊዜ ሰሌዳ
ማቴዎስ ትውልዱን በሦስት ምድብ በመከፋፈል አስራ አራት አስራ አራት ትውልድ አድርጎ አስቀምጦታል። ይህ የሚያሳየው እግዚአብሔር በታሪክ ላይ ሙሉ ሥልጣን እንዳለው ነው። ከአብርሃም እስከ ዳዊት ያለው የእድገት ዘመን፣ ከዳዊት እስከ ባቢሎን ምርኮ ያለው የውድቀት ዘመን፣ እና ከምርኮ እስከ ክርስቶስ ያለው የተስፋ ዳግም መቅረት ዘመን ሁሉ በእግዚአብሔር እጅ ነበር። ምንም እንኳ የታሪክ ውጣ ውረድና መከራ ቢኖርም፣ እግዚአብሔር ግን የገባውን ቃል ሳይዘነጋ በታቀደለት ጊዜ መድኃኒቱን ልኮልናል።
ለእኛ የሚሆን ትምህርት
ዛሬ እኛም በዚህ ታሪክ ውስጥ ራሳችንን እናገኛለን። የእግዚአብሔር ታማኝነት ለቀደሙት አባቶች ብቻ ሳይሆን ለእኛም ጭምር ነው። በሕይወታችን ውስጥ ነገሮች የተዘበራረቁ ቢመስሉም፣ እግዚአብሔር ግን በትዕግሥት የእርሱን ዓላማ እየፈጸመ ነው። የእኛ ታሪክ ምንም ይሁን ምን፣ ልክ እንደ ረዓብና እንደ ሩት በእርሱ ጸጋ ውስጥ ቦታ አለን። ጌታ ኢየሱስ የሁላችንም ንጉሥና አዳኝ ሆኖ ወደ ምድር የመጣው፣ እኛንም የዚህ ቅዱስ ቤተሰብ አካል ሊያደርገን ነው።
ተግባራዊ የውይይት ጥያቄዎች
👉ማቴዎስ ወንጌሉን በዘር ሐረግ መጀመሩ ለአይሁድ አንባቢያን ምን ዓይነት ሥነ-ልቦናዊ እና ሥነ-መለኮታዊ መልእክት ያስተላልፋል?
👉በሐረጉ ውስጥ የተጠቀሱት አራት ሴቶች ታሪክ ስለ እግዚአብሔር ቤዛዊ ጸጋ ምን ያስተምረናል?
👉የትውልድ ሐረጉ በ14 ትውልዶች በሦስት ምድብ መከፈሉ ስለ ታሪክ መሪነት እና መለኮታዊ ዕቅድ ምን ይነግረናል?
👉”የዳዊት ልጅ” እና “የአብርሃም ልጅ” የሚሉትን መጠሪያዎች በማቴዎስ ወንጌል ዓላማ አንጻር አብራሩ።
👉በሐረጉ ውስጥ ያሉ አንዳንድ ስሞች መዘለላቸው (Abbreviated Genealogy) መጽሐፍ ቅዱሳዊ ታማኝነትን ይነካልን? እንዴት?
👉የኢየሱስ የትውልድ ሐረግ ከሥጋዊ መስመር ይልቅ ወደ ንግሥና መስመር (Legal Line) ያዘነበለው ለምንድን ነው?
👉በሐረጉ መጨረሻ ላይ ዮሴፍ “የማርያም ባል” ተብሎ መጠቀሱ ስለ ኢየሱስ ድንግልናዊ ልደት የሚሰጠው ፍንጭ ምንድን ነው?
👉የባቢሎን ምርኮ በትውልድ ሐረጉ ውስጥ እንደ ትልቅ የመለያ ነጥብ መጠቀሱ ስለ እስራኤል ተስፋ ምን ያሳያል?
በቀረበው እጅግ ግሩም የሆነ የማቴዎስ ወንጌል ጥናት መግቢያ እና ማቴ 1:1-17 ላይ በመመርኮዝ፣ ጥልቅ የውይይት ጥያቄዎች
ከእግዚአብሔር ቃል ጋር በማጣቀስ እንደሚከተለው መልስ አዘጋጅቻለሁ።
– በቅድሚያ ግን ያልተካተተውን ማቴዎስ 1፡18-25 በተመለከተ አጭር ማብራሪያ ልስጥ፡-
👂 ማቴ 1፡18-25 (የክርስቶስ ድንግልናዊ ልደት)፦ የትውልድ ሐረጉ (ቁ.1-17) ኢየሱስ ሕጋዊ የዳዊት ዙፋን ወራሽ መሆኑን ሲያሳይ፣ ከቁጥር 18-25 ያለው ክፍል
ደግሞ ክርስቶስ የሰው ዘር ሳይሆን መለኮታዊ አመጣጥ እንዳለው ያረጋግጣል።
– መንፈስ ቅዱስ በማርያም ማኅፀን የሠራው ተአምር፣ ኢየሱስ ኃጢአት ከሌለበት አምላካዊ ባሕርይ ጋር መወለዱንና የኢሳይያስ 7፡14ን ትንቢት (አማኑኤል – እግዚአብሔር ከእኛ ጋር) መፈጸሙን ያሳያል።
# ወደ ውይይት ጥያቄዎቹ መልስ ስንገባ፡-
1. ማቴዎስ ወንጌሉን በዘር ሐረግ መጀመሩ ለአይሁድ አንባቢያን ምን ዓይነት ሥነ-ልቦናዊ እና ሥነ-መለኮታዊ መልእክት ያስተላልፋል?
– ሥነ-ልቦናዊ መልእክት፡ አይሁዳውያን የዘር ሐረግን (Genealogy) እጅግ በጣም ያከብራሉ። አንድ ሰው ክህነት ለመቀበልም ሆነ ርስት ለመውረስ ትክክለኛ የዘር ሐረግ ማቅረብ ነበረበት (ዕዝራ 2፡62)። ማቴዎስ በዚህ መንገድ መጀመሩ የአይሁድን ትኩረት በቀላሉ እንዲስብና መጽሐፉን በቁም ነገር እንዲያነቡት ያደርጋቸዋል።
– ሥነ-መለኮታዊ መልእክት፡ ኢየሱስ እንዲሁ ድንገት የተነሳ ሰው ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በብሉይ ኪዳን በነቢያት በኩል የገባው ኪዳንና ተስፋ ፍጻሜ መሆኑን ያረጋግጥላቸዋል።
2. በሐረጉ ውስጥ የተጠቀሱት አራት ሴቶች ታሪክ ስለ እግዚአብሔር ቤዛዊ ጸጋ ምን ያስተምረናል?
– በአይሁድ የትውልድ ሐረግ አቆጣጠር ሴቶችን መጥቀስ የተለመደ አልነበረም። ነገር ግን ማቴዎስ ትዕማርን (ዘፍ 38)፣ ረዓብን (ኢያ 2)፣ ሩትን (ሩት 4) እና የኦርዮን ሚስት ቤርሳቤህን (2ሳሙ 11) ጠቅሷል።
– ከእግዚአብሔር ቃል፡ ኤፌሶን 2፡8 “ጸጋው በእምነት አድኖአችኋልና… ይህ የእግዚአብሔር ስጦታ ነው” እንደሚል፣
– ትምህርቱ፡ እነዚህ ሴቶች አንዳንዶቹ አሕዛብ (እንደ ሩትና ረዓብ)፣ አንዳንዶቹ ደግሞ ከሥነ-ምግባር ጉድለት ጋር የተያያዘ ታሪክ የነበራቸው ናቸው። ይህ የሚያሳየው የእግዚአብሔር ጸጋ የሰውን ዘር፣ ብሔር እና ኃጢአት ጥሶ እንደሚያልፍ ነው።
– ኢየሱስ የመጣው “ጻድቃንን ሳይሆን ኃጢአተኞችን ወደ ንስሐ ለመጥራት” (ማቴ 9፡13) መሆኑን ገና ከትውልድ ሐረጉ እናያለን።
3. የትውልድ ሐረጉ በ14 ትውልዶች በሦስት ምድብ መከፈሉ ስለ ታሪክ መሪነት እና መለኮታዊ ዕቅድ ምን ይነግረናል?
– ከእግዚአብሔር ቃል፡ ገላትያ 4፡4 “ነገር ግን የዘመኑ ፍጻሜ በደረሰ ጊዜ እግዚአብሔር ከሴት የተወለደውን… ልጁን
ላከ”
– ትምህርቱ፡ ታሪክ በዘፈቀደ የሚጓዝ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር መለኮታዊ የጊዜ ሰሌዳ (Divine Calendar) የሚመራ መሆኑን ያሳያል። 14-14-14 የሆነው ትክክለኛ ስሌት የሚያሳየው፣ የእስራኤል መነሳትም (እስከ ዳዊት)፣ መውደቅም (እስከ ባቢሎን ምርኮ)፣ እንዲሁም መጠበቅም በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ቁጥጥር ሥር እንደነበረና ትክክለኛው ጊዜ ሲደርስ መሲሑን እንደላከ ነው።
4. “የዳዊት ልጅ” እና “የአብርሃም ልጅ” የሚሉትን መጠሪያዎች በማቴዎስ ወንጌል ዓላማ አንጻር አብራሩ።
– የአብርሃም ልጅ (ዘፍ 12፡3)፡ አብርሃም የእስራኤል ብሔር አባት ብቻ ሳይሆን “በአንተ የምድር አሕዛብ ሁሉ ይባረካሉ” የተባለለት ነው። ኢየሱስ የአብርሃም ልጅ መባሉ፣ አሕዛብን ሁሉ የሚያድን የዓለም ቤዛ መሆኑን ያሳያል።
– የዳዊት ልጅ (2ሳሙ 7፡12-16)፡ ዳዊት ዙፋኑ ለዘላለም እንደሚጸና ቃል ኪዳን የተገባለት ንጉሥ ነው። ኢየሱስ የዳዊት ልጅ መባሉ፣ አይሁድ ሲጠብቁት የነበረው፣ በጽድቅ የሚገዛው ዘላለማዊው ንጉሥ እርሱ መሆኑን ያውጃል።
5. በሐረጉ ውስጥ ያሉ አንዳንድ ስሞች መዘለላቸው መጽሐፍ ቅዱሳዊ ታማኝነትን ይነካልን? እንዴት?
– አይነካም። ማቴዎስ ከዳዊት እስከ ባቢሎን ምርኮ ባለው ዝርዝር ውስጥ ሦስት ነገሥታትን (አካዝያስን፣ ኢዮአስን፣ እና አሜስያስን – 1ዜና 3፡11-12) ዘሏል።
– በዕብራይስጥ ቋንቋ እና በአይሁድ ባሕል “ወለደ” ወይም “ልጅ” የሚለው ቃል የቅርብ አባትን ብቻ ሳይሆን ‘አያትን’ ወይም
‘ቅድመ-አያትን’ (Ancestor) ለማመልከት ያገለግላል (ለምሳሌ ኢየሱስ የዳዊት “ልጅ” እንደተባለው)። ማቴዎስ ይህንን ያደረገው ሐሳቡን በቀላሉ ለማስጠናት (Mnemonic device) እና የዳዊትን ስም የቁጥር ስሌት (በዕብራይስጥ D-V-D = 4+6+4 = 14) ጎልቶ እንዲወጣ ሥነ-መለኮታዊ መልእክት ለማስተላለፍ እንጂ ታሪክ ለማዛባት አይደለም።
6. የኢየሱስ የትውልድ ሐረግ ከሥጋዊ መስመር ይልቅ ወደ ንግሥና መስመር (Legal Line) ያዘነበለው ለምንድን ነው?
– የማቴዎስ ወንጌል ዋና ዓላማ ኢየሱስን እንደ “ንጉሥ” ማቅረብ ነው። ስለዚህ ማቴዎስ የትውልድ ሐረጉን የቆጠረው በዮሴፍ በኩል ነው። ዮሴፍ ኢየሱስን በሥጋ ባይወልደውም፣ በሕግ አባት በመሆን በማሳደጉ (ማቴ 1፡25) ኢየሱስ የዳዊትን ዙፋን በሕጋዊ መንገድ (Legal heir) እንዲወርስ አድርጎታል። (በሉቃስ 3 ያለው የትውልድ ሐረግ ደግሞ በማርያም በኩል የነበረውን የሥጋዊ ዘር ሐረግ ያሳያል)።
7. በሐረጉ መጨረሻ ላይ ዮሴፍ “የማርያም ባል” ተብሎ መጠቀሱ ስለ ኢየሱስ ድንግልናዊ ልደት የሚሰጠው ፍንጭ ምንድን ነው?
– በማቴ 1፡2-15 ያለው ቅኝት “እከሌ እከሌን ወለደ” የሚል ንቁ ግስ (Active verb) ይጠቀማል። ነገር ግን ቁጥር 16 ላይ ሲደርስ ቋንቋውን ይቀይርና “…ያዕቆብም ክርስቶስ የተባለውን ኢየሱስን የወለደች የማርያምን እጮኛ ዮሴፍን ወለደ” ይላል።
– ዮሴፍ ኢየሱስን “ወለደ” አይልም። በዚህ የቃላት አጠቃቀም፣ ማቴዎስ ዮሴፍ የኢየሱስ አሳዳጊ እንጂ ሥጋዊ አባት አለመሆኑን ፍንጭ ይሰጣል። ይህ በቀጥታ ከቁጥር 18 ጀምሮ ላለው የመንፈስ ቅዱስ ተአምራዊ የድንግልና ልደት ሥራ መንገድ ጠራጊ ነው።
8. የባቢሎን ምርኮ በትውልድ ሐረጉ ውስጥ እንደ ትልቅ የመለያ ነጥብ መጠቀሱ ስለ እስራኤል ተስፋ ምን ያሳያል?
– የባቢሎን ምርኮ (586 ዓ.ዓ) ለእስራኤል ታላቅ የውድቀት፣ የኀዘን፣ ቤተ መቅደሱ የፈረሰበትና የዳዊት ዙፋን ባዶ የሆነበት የጨለማ ጊዜ ነበር።
– ማቴዎስ ይህንን መጥቀሱ የሚያሳየው፡- ምንም እንኳን እስራኤል በኃጢአትዋ ምክንያት ወደ ምርኮ ብትወርድም፣ የእግዚአብሔር ቃል ኪዳን ግን በምርኮ ውስጥ አልቀረም። መሲሑ ኢየሱስ የመጣው ሕዝቡን ከእውነተኛው የኃጢአት ምርኮ ነፃ ሊያወጣ እና የወደቀችውን የዳዊትን ድንኳን ሊያነሳ (የእስራኤልን እውነተኛ ተስፋ ሊመልስ) መሆኑን ያውጃል (ማቴ 1፡21)።
ሰላም ወንድሜ ሻምበል፣ ስለላከው ምላሽ ጌታ ይባርክህ! የጌታን ቃል ለማጥናት ላሳየከው ተነሳሽነት ምስጋናዬ ብዙ ነው፡፡ የተዘለለ የመሰለህ የጥናቱን ክፍል ሊንክ ከዚህ በታች ልኬልሃለው
ምዕራፍ 1፡18-25 የኢየሱስ ክርስቶስ ልደት